وقتی فریاد کم‌آبی بلند می‌شود

تهران- ایرنا- بحران کمبود آب در کشور یک بحث ملی است، آنچنانکه بسیاری از استان‌ها درگیر مشکلات خشکسالی و زیست محیطی هستند. به همین دلیل هم مدیریت منابع آب در چنین شرایطی بسیار حایز اهمیت است که می‌بایست تدبیری ملی برای آن اندیشید.

رسانه‌های ایران چهارم آذر ۱۴۰۰ خورشیدی نگاه ویژه‌ای به تجمع مطالبه‌گرانه کشاورزان اصفهان داشته‌اند. به گونه‌ای که اصولگرایان، اعتدالگرایان و اصلاح‌طلبان هر کدام گزارش‌ها و مصاحبه‌هایی در این خصوص منتشر کرده‌اند که در ادامه بخشی از این گزارش‌ها رصد می‌شود.

رسانه‌های اعتدالگرا

مطالبات کشاورزان اصفهان و آینده زاینده‌رود

روزنامه ایران در یادداشتی به قلم سروش طالبی پژوهشگر آب و توسعه می نویسد: کشاورزان اصفهان توانستند هزاران نفر از مردم اصفهان را در تجمعی مسالمت‌آمیز و منظم گردهم بیاورند تا برای زاینده‌رود مطالبات مدنی درخواست کنند. طی سال‌های گذشته می‌توان موفقیت‌ها و اثربخشی‌های مطالبات مدنی کشاورزان اصفهان را در جلوگیری از اجرای طرح‌های جدید بارگذاری بر منابع آب زاینده‌رود، ساماندهی رودخانه، توزیع عادلانه آب بین غرب و شرق اصفهان و جبران مالی حقوق از دست رفته کشاورزان مشاهده کرد. کشاورزان توانستند وظایفی را که به طور سنتی در انحصار دولت بود، متقبل شوند و به خوبی از عهده‌اش بربیایند. شاید مهم‌ترین دستاورد حرکت کشاورزان این بود که نشان داد دولت نمی‌تواند تا ابد بر تصمیم‌گیری‌های آب تسلط داشته و هیچ دلنگرانی‌ای از تبعات اقداماتش نداشته باشد. شرایط اجتماعی‌ای که در کارون، کرخه، هلیل‌رود، کر و سفیدرود نیز نزدیک است.  امروز این پرسش در سطح جامعه مطرح است که چطور می‌شود تجمعی بزرگ برگزار کرد و به جای مقابله، حتی پوشش رسانه‌ای نیز از آن بشود؟ باید پاسخ داد که این وضعیت حاصل ارتقای آگاهی کشاورزان و چانه‌زنی و مطالبه مستمر از دولت برای اثبات حقانیت خودشان است. کنش کشاورزان مطابق میل دولت نبوده، بلکه بخشی از دولت را ملزم به همراهی کرده است. اکنون کشاورزان اصفهانی در موقعیتی قرار گرفته‌اند که نقشی تعیین‌کننده در مناسبات زاینده‌رود برعهده دارند. تصویر کشاورزان مظلوم گذشته، اکنون به گروه‌هایی منسجم و توانمند که تکالیف دولت را تعیین کرده و خواسته‌شان را نیز محقق می‌کند، تغییر پیدا کرده است.

در حاشیه بحران آب در کشور و خشک‌رودی زاینده رود: همه ما یک ملتیم

خبرگزاری خبرآنلاین در یادداشتی به قلم مرتضی نجفی قدسی می آورد: گاهی برخی نمایندگان استان ها در بحث آب فقط استان خود را می بینند و توجه ندارند که دیگر استان ها نیز نیاز به آب دارند و باید امکانات کشور علی السویه تقسیم شود. اگر هر استانی دارایی خود را متعلق به خود بداند که شیرازه کشور از هم پاشیده می شود، هر استانی یک استعدادی دارد، یک استان جنگل دارد، یک استان نفت و گاز دارد، یک استان منابع اصلی آب را دارد، یک استان سنگ و آهن دارد، یک استان ساحل دریا دارد، صادرات و واردات دارد و خلاصه همه اینها متعلق به یک کشور است و باید مجموعه این دارایی ها عادلانه و با تدبیر بین همه مردم تقسیم و توزیع شود. موضوع حقآبه نیز یکی از موضوعاتی است که باید عادلانه و با تدبیر و با توجه به شرایط خشکسالی کشور رعایت شود، یک استانی که پر آب است و رشته کوه های سر منشاء آب ها در آنجاست نمی تواند بگوید این آب ها مال من است و بقیه استان ها از تشنگی رنج ببرند! استان های نفت خیز نمی توانند بگویند نفت مال ماست و منافعش صرفاً باید صرف استان ما شود، بلکه باید این منافع به همه کشور برسد و همانطور که در جنگ هشت ساله مردم تمام کشور به کمک استان های جنگ زده شتافتند، در بهره وری از امکانات کشور نیز همه سهیم هستند و نباید حس ناسیونالیستی و شهری و استانی و منطقه ای داشت بلکه به فکر همه کشور باشیم چرا که همه ما یک ملتیم.  

رسانه‌های اصولگرا

خطاهای فاحش در الگوی حکمرانی آب

روزنامه رسالت در گفت وگو با هومان خاکپور فعال محیط‌زیست و کارشناس منابع طبیعی می نویسد: همیشه این را گفته‌ام  و بازهم تکرار می‌کنم که بیش از ۸۰ تا ۹۰ درصد چالش‌های ما در حوضه زاینده‌رود مربوط به مدیریت آب در استان اصفهان است، ولی اگر همان ۱۰ درصد برداشت آبی هم که در استان چهارمحال و بختیاری اتفاق می‌افتد، دارای خطا و اشکال است، از آن خطا هم نباید چشم‌پوشی کرد. این انتقاد نیز متوجه اصفهان است که آن ۱۰ درصد اشکال در حوضه بالادست زاینده‌رود نباید موجب شود که چشم‌هایمان را بر خطاهای مدیریتی حوضه پایین‌دست ببندیم و آدرس غلط بدهیم. ما حفر چند هزار حلقه چاه در اطراف زاینده‌رود که عامل اصلی فرونشست در استان اصفهان است را نادیده می‌گیریم. براساس گزارش‌های منتشرشده، این استان چیزی در حدود ۱۰ تا ۱۲ میلیارد مترمکعب کسری آبخوان دارد و چنانچه ۱۰ درصد خطاهای چهارمحال و بختیاری برطرف شود و مبنا را بر این بگذاریم که مطابق آمارهای رسمی منتشرشده، چهارمحال آن ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلیون مترمکعب را که در برابر بحران آب اصفهان بسیار ناچیز است، برداشت نکند و حتی اگر روند برداشت‌ها از سفره‌های زیرزمینی در استان اصفهان متوقف هم بشود، چیزی در حدود ۵۰ سال زمان لازم است تا در صورت امکان، آبخوان به شرایط عادی برگردد. این نگران‌کننده است که افرادی به شکل هدفمند به دلیل درخطر بودن منافع اقتصادی و اجتماعی‌شان آدرس غلط  می‌دهند. در مورد پروژه بن- بروجن اعتقاددارم که منطقی نیست ما با هزینه‌ای کلان، آب را از حوضه کارون وارد حوضه زاینده‌رود کنیم و دوباره از حوضه زاینده‌رود تحت عنوان پروژه بن- بروجن به حوضه کارون برگردانیم؛ این کار هم اشتباه است.

فریاد بی‌آبی در بام ایران

روزنامه جام جم در گزارشی می آورد: بعد از شنیده شدن صدای مردم اصفهان که آب را فریاد می‌زدند و بستر خشک زاینده‌رود را گواه می‌گرفتند، ‌حالا نوبت مردم چهارمحال و بختیاری است که آب را فریاد بزنند. بی‌آبی در بام ایران باورکردنی نیست. ‌ چه کسی باورش می‌شود استانی که سرچشمه زاینده‌رود و کارون است خودش بی‌آب مانده باشد. ولی این اتفاق افتاده و چهار روز است روستاییان معترض چهارمحال و بختیاری و همه آنهایی که در این استان حتی برای آب آشامیدنی‌شان لنگ مانده‌اند به شهرکرد آمده‌اند. دیروز معترضان برخلاف روزهای قبل که به چهارراه دولت می‌رفتند و دست به دامن استانداری می‌شدند، ‌ این بار مقابل امامزادگان دوخاتون شهرکرد تجمع کردند. این مردم آب می‌خواستند و عدالت در توزیع آن را. آنها صدای سرزمینی بودند که هنوز تصور می‌شود رودهای خروشان و چشمه‌های جوشان و سفره‌های زیرزمینی انباشته دارد؛ آنها آمده بودند که بگویند چهارمحال و بختیاری هم مثل بقیه نقاط ایران تشنه است و چیزی نمانده تا بام ایران که روزگاری بامی سبز و پرآب بود به کویری مرتفع تبدیل شود. این مردم موفق شدند و صدای اعتراض آرام‌شان را که مطالبه‌ای بحق بود به گوش ایران رساندند و آن دختر جوان بختیاری که با لباس محلی، ‌ دبه‌ای خالی از آب در دست داشت و رویش نوشته بود که من نماینده ۳۰۰ روستای تشنه هستم، خوب به همه فهماند که چهارمحال و بختیاری آب ندارد.

وقتی زمین آب می‌رود!

خبرگزاری قدس در گفت وگو با احد وظیفه رییس مرکز ملی خشکسالی و مدیریت بحران سازمان هواشناسی و بهمن اکبری رییس گروه تثبیت فرسایش توده‌ای و زمین لغزش سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور می نویسد: در حال حاضر بیشتر مناطق کشور دچار خشکسالی شدید شده و نباید بی‌محابا از آب‌های زیرزمینی استفاده کنیم چراکه مشکل فرونشست زمین در کشور بسیار جدی است و اگر چنین شرایطی را مدیریت نکنیم، منابع آب زیرزمینی فرصت تجدید حیات را از دست خواهند داد و هشدارهایی که در خصوص فرونشست زمین داده می‌شود، به واقعیت تبدیل خواهد شد و می‌تواند سرزمین را از شرایط زیستی خارج کند. تخریب جاده‌ها، فرودگاه‌ها، شریان‌های حیاتی، سازه‌های مهندسی، منازل مسکونی، تخریب آبخوان‌ها و حتی زمین‌های کشاورزی از جمله پیامدهای فرونشست زمین است که در کلانشهرها بسیار مشهود است، به طوری که این پدیده در مناطق ۱۷، ۱۸ و ۱۹ تهران و فرودگاه بین‌المللی اصفهان به وضوح مشاهده می‌شود، همچنین در مناطق شمالی اصفهان به‌ویژه شهر «دامنه» این پدیده روی ساختمان‌ها تأثیرگذاشته است و نیروگاه‌های گازی کشور از جمله نیروگاه گازی دشت فامنین استان همدان را به طور جدی تهدید می‌کند. بنابراین با توجه به اینکه کشور ما بسیار کم‌آب است باید مصرف و ذخیره آب مدیریت شود، اتفاقی که متأسفانه در چند دهه اخیر نیفتاده و موجب خالی شدن سفره‌های آب زیرزمینی و فرونشست زمین شده است.

واکاوی مشکل بحران آب در اصفهان

خبرگزاری تسنیم در گفت وگو با مهدی طغیانی عضو کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی نوشت: در نگاه نمایندگان استان اصل موضوع آب این موضوعی است که نباید آنرا به مناقشات مردم با مردم کشاند. انباشت بی‌تدبیری ها در بیست سال گذشته این موضوع را به کلافه پیچیده‌ای تبدیل کرده؛ اکنون به نقطه ای رسیدیم که حل مسئله به سادگی نیست. البته در مورد احیای زاینده رود  ما معتقدیم با مسئله‌ای روبرو هستیم که حل شدنی است. رودخانه زاینده‌رود می‌تواند به جریان دائمی تبدیل شود همانگونه که در گذشته این گونه بوده است، البته نه این روشی حکمرانی. من  در یکی از نطق‌های خود در مجلس نیز گفتم که ما نیاز به روش جدید حکمرانی داریم. روش حکمرانی غلط قبلی از بالا به پایین و دستوری است در وزارت نیرو میزان تخصیص هر سال را تعیین می کنند. بر اساس کاهش میزان بارندگی و گزارشات هواشناسی میزان آب به شرب و صنعت اختصاص می‌یابد و باتوجه به اینکه میزان بارش ها کم شده به محیط زیست و کشاورزی تخصیص آبی صورت نمی‌گیرد و چرا جویی نیز در این روش حکمرانی وجود ندارد؛  نتیجه آن فرونشست و مشکلات کشاورزان و بی توجهی مسئولین به آنچه در حال اتفاق افتادن است می شود. همه مشکلات زاینده‌رود سخت افزاری و مهندسی نیست، بخشی نیز اجتماعی و اقتصادی و بخشی رسانه‌ای بوده و بخشی نیز فرهنگی است. حتماً باید مسئله شرب آب را مدیریت کنیم زیرا کشور ما در فلات خشک قرار دارد و این نوع مصرف قابل قبول نیست.

مطالبات کم آبی چه راه حلی دارد؟

خبرگزاری تسنیم در گفت وگو با احمد راستینه، نماینده مردم شهرکرد، بن و سامان در مجلس شورای اسلامی می نویسد: در سال‌های گذشته در استان چهارمحال و بختیاری حجم زیادی از یخچال‌ها وجود داشت اما امروز در ارتفاعات این استان اثری از آنها نیست که این یکی از دلایل کاهش آب رودخانه‌ها است. توسعه بدون توجه به آمایش سرزمینی و بارگذاری سنگین در حوزه‌های توسعه شهری در مناطق جغرافیایی که امکان توسعه وجود ندارد و اینکه باید صدها کیلومتر آب انتقال پیدا کند تا بتوان شرب آن مناطق را تامین کرد نتیجه سکنی‌گزینی غلط مردم است، متاسفانه یک برنامه جامع وجود ندارد و توسعه ناهمگون، مشکل ایجاد کرده است. توسعه صنایع بدون توجه به توپوگرافی، آمایش سرزمینی و اکوسیستم منطقه دلیل دیگر کم آبی است، با توسعه صنعت در فلات مرکزی حجم سنگینی از بارگذاری آبی بر رودخانه‌ها وارد شده است و رودخانه‌هایی که باید سبب امرار معاش مردم، کشاورزان و باغداران باشد حجم زیادی از آب آن به صنایع اختصاص یافته است. متاسفانه با این کار سطح آب‌های زیر زمینی به شدت پایین رفت و سفره‌های آب‌ زیر زمینی آسیب دید و همه شاهد خشک شدن چشمه‌های جوشان بوده که امروز دیگر توان و رمقی ندارند. برای آب شرب با توجه به محدودیت آبی ناگزیر به انتقال صحیح آب بین حوزه‌ای هستیم اما نمی‌توان در یک منطقه بر اساس شرایط خاص جغرافیایی اصرار به توسعه کشاورزی و صنعت در فلات مرکزی داشت که تمامی این‌ها موجب آسیب شدید محیط زیستی و کاهش منابع آبی شده است. برای حل مسئله آب باید از دست اندازی بیش از حد آبخوان‌ها به شدت پرهیز کرد، حق‌آبه آبخوان‌ها به رسمیت شناخته شود، محیط زیست را در نظر گرفت و برای حفظ آن برنامه دقیق داشت و تلاش شود در راستای حفظ منابع آبی با نگاه غیر علمی آسیب جدی‌تری به آبخوان‌ها و سفره‌های آب زیرزمینی وارد نکرد.

رسانه‌های اصلاح‌طلب

حملات سایبری با موج‌سواری بر تنش‌ آبی

روزنامه شرق در گزارشی می نویسد: بعد از حمله سایبری بنزینی در اوایل آبان، روز گذشته حمله سایبری بر موج تنش‌ آبی سوار شد؛ از خبر حمله به سدها تا حمله به سایت‌های سازمان‌ها، نهادها و چهره‌های شناخته‌شده با شعار حمایت از اعتراضات مردم استان‌های درگیر خشک‌سالی. صبح دیروز طبق گزارشی که سایت صداوسیما منتشر کرده، در دو هفته گذشته سیستم‌های مربوط به جمع‌آوری و ارزیابی میزان ذخایر سدهای کشور به‌طور کامل قطع شده است.

حیف و میل منابع آبی به بهانه توسعه کشاورزی

خبرگزاری ایلنا در گفت وگو با نیازعلی ابراهیمی‌پاک کارشناس ارشد حوزه آب و خاک می آورد: توسعه کشاورزی تنها با جایگزینی روش‌های آبیاری جدید با شیوه‌های پیشین ممکن نیست چراکه اگر قرار باشد که محصول زیر کشت در سراسر کشور رشدی فزاینده در هر هکتار داشته باشد و یا راندمان آبیاری بالا برود باید از همه ابزارهای لازم بهره برد. وقتی مبحث توسعه را مطرح می‌کنیم باید به همه‌جانبگی آن نیز اصرار کنیم چون در غیر این صورت نمی‌توان به توسعه مورد نظر رسید و این به همان دلیل است که ریل‌گذاری توسعه‌ای در کشاورزی فقط با پیشه کردن یک محور محقق نمی‌شود. تقویت وجوه مختلف کشاورزی، به عضلات اندامی می‌ماند که نمی‌توان فقط به یکی از آن‌ها تمرین‌های ورزشی داد و آن را تقویت کرد و از دیگر اعضا غفلت کرد. اگر برنامه‌ای آرام، بطئی، علمی و همه‌جانبه در دستور کار مدیران ارشد برنامه‌ریز حوزه کشاورزی و آب قرار گیرد می‌توان گفت توسعه کشاورزی هم شدنی است. اگر گندم خوب تولید شود ولی مثلا کمباین مناسب مزارع منطقه در اختیار نداشته باشد، نمی‌توان به راندمان بیشتر دست یافت.

جمع‌بندی

رسانه‌های اعتدالگرا در مهمترین خبرهای ۲۴ ساعت گذشته خود به بررسی مساله کم‌آبی و خشکسالی زاینده‌رود پرداخته‌اند. این رسانه‌های معتقد هستند که عامل به وجود آمدن مسأله زاینده‌رود تخصیص‌های دولتی است (که عمدتاً اشاره به استان‌هایی غیر از اصفهان و مصارفی غیر از کشاورزی دارد) و راهکار نیز تعهد دولت به تأمین آب برای تخصیص‌هایی است که بدون توجه به موجودی آب صادر کرده است.

رسانه‌های اصولگرا هم مساله کم‌آبی را جدی گرفته اند و در گزارش‌های خود کم‌آبی، فرونشست و خشکسالی را مدنظر قرار داده‌اند و توسعه صنایع بدون توجه به توپوگرافی، آمایش سرزمینی و اکوسیستم منطقه را دلیل کم آبی می‌دانند. آنها معتقد هستند که می‌بایست روش حکمرانی تغییر پیدا کند و همچنین برای نجات اصفهان و زاینده‌رود و تالاب گاوخونی، باید تمام حوضه را از سراب تا پایاب باهم ببینیم و با مشارکت همه ذینفعان و دست‌اندرکاران این مساله مدیریت شود.

رسانه‌های اصلاح‌طلب نیز بر همین مساله تاکید داشته‌اند و هشدار می‌دهند که باید بی‌آبی را جدی گرفت. آنها معتقد هستند که در حوزه کشاورزی می بایست از روش های جدید آبیاری استفاده کرد زیرا اگر برنامه‌ای آرام، بطئی، علمی و همه‌جانبه در دستور کار مدیران ارشد برنامه‌ریز حوزه کشاورزی و آب قرار گیرد، می‌توان گفت که توسعه کشاورزی هم شدنی است.

سرخط اخبار پژوهش

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha