اثر بخشی آموزش حضوری بر کارکرد های اجتماعی دانش آموزان

تهران-ایرنا-«یعقوب موسوی»، عضو هیات علمی دانشگاه الزهرا به خبرنگار ایرنا گفت: محیط‎ های آموزشی تنها محیط پرورش استعدادهای فردی نیستند؛ بلکه دارای کارکرد های جامعه شناختی بسیاری از قبیل جامعه پذیری، فرهنگ پذیری، تعمیق هنجارهای عمومی و تعلیم آداب و رفتار اجتماعی نیز تلقی می شوند.

نظام آموزشی طی دو سال اخیر به دلیل ورود ویروس کرونا دچار تحولاتی نظیر برپایی آموزش مجازی شد، به همین دلیل، تحقیقات مختلفی پیرامون این شیوه آموزشی، مزایا و معایب آن انجام شده است. برخی تحقیقات بر این مبنا قرار دارد که هر چند در کوتاه مدت این نوع آموزش و برگزاری آن به شیوه مجازی، یک دستاورد آموزشی برای کشور های مختلف محسوب می‌شود،اما تبعات و پیامد هایی هم با خود به همراه دارد که از جمله آنها تعمیق نابرابری‌ های طبقاتی و اجتماعی در جامعه است. بسیاری از جامعه شناسان معتقدند آموزش صرفا یک مهارت یا رشد استعداد فردی نیست، بلکه آموزش عبارت است از پرورش جنبه‌ های شناختی، شخصیتی و جمعی دانش آموزان که با حضور آنان در محیط و فضای آموزشی قابل تحقق است. اهمیت توجه به این جوانب، سبب شد پژوهشگر ایرنا با "یعقوب موسوی"، عضو هیات علمی دانشگاه الزهرا به گفت و گو بنشیند که مشروح آن  را در ذیل می‌خوانید:

آموزش، تنها فراگیری مهارت‌ های تحصیلی نیست

موسوی پیرامون آموزش و کارکرد آن از منظر روانشناسی اجتماعی و جامعه شناسی گفت: ساختار آموزشی کشور ما با توجه به تشکیلاتی که برای آن در سطوح ملی، منطقه‌ ای و محلی در رده‌ های مختلف پیش دبستانی، دبستانی، متوسطه اول و دوم در نظر گرفته شده، از یک سازوکار کالبدی و فیزیکی برخوردار است که ظرفیت لازم برای انتقال علم و دانش را به دانش‌آموزان دارد. از منظر جامعه شناسی آموزشی، آموزش تنها به فراگیری مهارت‌ های تحصیلی محدود نمی شود. آموزش یک فرایند جامع است و در درون خود موضوعات و مسایل متعدد را شامل می‌شود. در واقع محیط های آموزشی تنها محیط پرورش استعدادهای فردی نیستند؛ بلکه دارای کارکردهای جامعه شناختی نیز هستند و آن جامعه پذیری، فرهنگ پذیری، تعمیق هنجارهای عمومی و تعلیم آداب و رفتار اجتماعی است.

وی افزود: از منظر روانشناسی اجتماعی نیز، محیط‌های آموزشی محل یادگیری و آزمون و خطای رفتاری و اخلاقی دانش آموزان هم تلقی می‌شود. ما نمی‌توانیم مدارس را صرفا در چارچوب کالبدی آن در نظر بگیریم زیرا محتوای آن مهم است. از این رو، شرایطی که کرونا به نظام آموزشی در سرتاسر جهان تحمیل کرد، بسیار بیش از آنچیزی است که در تحقیقات مختلف گزارش شده می شود. تبعیات گسترده این موضوع در سال های آینده آشکار خواهد شد.

پیامدها و تبعات مجازی شدن آموزش

موسوی در خصوص اهمیت آموزش حضوری و پیامدها و تبعات آموزش مجازی اظهار داشت: به دنبال بسته شدن مدارس یا منتقل شدن نظام آموزشی از حالت حضوری به غیر حضوری تبعات روانشناختی، هنجاری و اجتماعی فروانی در سطوح مختلف دبستان و دبیرستان ایجاد شده است. یعنی در واقع ایزوله کردن و قرنطینه کردن دانش آموزان که در سنین خاص شیطنت، دوست یابی، مهارت آموزی، تجربه و آزمون هستند، پیامدهای مختلفی برای آنها داشته است.

این استاد دانشگاه گفت: به تعبیر یکی از نویسندگان، باز شدن هر مدرسه‌ای بازشدن یک گلستان است. یعنی ایجاد یک فضا و زمینه برای رویش استعدادهای فردی، اجتماعی و روانشناختی برای دانش آموزان و از این رو، الکترونیکی شدن آموزش این امکان را سلب و ضایعات بسیاری برجای گذاشته است.

وی ادامه داد: از طرفی دامنه پیامدها برای معلمان، مدیران مدرسه و نظام آموزش هم بسیار وسیع است. گفتنی است که دامنه فعالیت‌های یک معلم هم محدود و دامنه مشوق‌های محیطی از آنها سلب شده است. یعنی فواید و نتایجی که در دیدار چهره به چهره با دانش آموزان و همکاران حاصل می‌شود با شکل گیری آموزش مجازی حذف شده است.

موسوی افزود:آموزش، یک فرایند کاملا جامعه‌شناختی است و صرفا یک مهارت تکنیکال نیست. آموزش یک مهارت یا توسعه استعداد نیست؛ بلکه آموزش، رشد ویژگی‌های شخصیتی برای دانش‌آموزان نیز هست. آموزش در فضای حضوری فراهم کردن زمینه‌ای است تا انتقال علم و دانش بهتر صورت بگیرد. از این جهت پیامد امر هم بسیار گسترده است.

این جامعه شناس گفت: متاسفانه طی دو سال اخیر، نظام آموزش ما متحمل خسارات سنگینی در بعد کیفی، فرایندها، نتایج و بازخوردهای آموزشی شده است. در برخی مناطق شاهد پایین آمدن  کیفیت آموزشی هستیم. به این معنا که تعداد جاماندگان و بازماندگان از آموزش و تحصیل بسیار زیاد و قابل توجه است. برای مثال به دلیل نبودن شرایط و زیرساخت‌ های لازم و هم به دلیل فراهم بودن بهانه و زمینه برای آن دسته از نوجوانانی که خیلی تمایل به تحصیل نداشتند، لذا ما با کاهش شدید دانش آموزان خصوصا در برخی مناطق محروم رو به رو بودیم. و این موضوع در آینده تاثیر محسوسی در فرایند فرهنگ و اشتغال و بطور کلی مسایل اجتماعی ما خواهد گذاشت.

وی به یکی دیگر از تبعات آموزش مجازی اشاره کرد و گفت: آموزش مجازی بحث عدالت آموزشی را پر رنگ کرد. طبیعی است که این آموزش به دلیل مجازی بودن نیازمند ابزار ها و تجهیزاتی از قبیل موبایل، لب تاپ، اینترنت و  از این دست امکانات است و آشکار است که همه افراد از این امکانات به یک میزان و در یک سطح برخودار نیستند و همین امر مساله عدالت آموزشی را به چالش کشیده است. برای مثال بسیاری از دانش آموزان در مناطق کمتر توسعه یافته و یا محروم در نواحی مختلف کشور از ابتدایی ترین امکانات محروم هستند و چه برسد به اینترنت و تجهیزات آموزشی.

وی در ادامه افزود: باید به این نکته اشاره کرد که جامعه ایرانی یک جامعه قطب بندی شده است که در سطوح مختلف مثل نظام آموزش و پرورش بازنمایی و بازسازی می‌شود. به تعبیر بوردیو (جامعه شناس فرانسوی) آموزش و نظام آموزش بازتولید کننده نابرابری طبقاتی و اجتماعی است. یعنی آموزشی که باید به طور مساوی در اختیار همگان قرار گیرد در نهایت به سود طبقه برخودار میشود و همین امر قطب بندی موجود در جامعه را تعمیق می‌بخشد. کاری که می‌توان گفت آموزش مجازی در طی این مدت کرد. یعنی افرادی در مناطق محروم قادر به تامین تجهیزات و ابزار اموزشی لازم نبوده و در نتیجه از تحصیل و آموزش بازماندند.

کیفیت آموزش مجازی در سطوح تحصیلات دانشگاهی

موسوی پیرامون آموزش مجازی در سطح تحصیلات دانشگاهی گفت: تبعات و پیامد های آموزش مجازی برای دانشجویان در مقایسه با دنش آموزان کمتر بوده و حتی  شاید بتوان گفت در برخی جنبه ها و رشته ها نتایج بهتری هم داشته است. ایجاد فرصت کافی، تمرکز و افزایش دقت در بین دانشجویان موجب شده بسیاری از دانشجویان از این شیوه آموزشی حتی استقبال هم کنند. هر چند باید گفت کارکرد های آموزش مجازی برای رشته‌ها تحصیلی مختلف متفاوت است اما تبعات و پیامدهای منفی آن در مقایسه با دانش آموزان کمتر بوده است.

این استاد دانشگاه گفت: با این حال باید روی دیگر سکه را نیز نگریست. آموزش مجازی با وجود مزایایش برای دانشجویان هم معایبی به همراه داشت که از آن جمله، از دست رفتن روابط، تعامل و تعادل در محیط‌های آموزشی بود. زیرا بخشی از آموزش، فراگیری از محیط و مبادله فکر، اندیشه و دانش است و این امر در دانشگاه‌ها و در تمام رشته‌ها که نیازمند یک محیط پویا هستند لازم و ضروری است.

راهکار چیست؟

موسوی در خصوص راهکارهای لازم برای شروع سال تحصیلی جدید گفت: ابتدا باید واکسیناسیون عمومی انجام و شرایط برای بازگشایی مدارس به شکل حضوری فراهم شود. در مرحله بعد تشکیل کلاس‌ های غیر حضوری باید از پشتیبانی وافی، لجستیکی و خدماتی برخوردار باشد. یعنی امکانات آموزشی باید به صورت رایگان در اختیار محصلین قرار داده شود. در مرحله سوم باز آموزی و تشکیل کلاس‌ های کمک آموزشی برای معلمان است تا شیوه های استفاده درست از تجهیزات را ابتدا خود یاد بگیرد و سپس به دانش آموزانشان انتقال دهند.

سرخط اخبار پژوهش

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha