۱۸ مهر ۱۳۸۴، ۰:۰۱
کد خبر: 9758896
T T
۰ نفر
نگاهی به آیینهای ماه رمضان در آذربایجان غربی # ارومیه، خبرگزاری جمهوری اسلامی 18/07/84 داخلی.اجتماعی.آداب ورسوم.رمضان ماه رمضان، در بین مردم آذربایجان غربی به دلیل اینکه این ماه، ماه نزدیک شدن بیشتر به خداوند تعالی است، از منزلت و احترام خاصی برخوردار است. در اعتقاد مردم آذربایجان غربی، رمضان، ماه نیایش و دعا، ماه عبادت و رستگار شدن و ماهی است منتسب به امام اول شیعیان، حضرت علی ابن ابوطالب (ع) که از آن به "بهترین ماهها" یاد می کنند. باور مردم استان بر این است که ماه رمضان، ماه پاکی ها و زلالی هاست و خیر و برکت خداوندی بیش از هر ماه دیگری، در این ماه بر سفره های روزه داران نازل می شود. در آذربایجان غربی مردم بنا به سنتی، روزه گرفتن را از چند روز مانده به آغاز این ماه شروع می کنند که با این عمل، مردم باب مهیا شدن خود را برای خودسازی باز می کنند. استقبال از ماه رمضان، امروزه نیز در بین شیعیان و اهل تسنن مرسوم است به طوری که برخی از مومنین ده تا سه روز مانده به شروع ماه رمضان، روزه داری را آغاز می کنند. در آذربایجان غربی، هنوز هم می توان مومنانی را سراغ گرفت که با قصد و نیت قرب به خدا، سه ماه متوالی رجب، شعبان و رمضان را روزه دار هستند. اما آنچه مربوط به آداب و رسوم خاص ماه رمضان است، با شروع این ماه پر برکت و اعلام روز ورود به ماه ضیافت الله شروع می شود. در شب آغاز ماه رمضان در گذشته های نه چندان دور، رویت هلال ماه در شهرها و روستاهای استان با آیین خاص و آداب ویژه ای همراه بوده است. اکثر اهالی در آذربایجان غربی، در گذشته، برای این منظور، در روزهای پایانی ماه شعبان، برای رویت هلال ماه به پشت بامهای منازل می رفتند و با مشاهده هلال ماه به شادمانی پرداخته و با ذکر صلوات و دعاخوانی ورود به این ماه را به همدیگر تبریک می گفتند. بزرگترها بعد از رویت هلال ماه رمضان، به چهره یک کودک معصوم یا یک فرد مومن و نمازخوان نگاه می کردند و اعتقاد داشتند که نگریستن به صورت آدمهای بی نماز و روزه خوار، خوش یمنی درپی نخواهد داشت. نگاه کردن به آیینه و فرستادن صلوات بر محمد و آل محمد (ص ) بعد از رویت هلال ماه هنوز هم به عنوان یک رسم در بین پیرمردان مناطق روستایی استان، مرسوم است . این عادت بر این اعتقاد مبتنی است که باید در ماه رمضان دل مومن همچون آیینه صاف و روشن باشد و از ناپاکی ها صیقل یابد. پیرمردان برای این منظور همواره آیینه کوچکی در درون جیب خود داشتند و بعد از اینکه خود به رویت آیینه می پرداختند، با فرستادن صلوات چندین بار آئینه را به دور خود و اهل خانواده می چرخاندند. در روستاهای آذربایجان غربی زنان روستایی در ماه رمضان مانند عید نوروز اقدام به غبارگیری از منازل می کردند. زنان مومنه آذربایجان غربی بر این اعتقاد بودند خانه ای که برای شروع ماه رمضان پاک و تمیز نباشد، خیر و برکت ماه مهمانی خدا، از آن گریزان می شود. همچنین زنان روستایی در آستانه ماه رمضان، انواع خوراکی ها و حلوا و شیرینی ها را برای اهل خانه و مهمانان خود آماده می کردند. حلوای ماه رمضان در بین مردم روستایی به " تره " مشهور است که آرد آن را با مقداری شیر آمیخته کرده و پس از آنکه خشک شد با روغن حیوانی یا معمولی سرخ کرده و به آن عسل اضافه می کنند. پختن نوعی نان محلی با عنوان "یاغلی فتیر" (نوعی نان روغنی ) نیز در ماه رمضان در بین خانواده های روستایی آذربایجان غربی رواج داشت. این نان علاوه بر مصرف در سر سفره خانواده ها، به نیت نذری و هدیه به همدیگر داده می شد و معتقد بودند کسی که از این نان بخورد در طول روز گرسنه نمی شود. در روستاهای استان در ماه رمضان، وسیله آگاه شدن مردم از اوقات شرعی، عمدتا به وسیله موذن های روستایی، حرکت ستارگان و بالاخره بانک صبحگاهی خروسهای محلی بوده است. در بین عامه مردم، زمان سحری خوردن در بین مردم منطقه به " اوباش " یا "اوباش دان" مشهور است و وقت آن نیز یک ساعت مانده به اذان صبح است . موذنین روستایی، با صدای نافذ و گیرایی، وقت سحر را بر پشت بامهای منازل یا مساجد روستایی با دعایی که در محل به آن "مناجات" می گویند، اعلام می داشتند. "مناجات" شامل چند قطعه دعا به زبان عربی و ترکی و صلوات بر محمد و آل محمد (ص ) بوده است. پیرمردان در سطح روستاها، هنوز هم با حسرت زیادی خاطراتی از شیوه بیان، گیرایی و زیبایی صدای مناجات خوانان نقل می کنند. همچنین در گذشته های نه چندان دور در مناطق روستایی وقت سحر و اذان صبح از روی حرکت ستاره هایی که اصطلاحا به آنها "اولکرلر" می گفتند تعیین می شد. ماه رمضان در آذربایجان غربی، هنوز هم ماه احسان، اطعام و تجدید دوستی هاست و اکثر خانواده ها، سعی می کنند حداقل برای یکبار در طول این ماه برای افراد فامیل و نزدیکان، افطاری بدهند. دادن افطاری های جمعی، برای مستمندان هنوز هم، در سطح برخی از مساجد شهری و روستایی استان در شبهای ماه رمضان مرسوم است. در کنار غذاهای مخصوص این ماه، وسایل پذیرایی از مهمانان در این ماه، انواع حلواها و نانهای روغنی، مرباهای مختلف و محصولات بومی را شامل می شود. نماز خواندن و عبادت در ماه رمضان، در سطح مساجد آذربایجان غربی هنوز هم توام با شور و حال خاصی است. حضور زنان، مردان و کودکان در مساجد در شبهای رمضان، بعد از افطار در شهرها و روستاهای آذربایجان غربی، جذبه و حال و هوای دیگری دارد. شور و حال شرکت مردم در آیینهای عبادی مساجد، در شبهای قدر اوج می گیرد که این آیین از گذشته وجود داشته و هنوز هم با حالت معنوی خاصی ادامه دارد. در سالهای اخیر برای شبهای قدر و آیین احیا، برنامه های خاصی از سوی هیاتهای مذهبی و نهادهای متولی چون سازمان تبلیغات اسلامی منظور می شود. رییس سازمان تبلیغات اسلامی آذربایجان غربی، تلاوت قرآن مجید با حضور قاریان و حافظان مشهور، سخنرانی، آیین عرفانی دعا و نیایش به درگاه خداوند متعال در سطح بیش از یک هزار مسجد استان را از برنامه های امسال شبهای قدر و شب ضربت خوردن و شهادت حضرت علی (ع) ذکر کرد. یکی از آیین هایی که در مسجد انجام می گرفت و هم اکنون نیز در برخی از مناطق روستایی به عنوان یک رسم باقی مانده است دوختن کیسه های پول برای بزرگترهای خانواده بود که با ترتیب و آیین خاصی انجام می شد. در آخرین جمعه ماه رمضان، هر یک از زنان و دختران یک تکه پارچه نو و پاک را با خود به مسجد می بردند و روحانی مسجد در حالیکه دعای مخصوصی را می خواند زنان و دختران باید قبل از پایان دعا کیسه را دوخته و حاضر می کردند. در این کیسه که به اعتقاد مردم مایه برکت بود یک سکه قرار می دادند که قبلا آن سکه توسط افراد مومن متبرک می شد و در اصطلاح محلی به آن " کیسه دیبی" (ته کیسه ) می گفتند . ماه رمضان در آذربایجان، طنزهای خاص خود را دارد که به تناسب افراد و موقعیت های ماه به کار برده می شود. در شبهای مهتابی ماه رمضان، فردی که روزه نمی گیرد اگر بخواهد از خانه خارج شود به او می گویند سر و صورت خودت را بپوشان زیرا ماه به صورتت تف می اندازد. در بین عوام این اعتقاد وجود دارد که ماه به صورت کسانی که روزه نمی- گیرند " تف " می کند . یا از کسی که روزه نمی گیرد وقتی سووال می کنند چرا روزه نمی گیری قبل از خود او اطرافیان می گویند هنوز ماه را ندیده است، یا می گویند صغیر است یا می گویند زورش به "اروج" نمی رسد. "اروج" لفظی است در زبان ترکی که هم به معنی روزه و روزه داری و هم از اسمهای مردانه است. روزه خواری هنوز هم در بین مردم آذربایجان غربی عمل بسیار زشتی است به طوری که کمتر کسی جرات می کند روزه خواری خود را علنی کند. در خانواده های روستایی حتی زنانی که برای گرفتن روزه عذر شرعی دارند آنچنان در خفا و پنهانی این کار را می کنند که حتی شوهران و فرزندانشان نیز متوجه روزه دار نبودن آنها نمی شوند. روز آخر ماه رمضان که در بین مردم آذربایجان غربی به "عرفه" مشهور است، روز زیارت اهل قبور و تهیه لوازم عید فطر است . مردم روستاهای ارومیه و شهرهای دیگر آذربایجان غربی در روز عرفه به طور دسته جمعی به زیارت اهل قبور می روند و حلوا یا خرما و یا نقلی که با خود آورده اند در بین مردم تقسیم می کنند. در روز عرفه سرپرست خانواده با محاسبه میزان فطریه افراد آن را از قوت سالانه یا از پول توی جیب جدا کرده و در محل خاصی قرار می دهند. فطریه در روستاها شامل آرد یا گندم می شود که سرپرست خانواده آن را در پشت در و در داخل منزل قرار می دهد که در اولین فرصت به افراد فقیر و مستمند تحویل دهد. در برخی از مناطق روستایی و شهری در روز پایانی ماه رمضان بعد از ادای فریضه مغرب و عشا، آیین خداحافظی ماه رمضان برگزار می شود که این آیین شامل نمازهای مستحبی و دعاهاست. در آیین وداع با ماه رمضان که با طول و تفضیل زیاد در بین مردم اهل تسنن آذربایجان غربی برگزار می شود روزه داران طی دعاهایی خاص از خداوند متعال می خواهند آنان و خانواده شان را برای عبادت ماه رمضان سال آینده صحیح و سالم نگاه دارد. (581/587)
۰ نفر