پوشیدن لباس «سیاه‌باز» جسارت و دانش می‌خواهد

تهران- ایرنا- بازیگر و کارگردان نمایش «عروس فراری» که با این اثر در جشنواره نمایش‌های آیینی و سنتی حضور دارد، گفت: سال‌ها بعد از حضور در حوزه نمایش‌های سنتی به خود اجازه ایفای نقش سیاه‌باز را ندادم، پوشیدن لباس سیاه‌بازی جسارت و دانش می‌خواهد.

جواد انصافی، بازیگر و کارگردان شناخته شده عرصه نمایش‌های آیینی و سنتی در گفت‌وگو با خبرنگار فرهنگی ایرنا درباره حضور در بیستمین جشنواره نمایش‌های آیینی و سنتی گفت: در این دوره، نمایشی را تحت عنوان عروس فراری اجرا خواهیم کرد. این اثر تلفیقی از سیاه بازی و تقلیدهای اندرونی است به این معنا که من سعی کردم چند تقلید اندرونی را در دل سیاه بازی‌ها قرار دهم.

این پژوهشگر حوزه نمایش‌های آیینی  و سنتی به دو کتاب پژوهشی خود در زمینه تقلیدهای اندرونی اشاره کرد و گفت: من دو کتاب پژوهشی با عنوان نمایش‌های زنانه ایران و نمایش‌های شگفتانه زنانه ایران دارم که در آن به موضوع تقلیدهای اندرونی و جایگاه آن در این عرصه پرداخته‌ام.

در واقع تمام تلاش من این بود که بتوانم به نسل جوان نشان دهم که می‌توان از تقلیدهای اندرونی که اغلب کوتاه هستند و زمانی نزدیک به ۱۰ دقیقه دارند، در دل کارها استفاده کرد. با این تفکر، من در نمایش عروس فراری از دل کتاب‌هایم چند تقلید اندرونی را به این اجرا افزودم.

کارگردان و بازیگر نمایش مستاجران یادآور شد: تقلیدهای اندرونی از جمله نمونه‌هایی است که در جمع زنان اجرا می‌شد و نظیر سیاه‌بازی‌ها در دسته نمایش‌های شادی آور قرار می‌گیرد. متاسفانه بسیاری فکر می‌کنند تقلیدهای اندرونی قابلیت اجرا در جمع را ندارند در حالیکه فرم این نمایش‌ها به نحوی است که می‌توان آن را برای همگان نیز استفاده کرد و تلاش من نیز این بود که همین امر را به تصویر بکشم.

حضور خانواده انصافی در میان بازیگران به جبر شرایط کرونا بود

انصافی، افزود: به دلیل شیوع بیماری کرونا، سعی کردم افراد کمتری را در این جمع قرار دهم به همین خاطر، علاوه بر خودم، همسرم (فروغ یزدان) دو نفر از پسرانم امیر حسین و امیر محمد، نیز در گروه بازیگران قرار گرفتند البته بازیگران دیگری نظیر فرشته اعظمی، تینا نوروزی، رضا معراضی و غفاری نیز در این نمایش حضور دارند.

یکی از دلایل عمده حضور خانواده‌ام در این نمایش، وضعیت کرونا بود، زیرا نوع تمرین‌ها و فرم آن به نحوی است که هر بار تنها یک یا نهایتا دو نفر از بازیگران برای تمرین به جمع ما که یک خانواده هستیم، می‌پیوندند و به این ترتیب از جمع‌های بزرگ خودداری می‌شود.

کارگردان و بازیگر نمایش عروس فراری، کار ارائه شده در این دوره از جشنواره را موزیکال خواند و گفت: این اثر یک کار موزیکال است. می دانیم که هم نمایش سیاه‌بازی و هم تقلیدهای اندرونی دارای زمینه‌های موزیکال هستند بنابراین موسیقی نقش عمده‌ای در این نمایش بر عهده دارد.

پوشیدن لباس «سیاه‌باز» جسارت و دانش می‌خواهد

سیاه‌بازی برای من یک عشق بوده و هست

انصافی درباره دلایل حضور پیوسته و مداوم در عرصه نمایش سنتی، توضیح داد و بیان کرد: از سال ۱۳۵۰ به صورت حرفه‌ای کار نمایش را شروع کردم اما تا سال ۱۳۵۳ به خودم اجازه ندادم که لباس سیاه بازی را بپوشم و نمایش‌های کمدی دیگر اجرا کردم.

طی این سال‌ها من سعی کردم اطلاعاتم درباره سیاه بازی را به درجه‌ای که مدنظرم بود، برسانم زیرا برای این عرصه احترام زیادی قائل بودم. بنابراین در سال ۱۳۵۴ و پس از سه سال بررسی، نخستین اثر سیاه بازی خود را به روی صحنه بردم. در این اثر من برای نخستین بار یک دختر و یک پسر سیاه را در کنار یکدیگر قرار دادم زیرا قصد داشتم به این نکته که زن و مرد و به طور کلی مکمل یکدیگر هستند، اشاره کنم.

انصافی درباره تحقیقاتی که در این زمینه دنبال کرده، اظهار کرد: بر مبنای علاقه‌ای که به این نمایش‌های سنتی داشتم، ۲۵ سال پیش، نخستین کتاب را درباره سیاه بازی با عنوان سیاه بازی از نگاه یک سیاه باز منتشر کردم و در آن کتاب درباره تمام پیشکسوتان عرصه سیاه بازی از تاریخ دور تا معاصر صحبت کردم و حتی چهره‌های فعال در شهرستان‌ها را نیز مدنظر قرار دادم.

کارگردان و بازیگر نمایش چله زری ادامه داد: همچنین در کتاب شگردهای سیاه‌بازی نزدیک به ۴۰ شگرد سیاه‌بازی را به صورت مدون ذکر کردم تا نسل آینده بتوانند از آن بهره‌مند شوند. زیرا سیاه‌بازی برای من یک عشق بوده و هست. من برای حفظ این هنر قدیمی هنوز هم کار تدریس انجام می‌دهم و خوشبختانه شاگردان بسیار بااستعداد و خوبی نیز دارم که باعث خرسندی من هستند.

بمب‌گذاری‌ها و حتی جنگ را وارد نمایش سیاه بازی کردم

نویسنده کتاب سیاه بازی از نگاه یک سیاه باز، سیاه‌بازی را نمایشی منعطف خواند که قابلیت تطبیق با موضوعات روز را دارد. او در این باره گفت: سیاه بازی از جمله نمایش‌هایی است که ریشه در دوره‌های بسیار دور تاریخ ما دارد. در همین راستا نیز سعی کردم که همه آیین‌های اصیل ایرانی نظیر عید نوروز، چهارشنبه سوری و ... را در مسیر سیاه بازی مد نظر قرار دهم.

وی افزود: همانطور که می‌دانید، عمو نوروز و حاجی فیروز از جمله شخصیت‌های دوران ساسانیان هستند که در هر روستایی به اجرا می‌پرداختند و مردم را می‌خنداندند. این نمایش در آن دوران کاملا بر مبنای هر روستایی اجرا می‌شد یعنی گاهی نام کدخدا یا خصایص مردم آن روستا، دستمایه طنز گروه می‌شد بنابراین نمایش سیاه بازی از گذشته نیز بسیار انعطاف‌پذیر و به روز بوده است.

من برای اثبات این انعطاف، نمایش‌هایی را با عناوین روز اجرا کردم. به عنوان مثال من توانستم در ابتدای انقلاب مسئله بمب‌گذاری‌ها و حتی جنگ را وارد نمایش سیاه بازی کنم تا جایی که نمایش دام که مربوط به جنگ تحمیلی بود به زبان کردی و حتی عربی نیز پخش شد و واکنش‌هایی را از سوی بعثی‌ها به دنبال داشت.

پوشیدن لباس «سیاه‌باز» جسارت و دانش می‌خواهد

جای خالی دروس نمایش‌های آیینی و سنتی در دانشگاه‌ها

انصافی با ابراز تاسف از بی‌توجهی مسئولان نسبت به این نمایش‌های اصیل، بیان کرد: با وجود تمام پتانسیل‌ها و زیبایی‌های اصیلی که در این نوع نمایش نهفته است، متاسفانه هنوز چند واحد درسی ساده درباره این نوع از نمایش در دانشگاه‌ها نداریم و عملا نسل جوان از قابلیت‌های این بخش غافل هستند.

این بازیگر و کارگردان تئاتر تصریح کرد: جشنواره نمایش‌های آیینی و سنتی نظیر تمام رویدادهای فرهنگی و هنری فرصت مناسبی برای گرد هم آمدن فعالان این عرصه و تبادل اندیشه است اما به نظر می‌رسد که مسئولان ارزش چندانی برای این جشنواره قائل نیستند زیرا این جشنواره از شکل هر ساله تبدیل به دوسالانه شد و حتی بخش جوایز آن نیز، به صورت کامل برداشته و حذف شد.

انصافی، نبود فضایی برای اجرای نمایش‌های سنتی و آیینی را یک نقص جدی خواند و افزود: بیش از ۱۵ سال است که فعالان عرصه نمایش سنتی و آیینی تلاش می‌کنند که فضایی را به این هنر اختصاص دهند. ما بارها خواسته‌ایم که یک ساختمان قدیمی به این امر اختصاص داده شود تا نمایش‌هایی نظیر تعزیه، سیاه بازی، خیمه شب بازی، نقالی و ... امکان اجرا داشته باشند. در کنار این فضا قطعا می‌توان جذابیت‌های گردشگری دیگری نظیر یک رستوران سنتی را نیز گنجاند زیرا چنین فضاهایی برای توریست‌های خارجی بسیار جذاب و دل انگیز است.

انصافی در پایان خاطرنشان کرد: با توجه به اینکه تنها در اطراف تئاترشهر ۸۰ ساختمان قدیمی و مناسب وجود دارد، متاسفانه تاکنون هیچ سازمانی به این خواسته هنرمندان توجه نکرده، همچنان نمایش‌های آیینی و سنتی، به نحوی تنها و خسته به کار خود ادامه می‌دهد.

بیستمین جشنواره نمایش‌های آئینی و سنتی از ۹ آذر به دبیری داوود فتحعلی بیگی برگزار می‌شود.

اخبار مرتبط

سرخط اخبار فرهنگ

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha