۱۸ تیر ۱۴۰۰،‏ ۸:۳۴
کد خبرنگار: 2011
کد خبر: 84392020
۱ نفر

برچسب‌ها

بازخوانی سیاست خارجی دولت روحانی

تهران- ایرنا- مناسبات جمهوری اسلامی ایران با کشورهای منطقه و بازیگران بین‌المللی در سایه «تعامل سازنده» طی ادوار یازدهم و دوازدهم اجرایی پیش رفت اما شاخص‌ترین رخداد سیاست خارجی، برجام بود.

حجت الاسلام «حسن روحانی» در انتخابات ۱۳۹۲ در شرایطی مسوولیت اجرایی کشور را برعهده گرفت که جمهوری اسلامی ایران تحت شدیدترین فشارهای بین المللی بود؛ ۶ قطعنامه شورای امنیت و ۱۲ قطعنامه  شورای حکام علیه ایران باعث شده بود تا اجماعی بین المللی علیه تهران شکل گیرد. ضمن اینکه غرب با حمایت جهانی حاضر به پذیرش سرِ پا ماندن حتی یک پیچ و مهره از تاسیسات هسته ای ایران نبود و خطر جنگ نیز وجود داشت.

در آن سال مردم برای تغییر وضع موجود به نامزدی رای دادند که وجهه ایران را در جهان بهبود بخشد و از بار فشارهای سیاسی و اقتصادی بر مردم بکاهد. بنابراین از سال ۱۳۹۲ با روی کار آمدن دولت تدبیر و امید، تحولی آشکار در سیاست خارجی جمهوری اسلامی صورت گرفت و آن، ترمیم روابط با کشورهای همسایه، منطقه و فرامنطقه‌ای بود. آغاز مذاکرات هسته‌ای از مهرماه همان سال و دستیابی به توافق بعد از ۲۲ ماه گفت‌گوهای فشرده در نهایت برجام را خلق کرد تا تیرماه ۱۳۹۴ پایانی بر اختلافات یک دهه‌ای هسته‌ای باشد؛ توافقی که از دی‌ماه همان سال وارد فاز عملیاتی شد و در ابتدا خوش درخشید.

همان‌طور که انتظار می‌رفت، برجام در آغاز راه با گشایش‌های زیادی در حوزه‌های مختلف به ویژه عرصه اقتصادی همراه بود. اروپایی‌هایی که در دولت دهم در سنگر آمریکا قرار داشته و تحریم‌های شدیدی را بر ایران اعمال می‌کردند، در فضای پسابرجام گوی سبقت را در تعامل با تهران از یکدیگر ربودند.بنابراین، رفت وآمد هیات‌های سیاسی و اقتصادی که همزمان با مذاکرات هسته‌ای کلید خورده‌بود، پس از برجام با جدیت و سرعت بیشتری ادامه یافت. در سفری که «حسن روحانی» رئیس جمهوری به برخی از کشورهای اتحادیه اروپا داشت، سندهای همکاری زیادی به امضا رسید که ۳۰ توافقنامه همکاری به ارزش تقریبی ۵۱ میلیارد دلار بین ایران با فرانسه و ایتالیا از آن جمله بود.

علاوه بر آن، گشایش هایی نیز در زمینه صادرات نفت و غیرنفتی حاصل شد. افزایش صادرات نفت از ۷۰۰ هزار بشکه در زمان تحریم‌ها به حدود ۲ میلیون و ۸۰۰ هزار بشکه در روز، صادرات روزافزون محصولات و کالاهای غیرنفتی، تحقق تراز تجاری مثبت، نوسازی ناوگان زمینی، هوایی (توافق با ایرباس و بوئینگ) و دریایی، رفع محدودیت‌ برای مبادلات بانکی، حاکمیت نظم و شفافیت مالی و کنار زدن دلالان تحریم از جمله این نتایج بود؛ توافقاتی که با ورود «دونالد ترامپ» رئیس جمهوری ستیزه‌جو و پیمان‌شکن آمریکا به کاخ سفید و فشارحداکثری وی بر تهران متوقف شد.

در اوایل اجرای برجام، ایران به وضعیتی دست یافت که نه تنها تنگناهای اقتصادی برداشته شد بلکه ایرانِ هسته‌ای مورد پذیرش جهانیان قرار گرفت و کشورمان از ذیل فصل هفتم منشور ملل متحد نیز خارج شد. در نتیجه دشمنان دیگر نمی‌توانستند تهران را تهدیدی برای امنیت منطقه و بین‌الملل ارزیابی و مورد هجمه جهانی قرار دهند.

هجدهم اردیبهشت ماه ۱۳۹۷ باوجود اینکه ترامپ، آمریکا را از برجام خارج کرد و تحریم‌های ایران را بازگرداند اما نتوانست اجماع جهانی علیه ایران شکل دهد. در نتیجه بسیای از مواقع که نمایندگان این کشور قصد فعال سازی «مکانیسم ماشه» را داشتند با دستان خالی از صحن شورای امنیت خارج شدند به طوری که ترامپ حتی متحدان دیرینه اروپایی را نیز در کنار خود نیافت.

به دنبال خروج آمریکا از برجام و ناتوانی تروئیکای اروپا برای اجرایی سازی سازوکارهای مالی همچون «اس پی وی» و «اینستکس»، تهران بیش از پیش تلاش کرد تا همزمان با ادامه مذاکرات برجامی، مناسبات خود را با شرق گسترش بخشد که توافق راهبردی ۲۵ ساله ایران و چین یکی از آن موارد بود.

در دولت‌های روحانی به خصوص دولت دوم وی تلاش شد تا دو دیدگاه «نگاه به شرق» و «نگاه به غرب» تعدیل شده و دیدگاه «بینابینی» به جهان شکل گیرد؛ دیدگاهی که بر حفظ تعادل در نگاه به غرب و شرق تاکید داشت. دولت در این رویکرد همزمان با توجه به حفظ عزت، اقتدار و استقلال کشور، گسترش همکاری‌ها با دو سوی جهان را در نظر گرفت. از این منظر در جهانی که وضعیت دو قطبی جنگ سرد رنگ باخته، ارایه نسخه گرایش عمده به غرب یا شرق در سیاست خارجی کارایی ندارد.

افزون بر نگاه تعادلی به شرق و غرب، دولتمردان به ویژه شخص رئیس جمهوری نگاهی ویژه به کشورهای همسایه و منطقه‌ داشتند که طرح ایده «ابتکار صلح هرمز» در اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل، گویای این واقعیت بود؛ طرحی که در آن علاوه بر کشورهای منطقه از اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل نیز دعوت شده‌ بود تا در یک گفت ‌وگوی جمعی برای رسیدن به صلح پایدار و درازمدت مشارکت کنند.

طی این سال ها حتی در برهه حساسی که دونالد ترامپ از برجام خارج شده و در صدد اجماع سازی علیه ایران در منطقه و جهان بود، از نفوذ و بازیگری تهران در عرصه منطقه ای و فرامنطقه ای کاسته نشد؛ ایران نه تنها همچنان در منطقه بازیگری پویا بود که حتی بارها توانست به ونزوئلا در مجاورت آمریکا نیز با کشتی سوخت برساند.

در پیوند با مسائل منطقه ای اما مناسبات تهران و ریاض از جایگاه ویژه ای برخوردار است؛ روابطی طی سالیان از متغیرهای گوناگونی از جمله یورش ائتلاف سعودی به یمن، سیاست های ضدبرجامی آل سعود، حادثه منا، حمله به سفارت و کنسولگری عربستان در تهران و مشهد و ... تاثیر گرفت.

طی ماه های اخیر به موازات گام های رو به جلو برای احیای برجام در دولت بایدن، شاهد لحن آشتی جویانه آل سعود در مورد رابطه با ایران بوده ایم و سخنگوی دولت چند روز پیش، از پیشرفت مذاکرات دو طرف خبر داد تا رویکرد گفت‌وگو و تنش زدایی تا واپسین روزهای دولت دوازدهم امتداد یابد.

سرخط اخبار پژوهش

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha