۲۹ اسفند ۱۳۸۴،‏ ۰:۰۱
کد خبر: 9557214
T T
۰ نفر
29 اسفند فریاد " نه " به همه قدرتها # آبادان ، خبرگزاری جمهوری اسلامی 29/12/84 داخلی.اجتماعی.مناسبتها.روزملی شدن صنعت نفت. اهمیت نفت برای انگلیسیها آنقدر مهم بودکه نویسنده معروف "پرونال لندن" در سال 1914 میلادی در کمال جسارت می گوید : "مایع سیاهی که راه خود را در فاصله 145مایل در ظلمت معادن تا جزیره آبادان پیدا می کند یکروز ثابت خواهد کرد که خون لازم برای وجود ما خواهد بود". وینستون چرچیل نخست وزیر پیشین انگلستان می گوید: "ما باید مالکیت نفت یا حداقل کنترل مواد نفتی را که برای انگلستان لازم است را به هر قیمتی بدست آوریم". بعداز جنک جهانی دوم "بوین" وزیر امور خارجه انگلیس در پاسخ به این سوال روزنامه نگاران ایرانی که چرا نمی گذارید ما صاحب سرنوشت خودمان باشیم با خونسردی می گوید: نفت ، نفت ، نفت ! نفت ایران 75 درصد از وسایل نقلیه ، صنعتی و کشاورزی امپراتوریهای آن زمان را به گردش درمی آورد و به اعتراف خبرگزاری رویترز "وقتی که این منابع تعطیل شود دریانوردی و آسمان پیمایی امپراتوریها تقلیل خواهد یافت". بعداز جنک جهانی دوم در کنار انگلستان، شوروی و آمریکا غولی که پس از جنک جهانی دوم سر از خاک بیرون آورده بود به خاطر نفت شمال حاضر به ترک ایران نبودند. کارکنان پالایشگاه آبادان در سال 1320 به انگلیسیها گفتند: "در آینده از نفت ایران محروم خواهند شد"، انگلیسیها تهدید کردند که در صورت نیاز چهار هزار چتر باز به ایران اعزام می کنند ، مجتهدین ایران نیز در حمایت از این جسارت کارکنان، انگلستان را به "فتوای جهاد" تهدید کردند. در این کش و قوسها در 29 خرداد 1330 "خلع ید" کوتاهی که منجر به دست از کار کشیدن چهار هزار و 500 نفر از کارکنان انگلیسی شد، صورت گرفت و کار تاسیسات ، منحصر به تهیه نفت داخلی شد. اولین گام برای ملی شدن صنعت نفت از درون مجلس ملی پانزدهم آغاز شد در این دوره قانونگذاری نمایندگان مجلس طرحی را برای رد قرارداد"قوام ـ ساد چیکف" مطرح کردند. قرارداد مذکور حق تاسیس شرکت نفت مختلط ایران و روس بمدت 50 سال را به روس ها می داد و در عوض روسها موظف به تخلیه مناطق اشغالی ایران در جنک جهانی می شدند ، در این طرح این قرارداد نوعی غارت ملی قلمداد شده بود. بدنبال ملی شدن نفت در کشور مکزیک در سال 1317 خورشیدی و همچنین سیستم قراردادهای شرکتهای آمریکایی با شرکتهای نفت عربستان و کویت که تقسیم سود حاصله بر اساس 50 ، 50 بود ، زمزمه های مخالفت نمایندگان با قرارداد ظالمانه 1313 خورشیدی رضاخان با انگلستان بگوش رسید. دولت انگلستان برای کاهش این اعتراضات قرارداد الحاقی "گس گلشائیان" را در سال 1328 با دولت ایران به امضا رسانید. برای مقابله با این عمل دولت "ساعد" عده ای از نمایندگان اقلیت از جمله "حسین مکی" ، حائری زاده" ، "دکتربقایی" و "عبدالقدیر آزاد" دولت را استیضاح کردند تا از تصویب این قرارداد توسط اکثریت مجلس پانزدهم جلوگیری کنند. با تشکیل جبهه ملی در انتخابات مجلس شانزدهم و راهیابی هشت نفر از نمایندگان این جبهه به مجلس شورای ملی ، مبارزات برای ملی شدن نفت وارد مرحله جدیدی شد. در چهارم آذر ماه سال 1329 نمایندگان جبهه ملی به رهبری دکتر محمد مصدق پیشنهاد ذیل را برای تصویب به کمیسیون نفت مجلس شانزدهم تقدیم کردند"بنام سعادت ملت ایران و به منظور کمک به تامین صلح جهانی امضاکنندگان ذیل پیشنهاد می نماییم که صنعت نفت در تمام نقاط کشور بدون استثنا ملی اعلام شود یعنی تمام عملیات اکتشاف ، استخراج و بهره برداری در دست دولت قرار گیرد". (امضاکنندگان حائری زاده، اللهیار صالح، دکتر شایگان، دکتر مصدق و حسین مکی ) کمیسیون نفت ابتدا پیشنهاد نمایندگان جبهه ملی را نپذیرفت ، اما بدنبال ترور "رزم آرا" نخست وزیر وقت (توسط فداییان اسلام ) که از مخالفین اصلی ملی نفت بود ، کمیسیون نفت در 17 اسفند 1329 به اتفاق آرا اصل ملی شدن نفت را تصویب کرد. مجلس شورای ملی در 24 اسفند و مجلس سنا نیز در 29 اسفند سال 1329 تصمیم کمیسیون نفت را تایید و تصویب کردند و بدین ترتیب ملی شدن صنعت نفت شکل قانونی یافت. دیگر کشتی ها نفت نمی بردند و بالاخره در هشتم مرداد سال 1330 آخرین واحد پالایشگاه نفت آبادان نیز به همت کارکنان ایرانی بسته شد. با توجه به مخالفتهای انگلستان و عوامل داخلی وابسته به او اجرای قانون ملی شدن نفت سختتر از تصویب آن به نظر می رسید و از عهده هر کسی بر نمی آمد به همین دلیل نمایندگان مجلس تصمیم گرفتند که اجرایی شدن آن را به دکتر مصدق بسپارند و او مامور تشکیل کابینه شد. با شروع دوره نخست وزیری دکتر مصدق که برنامه دولتش را در دو ماه این گونه خلاصه کرده بود "ملی شدن نفت و اصلاح قانون انتخابات" ، مبارزه برای اجرای ملی شدن نفت وارد مرحله جدیدی شد. قانون ملی شدن نفت مخالفت شدید دولت انگلستان را در پی داشت و این کشور تصمیم گرفت به هر طریق ممکن از اجرایی شدن این قانون جلوگیری نماید. اما دکتر مصدق برای اجرایی شدن این قانون و خلع ید از شرکت نفت انگلستان هیات مختلط از 11 نفری برای اجرای قانون ملی شدن صنعت نفت مامور کرد، این هیات در خرداد سال 1320 با تعیین هیات مدیره موقت متشکل از "دکتر حسابی"، "دکتر علی آبادی" و "مهندس بیات" عملا خلع ید از شرکت نفت انگلستان را آغاز کردند. هیات مدیره موقت روز 19 خرداد سال 1330 وارد آبادان شد و با نصب تابلوی شرکت ملی نفت ایران از طریق آگهی به اطلاع کلیه خریداران نفت ایران رساند که چنانچه مایل به دریافت نفت هستند باید نفت مورد نیاز خود را با دادن رسید به این هیات دریافت کنند. روز 29 خرداد نیز دکتر مصدق در پیامی به ملت اجرایی شدن ملی کردن نفت را به اطلاع عموم مردم رساند و آن را رهایی از اسارت 50 ساله ایران از یوغ انگلستان برشمرد. روز بعد دولت سرویس اطلاعات شرکت نفت سابق را منحل اعلام کرد و پالایشگاه کرمانشاه، اداره مرکزی شرکت سابق در تهران و سازمان پخش آن در سراسر کشور را در اختیار خود گرفت. دولت همچنین به منظور حفظ تاسیسات نفت در مقابل خرابکاریهای احتمالی لایحه ای به تصویب رساند که بر اساس آن هر کس عملیاتی در جهت قطع لوله های نفت یا تخریب کارخانه ها و وسایط نقلیه نفت یا حریق در چاهها انجام دهد به حبس موقت با اعمال شاقه محکوم می گشت. با انجام خلع ید مراحل اجرایی ملی شدن نفت به اتمام رسید، اما این آغاز کار بود و دوسال مبارزه بی امان دولت برای ملی شدن نفت سرانجام به واسطه خیانت دربار و همراهی آمریکا و انگلیس با کودتای 28 مرداد 1332 و سرنگونی دولت مصدق بی نتیجه ماند. مسوول ارتباطات روابط عمومی شرکت پالایش نفت آبادان می گوید: از امتیازات آن موقع استفاده مطلوبی نشد. "علی پارسا" گفت : وقتی سیاسیون در اعتقاد کم رنک می شوند و به شیوه های سازشکارانه و دیپلماسی گرایش پیدا می کنند رسالت مقدس مبارزاتی این می شود که مجلس تعطیل و زمینه کودتای ننگین 28 مرداد بوجود می آید. او اضافه کرد : به هر حال کودتا انجام پذیرفت و در تاریخ 29 مهر 1333 سلطه کنسرسیوم شامل هشت شرکت خارجی دوباره بر نفت ایران احاطه پیدا کرد. وی ادامه داد : 50 شرکت نفتی از آمریکا، انگلیس، هلند و فرانسه به خصوص آمریکا به غارت نفت پرداخته و در معنا آمریکا بر کشور سیطره پیدا کرد. شرکت ملی نفت ایران که پس از ملی شدن نفت به این نام درآمده بود دو ضرر یکی پرداخت غرامت سنگین بابت تاسیسات و دیگری قرارداد کنسرسیوم و پرداخت همان وسایل و در اختیار قراردادن به کنسرسیوم که کار اکتشاف ، تولید و پالایش را به عهده گرفت بود، شد. آمریکا از سال 1333 تا 1357 رقمی بالغ بر 20 میلیارد بشکه نفت و 10 میلیارد مترمکعب گاز از ایران غارت کرد. (647/587)

سرخط اخبار سیاست