کاهش سرمایه روانی و اجتماعی دانش‌آموزان تبعات پاندمی کرونا است

تهران - ایرنا - عضو دبیرخانه کشوری گروه آموزشی مشاوران وزارت آموزش و پرورش معتقد است که کاهش سرمایه روانی و اجتماعی دانش‌آموزان از تبعات پاندومی کرونا و تعطیلی مدارس و آموزش‌های غیرحضوری است.

زهرا مستدام روز دوشنبه در گفت وگو با خبرنگار اجتماعی ایرنا افزود: نزدیک به دو سال از شیوع کرونا در سراسر جهان گذشته و این پاندمی آثار و نتایج متعددی را به ویژه برای جامعه آموزشی کشور به همراه داشته است.

وی تصریح کرد: تعطیلی بسیاری از رویدادهای اجتماعی، مدارس و مراکز آموزشی و ادامه این گونه تعلیم و یادگیری به صورت غیرحضوری در بستر فضای مجازی از مهمترین تاثیرات این پاندمی به شمار می‌رود که خود تبعات متعددی را برای مدرسان، دانش‌آموزان و همچنین والدین به دنبال داشته است.

مستدام ادامه داد: با تداوم آموزش غیرحضوری، کودکان و نوجوانان برخی از مهمترین لحظات زندگی همچون دیدارهای دوستانه و چهره به چهره را از دست داده و برای کسب آرامش و توازن، برقراری ارتباطات اجتماعی و دوستانه را از طریق راهکارهای جایگزین دنبال کردند.  

این مشاور با اشاره به خلاقیت کودکان و نوجوانان افزود: دانش‌آموزان در برقراری این ارتباطات با بهره‌گیری از خلاقیت کودکانه شیوه‌های متعددی را در بستر فضای مجازی یافته، اما دسترسی بی‌وقفه و مداوم به شبکه‌های اجتماعی، رسانه‌های اجتماعی و صفحات مجازی در حد افراط نیز سطح اضطراب این جمعیت را افزایش داد.

وی با اشاره به برخی از مکالمات والدین و فرزندان ادامه داد: امروزه برخی از عبارات نظیر «چقدر سرت تو گوشی هست، نمی‌خوای درس بخونی، نمی‌خوای بخوابی» از جانب پدر و مادر و «باز گیر دادید به من، نمی‌تونم یک روز راحت باشم» از جانب فرزندان به دفعات شنیده می‌شود.

مستدام تصریح کرد: کودکان و نوجوانان نزدیک به دو سال شرایط رنج‌آور را تجربه کرده و باتوجه به بازه سنی باید بتوانند این غم و اندوه، احساس نگرانی و عواطف و احساسات ناخوشایند را بروز داده و مدیریت کنند، در غیر این صورت عواطف با مکانیزم مقابله‌ای منفی مدیریت می‌شوند.

وی افزود: این مکانیزم با ناتوانی برای تفکیک احساسات اعم از غم و اندوه، خشم، نگرانی و همچنین ناتوانی برای بروز این عواطف متجلی می‌شود. در حقیقت دانش‌آموز درک صحیحی از این عواطف نداشته و نمی‌تواند در رابطه با احساسات شخصی گفت گو و آن را به دیگران انتقال دهد.

مستدام خاطرنشان کرد: گوشه‌گیری افراطی به عنوان یکی دیگر از نشانه‌های اصلی این مکانیزم مقابله‌ای شناخته شده که سبب می‌شود، دانش‌آموزان ساعاتی طولانی را در اتاق خود گذرانده و وابسته به فضاهای مجازی شوند، تمایل به برقراری ارتباطات اجتماعی در دنیای واقعی نداشته و اغلب تنها باشند. در این شرایط عمدتا یک انفصال بین والدین و فرزندان هم اتفاق می‌افتد.

وی عدم مراقبت از خود را یکی دیگر از مولفه‌های این مکانیزم عنوان کرد و افزود: مراقبت از خود به حفاظت جسمی و روانی تعبیر می‌شود. به عنوان مثال، کنترل خشم می‌تواند از مهمترین مراقبت‌های رفتاری باشد که در صورت بروز این مکانیزم منفی کاهش یافته و می‌تواند منجر به عکس‌العمل‌های آنی شود.

مشاور آموزش و پرورش منطقه ۱۴ تهران یادآور شد: در حال حاضر با شیوع کرونا می‌توان گفت، این گروه سنی دچار یک بهم‌ریختگی روانی شده و راهکار اصلی به منظور کاهش این آسیب، جلوگیری از تشدید بهم‌ریختگی، بحران روانی و نوسان خواهد بود.

دوران پساکرونا و تضعیف مهارت‌های ارتباطی

مستدام ادامه داد: با تداوم این روند، در دوران پساکرونا نیز مهارت‌های ارتباطی تضعیف شده و ارتباط چهره به چهره برای دانش‌آموزان با معلم دشوار و با اضطراب و استرس و نگرانی همراه خواهد بود.

به گفته این روانشناس، حضور مداوم در منزل، محدودیت‌های محیطی ناشی از این پاندمی، کاهش تحرک، محصور شدن در یک فضای روحی بی‌عاطفه و ممنوعیت ارتباطات اجتماعی از جمله علل اصلی این استرس در دوران پساکرونا برای کودکان و نوجوانان است.  

مستدام تصریح کرد: افت تحصیلی و کاهش رغبت به مطالعه در این جمعیت، شکایت دانش‌آموزان از وضعیت آموزش و همچنین کمبودهای ارتباطی نیز از دیگر معضلات آموزش مجازی است که به گفته کارشناسان در گروه نوجوانان بیش از دیگر دانش‌آموزان تجلی یافته است.  

وی توضیح داد: نوجوانان از مرحله کودکی به نوجوانی و جوانی در حال تغییر بوده و باتوجه به تغییرات هورمونی و نوسانات خلقی نیازمند ارتباط صمیمی با خانواده، دوستیابی، حمایت‌های عاطفی و هویت‌یابی هستند که با تعطیلی مراکز آموزشی و محصور شدن ارتباطات به دنیای مجازی تحت تاثیر قرار گرفت.

کاهش سرمایه روانی و اجتماعی دانش‌آموزان تبعات پاندومی کرونا است

مستدام افزود: همچنین عدم حضور فیزیکی در محیط‌های آموزشی سبب شد، برخی از دانش‌آموزان با سابقه خودکم‌بینی به افسردگی گرایش یابند، عزت نفس آنها تضعیف شده و اضطراب و تنش در آن ها تشدید شود. در حقیقت شیوع کرونا، افسردگی برخی از دانش‌آموزان را نمایان کرد.  

وی همچنین با تقسیم دانش‌آموزان به دو گروه درونگرا و برونگرا یادآور شد: گروه نخست در این دوران، ممنوعیت حضور در محیط‌های اجتماعی چهره به چهره را یک فرصت برای آموزش و یادگیری تلقی کرده و از این موقعیت بهره گرفتند اما گروه دوم، (دانش‌آموزان برونگرا) در این بستر با افت تحصیلی شدید مواجه شده و نتوانستند، روند گذشته را ادامه دهند.

عضو رسمی دبیرخانه کشوری گروه آموزشی مشاوران در وزارت آموزش و پرورش گفت: حس استقلال‌طلبی کودکان و نوجوانان نیز در این بستر آسیب دید، خانواده به دلیل نقش‌های دوگانه نتوانست احساس صمیمیت و امنیت را به فرزند نشان دهد و با تداخل نقش‌ها اعم از نقش مادری، پدری، معلمی، کارمندی، مستبد و سختگیر شد و این شرایط محیط اجتماعی خانواده را برای فرزندان تغییر داد.

وی افزود: حضور شناختی و اجتماعی فرزندان نیز در محیط آموزشی غیرحضوری تضعیف شد. در واقع این رشد در برخی از دانش‌آموزان تکمیل نشده بود که در فرآیند آموزش آنلاین قرار گرفته و این مساله انگیزه کودکان و نوجوانان را کاهش داده و طبیعتا این مهم افت تحصیلی دانش‌آموزان را به دنبال داشت.

به گفته این فعال حوزه روانشناسی، مشکلات مدیریت زمان و ارزشیابی پایانی باتوجه به آموزش و فراگیری مجازی و امتحانات حضوری هم برای دانش‌آموزان دشوار بوده و میزان تاب‌آوری روانی را در این جمعیت به ویژه در مقابل والدین کاهش داد.  

مستدام با اشاره به نظرات "آبراهام مازلو" نظریه‌پرداز روانشناسی انسان‌مدار اضافه کرد: براساس پژوهش برخی از نظریه‌پردازان نیازهای انسانی، یکی از نیازهای اصلی انسان را نیاز به پیشرفت و ترقی دانسته و این نیاز در دوران کرونا با تعطیلی مراکز آموزشی، هنری و ورزشی که موجبات رشد دانش‌آموزان را فراهم می‌کرد، خاموش شد.

وی افزود: همچنین نیاز به برانگیختگی به عنوان یکی دیگر از احتیاجات اساسی که به ایجاد انگیزش تعبیر می‌شود، در محیط اجتماعی خانواده فعال نشده و در حقیقت به میزان کافی پاسخ داده نشد.

این روانشناس با اشاره به نتایج یکی از مقالات معتبر علمی در دنیا اظهار داشت: ارتباط اجتماعی والدین با فرزندان بر عملکرد آتی کودک و نوجوان اثرگذار است؛ به عنوان مثال، ارتباط مبتنی بر خشم و خصومت می‌تواند سبب بروز رفتارهای خشن و ستیزه‌جویانه شود. همچنین فرزندان در صورت مشاهده این رفتارها در محیط خانواده، این خشونت و پرخاشگری را بازمی‌گرداند.

کاهش سرمایه روانی و اجتماعی دانش‌آموزان تبعات پاندومی کرونا است

وی افزود: بنابراین والدین باید احساسات خود را شناخته و بپذیرند. در نقش پدر و مادر از عواطف لحظه‌ای خود خبر داشته و روزانه این احساسات را رصد کنند. به عنوان مثال، والدین خشم خود را بپذیرند، آن را روی برگه کاغذ نوشته و با پاره کردن درصدد فروکش کردن عصبانیت برآیند. این عمل سبب خواهد شد، این خشونت بر سر فرزندان و اعضای خانواده تخلیه نشود.  

مستدام تاکید کرد: والدین همچنین سرگرمی و تفریحات اجتماعی را نادیده نگیرند، علیرغم محدودیت‌های فواصل زمانی و ضوابط بهداشتی مقابله با کرونا برای تفریح و سرگرمی زمان بگذارند و از این طریق از بروز احساس یاس و ناامیدی در خانواده جلوگیری کنند.

وی ادامه داد: پدر و مادر وضعیت روانی فرزندان را نیز رصد کنند، این امر به فرزندپروری والدین کمک می‌کند. برای ایجاد محیط مثبت تلاش کنند و در نقش پدر و مادر فضا و محیط اجتماعی خانواده را شاد نگه دارند.

این مشاور افزود: امید فرزندان محیط اجتماعی خانواده است، والدین باید این محیط را امن نگه دارند، در نحوه انتقال پیام دقت کنند، گاه پدر و مادر برای انتقال یک پیام عجولانه و خشمگینانه رفتار می‌کنند، باید در گفت وگو با کودکان و نوجوانان صبور بوده و اجازه ندهند که رفتار عجولانه سبب آسیب‌های روانی شده و سال‌ها نیز تداوم یابد.  

مستدام خاطرنشان کرد: در سنین کودکی نیز از داستان‌های خلاقانه استفاده شود، از شیوه‌های فرزندپروری خلاقانه که امروزه در کتب متعدد نیز مشاهده می‌شود، والدین همچنین در این دوران باید حمایت‌گر، همدل و مهربان باشند. در حقیقت امروزه پدر و مادر باید برای فرزندان کافی (و نه کامل) باشند. فرزندان امروز از والدین کافی بودن می‌خواهند.

اخبار مرتبط

سرخط اخبار جامعه

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha