"درخت دوستی"، ریشه ماندگار دوستی دو ملت بزرگ ایران و ژاپن

تهران- ایرنا- از دوره آسوکا و ساسانیان، اولین رفت و آمدهای ایرانیان و مواجهه ژاپنی‌ها با آنان که مقیم در تایلند امروزی بودند،تا سفر میرزا محمد علی سیاح و بعد هم صحاف باشی و هزاران رویداد دیگر تا امروز همواره صمیمانه و دوستانه و با احترام متقابل به حوزه متقابل به حوزه فرهنگی و تمدنی دو کشور بوده است.

دی ماه ۱۳۹۷ مصادف با ژانویه ۲۰۱۹ میلادی(۱)، همزمان شد با نودمین سال آغاز روابط رسمی دو کشور ایران و ژاپن با پشتوانه و سابقه بیش از ۱۳۰۰ سال روابط تاریخی و فرهنگی که در یادداشت های قبلی به آن اشاره کردم (۲).

از دوره آسوکا و ساسانیان، اولین رفت و آمد های ایرانیان و مواجهه ژاپنی ها با آنان که مقیم در آیوتای سیام(تایلند امروزی) بودند، تا سفر میرزا محمد علی سیاح (معروف به حاجی سیاح) و بعد هم صحاف باشی و هزاران رویداد دیگر تا امروز، این تعاملات همواره صمیمانه و دوستانه و با احترام متقابل به حوزه فرهنگی و تمدنی دو کشور بوده است و بنابراین نودمین سال روابط رسمی، دارای چنین پشتوانه مهم، ارزشمند و دوستی سنتی است و در بسیاری از بحران ها و شرایط مانند کمک و همراهی ایران در جریان زلزله فوکوشیما، همراهی ژاپنی ها در زلزله بم، همراهی ایران در جریان شوک نفتی سال ۱۹۷۳ و فروش نفت، سفر رئیس جمهور ایران پس از ۱۹ سال به ژاپن، سفر نخست وزیر ژاپن به ایران پس از ۴۱ سال و ... را می توان نشانه هایی از این تعاملات و ارتباطات دوستانه و صمیمانه قلمداد کرد.

از جمله نمونه های این جریانات و وقایع در روابط دو کشور که پس از مشروطه و در جریان شکست روسیه از ژاپن، در روحیه ایرانیان بسیار موثر بود و در اذهان ماندگار گردید را می توان در ارتباط با نفتکش نیشومارو دانست که در ادامه بخش هایی از این رویداد به نقل از کتاب "ژاپن شناسی در ایران"(۳) ارائه می گردد:

"واقعه نفتکش نیشّومارو یا آن طور که ژاپنی‌ها می‌گویند؛ نیشّومارو جیکن،رویدادی مرتبط با ملی شدن صنعت نفت ایران و تلاش شرکت نفتی ایده‌میتسو برای خرید نفت ایران با وجود تمامی تهدیدها و تحریم‌های انگلیس است. با ملی شدن صنعت نفت ایران در اسفند ۱۳۲۹، شرکت نفت ایران و انگلیس که منافع خود را از انحصار نفت در ایران از دست داده بود، تمام تلاشش را برای ممانعت از فروش نفت ایران و به شکست کشاندن نهضت ملی شدن نفت کشور انجام داد. این مسأله منجر به توقف جریان فروش نفت ایران به مدت سه سال و نیم تا مهر ۱۳۳۳ یعنی زمان تأیید قرارداد کنسرسیوم از سوی مجلس شورای ملی شد.

با ملی شدن صنعت نفت، انگلیس ناوهای جنگی خود را به خلیج فارس فرستاد و تهدید به غرق کردن نفتکش‌هایی کرد که اقدام به خرید نفت ایران کنند. در چنین شرایطی، با وجود تخفیف قابل توجهی که ایران برای فروش فرآورده‌های نفتی‌اش قرار داد و برغم تمایل بالای شرکت‌های نفتی برای خرید نفت ایران، عملا به خاطر تهدیدات انگلیس و برخی ملاحظات دیگر، این شرکت‌ها برای خرید نفت ایران هیچ اقدامی نکردند. در این میان تنها چند شرکت ایتالیایی و شرکت ژاپنی ایده‌میتسو اقدام به فرستادن نفتکش به بندر آبادان و بارگیری نفت خام و فرآورده‌های نفتی ایران کردند.

ژاپن که بعد از شکست در جنگ جهانی دوم، عزم‌ خود را برای بازسازی اقتصادی و بدل شدن به یک قدرت اقتصادی جزم کرده بود، به لحاظ معادن و منابع زیر زمینی کشوری فقیر بود که به شدت به نفت نیاز داشت. در این زمان آنها نفت خود را از آمریکا تأمین می‌کردند. شرایط مناسب فروش نفت ایران در دوره مصدق و نیز کیفیت خوب نفت ایران، توجه ژاپنی‌ها را جلب کرد، اما تهدیدات انگلیس و روابط سیاسی دو کشور ژاپن و انگلیس عملا مانع از خرید نفت ایران از سوی این کشور شد.

اما سازو ایده‌میتسو مدیر عامل جسور شرکت ایده‌میتسو مصمم شد تا از ایران نفت بخرد و این عمل را بر خلاف ادعای شرکت نفت انگلیسی عملی غیر قانونی و خرید مال غیر نمی‌دانست. این شرکت، نفتکش ۲۰ هزار تنی نیشّومارو را به بندر آبادان فرستاد که بعد از بارگیری به سلامت به ژاپن بازگشت، اما شرکت نفت ایران و انگلیس اقدام به شکایت علیه ایده‌میتسو در دادگاه ژاپن در توکیو کرد و خواهان توقیف و ضبط محموله نفت نیشّومارو به سود شرکت انگلیسی شد. دادگاه که سه نفر از سوی دولت ایران به عنوان شاهد در آن شرکت کرده بودند، در نهایت رأی به قانونی بودن کار شرکت ایده‌میتسو داد و شکایت انگلیسی‌ها را رد کرد. بنابراین این شرکت دو بار دیگر هم اقدام به فرستادن نفتکش به بندر آبادان و خرید نفت از ایران کرد.

واقعه کشتی نیشومارو را باید واقعه‌ای مهم در روابط ایران و ژاپن به شمار آورد، چرا که باعث تهییج افکار عمومی در هر دو کشور شد. ایرانیان که به خاطر تحریم و تهدید قادر به فروش نفت خود نبودند، از دیدن نفتکشی بزرگ در بندر آبادان خوشحال شدند و ژاپنی های شکست خورده در جنگ خوشحال بودند از اینکه یک نفت‌کش ژاپنی سیادت انگلیس پیروز در جنگ را به چالش کشید"

به هر شکل معمولا در حوزه های مختلف فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و ... مناسبت های این چنینی مانند نودمین سال روابط رسمی ایران و ژاپن(۴)، فرصت های مغتنمی است برای بازشناسی، مرور رویدادها و تعاملات گذشته، برگزاری برنامه ها و رویدادهای مهم و مختلف و ... که می توانند در جهت توسعه روابط و تلاش برای گام برداشتن در مسیری روشن تر و دقیق تر موثر باشند.

این موضوع در خصوص دو کشور مهم ایران و ژاپن با پشتوانه ارزشمند تاریخی و اثرگذاری، حتما مهم بود و می بایست ضمن مرور گذشته ای که مردمان دو کشور در ذهن دارند، در جهت شناخت بیشتر و تعمیق تعاملات و همکاری ها نیز گام بردارند.

توجه به این موضوع علیرغم این که با محوریت آغاز ارتباطات رسمی و سیاسی دو کشور(۵) تعبیر می شد اما موضوعات فرهنگی به عنوان زیرساخت توسعه در دیگر موضوعات و به طور خاص در این زمینه اجرای برنامه های متنوع، در اولویت های اقدامات رایزنی فرهنگی قرار گرفت و این فرصت می توانست به رشد فعالیت ها و همکاری بیشتر با طرف ژاپنی مهم تلقی گردد.

آنچه در فضای ژاپن در بدو ورود بسیار به چشم می آمد این که ژاپنی ها در تعاملات و ارتباطات، برای سابقه فعالیت ها به منظور بررسی توانمندی ها در اجرای برنامه ها و همکاری ها و نگاه ملموس و قابل ادراک بسیار اهمیت قایل هستند و لذا در اولین گام، روزمه سازی و ایجاد بسترهای مناسب برای اجرای برنامه های متنوع، متعدد، با کیفیت و منطبق با شاخص های مناسب به منظور جلب مشارکت ها، ارتقاء جایگاه و جذب مخاطبان از ضرورت های انکار ناپذیر بود تا بتوان در ادامه مسیر با ارائه این سابقه، هر روز بر ارتباطات و تعاملات به صورت ساختاری و ماندگار با عنایت به این که خلاء جدی هم در این خصوص وجود داشت افزود که خوشبختانه در این مهم توفیقات فراوانی به دست آمد و با تصویر سازی مناسب از برنامه ریزی و فعالیت گسترده در رایزنی فرهنگی، امکان توسعه همکاری ها با طرف های ژاپنی، موسسات، اساتید، شخصیت ها، موسسات مردم نهاد و ... فراهم تر شد.

مناسبت نودمین سال روابط دو کشور، زمینه مناسب تری برای اجرای برنامه  های ویژه در کنار برنامه هایی که به صورت مستمر انجام می گردید فراهم کرد و حوزه فرهنگی می توانست از این فرصت برای گسترش همکاری های فرهنگی دو کشور علاقه مند به یکدیگر استفاده کند.

برگزاری اولین هفته موسیقی سنتی، اولین نشست گفتگوی دینی ایران و ژاپن با عنوان "خانواده در اسلام و شینتوئیزم" با حضور جناب آقای دکتر ابراهیمی رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی(۶)، خلق تابلوی زیبا و منحصر به فرد "درخت دوستی" به این مناسبت (توضیحات در ادامه ارائه خواهد شد)، انتشار ویژه نامه تخصصی "ایران" به زبان ژاپنی (۷)، برگزاری دومین هفته فیلم ایران در مرداد ماه ۱۳۹۸(۸)، تهیه و چاپ بروشور نودمین سال روابط به دو زبان فارسی و ژاپنی، چاپ کتاب ژاپن شناسی در ایران(اثر دکتر محمد نقی زاده و آقای قدرت الله ذاکری)، تهیه محتوا، ترجمه، صفحه بندی، آماده سازی و چاپ کتاب نفیس مجموعه آثار هنرمندان ایران و ژاپن با عنوان " ۴۷۰۰ مایل، هنر، پل ارتباط ایران و ژاپن"، برگزاری نشست " معرفی ایران، سفره ایرانی" و ... به انجام رسید که به برخی از آنان به واسطه تجربیاتی که در اختیار قرار داده است در یادداشت های دیگر خواهم پرداخت.

در همین ارتباط و به عنوان یکی از اقدامات ماندگار و بسیار موثر رایزنی فرهنگی در نودمین سال روابط دو کشور، خلق اثر و تابلوی زیبای "درخت دوستی" به ابتکار و سفارش رایزنی فرهنگی و هنرمندی استاد برجسته کشورمان جناب آقای استاد رضا بدرالسماء بود که در واقع برداشتی از لوگوی اصلی این مناسبت که توسط یک هنرمند ژاپنی طراحی و در فراخوان سفارت ژاپن در ایران برگزیده شده بود محسوب می گردد.

ارتباط رایزنی فرهنگی با استاد رضا بدرالسما از طریق آقایان دکتر مهدی و احسان جوانمردی از دوستان و همراهان همیشگی محقق شد و زمانی که در طرح اولیه ویژه نامه "ایران" برای این مناسبت، لوگوی اولیه را در صفحه بندی قرار دادیم به نظر رسید که می بایست طرحی ویژه و منحصر به فرد را برای آن استفاده کنیم لذا با استاد طرح موضوع شد و مورد پذیرش قرار گرفت و اتودهای اولیه آغاز شد و هر روز کامل تر گردید و نهایتا به اثری زیبا با مضامین و تفسیری بسیار عالی به دست توانمند و هنرمند استاد خلق شد.

"درخت دوستی" از ایده اولیه برای تصویر روی جلد، به تابلوی ماندگار نودمین سال روابط ایران و ژاپن تبدیل شد و امضاء رئیس جمهور ایران و مقامات عالی دو کشور و رونمایی در اختتامیه نودمین سال روابط را تجربه کرد و در دیوار مقابل سالن فردوسی سفارت کشورمان در ژاپن برای ثبت یک دوره تاریخی نصب گردید.

ایده ها و طرح های مختلفی را با همفکری دوستان و همراهان مرورکردیم تا بتوان بهترین بهره برداری را  از آن به عمل آورد و نهایتا به نظر رسید که به جای آن که تابلو را صرفا در رایزنی فرهنگی نصب کنیم، در اختتامیه نودمین سال با حضور شخصیت ها و افراد مختلف رونمایی شود و سپس به سفارت ایران در ژاپن اهداء گردد و همین روند هم اجرا شد و علاوه بر این که بر روی جلد ویژه نامه "ایران" نودمین سال روابط ایران و ژاپن نقش بست، توسط دکتر عراقچی و تعدادی از مقامات ژاپنی (بیش از ۱۵۰ شخصیت) در اختتامیه نودمین سال روابط دو کشور در دوازدهم آذر ۱۳۹۸ به همراه نشریه رونمایی شد و در سفر دکتر روحانی رئیس جمهور اسلامی ایران پس از ۱۹ سال به ژاپن در پاسخ به سفر جناب آقای شینزو آبه نخست وزیر ژاپن که در همین سال و پس از ۴۰ سال به وقوع پیوست، در مراسم مشترک با جمعی از نخبگان ژاپنی در تاریخ ۱ دی ۱۳۹۸، به امضاء ایشان، دکتر ظریف وزیر محترم امور خارجه، دکتر واعظی رئیس محترم دفتر رئیس جمهور و دیگر مقامات ایرانی و ژاپنی هم رسید که فهرست آنان در ادامه تقدیم می گردد.

در مراسم اختتامیه در کنار پخش نماهنگ های فعالیت های انجام شده به این مناسبت و همچنین نماهنگ رونمایی از مجله "ایران"، دکتر عراقچی لوح تقدیر سفیر ایران در ژاپن را هم به پاس اجرای برنامه های متعدد و متنوع در این مناسبت به رایزن فرهنگی اهداء نمود.

تابلوی نفیس " درخت دوستی" با تکنیک گواش و آبرنگ در اندازه ۵۰ در۷۰ سانتیمتر به تاریخ  ۱۵ شهریور ۱۳۹۸ به اجرا در آمد و در آن دو درخت سرو به نشانه ایستادگی، طراوت و تازگی در کنار یکدیگر قرار گرفته اند که از میانه عدد ۹۰ برآمده است و هر کدام از آنان نماد پرچم دو کشور را در در درون خود دارند و در بالای شاخه های سرو، دو پرنده زیبا از ایران و ژاپن به نشانه دوستی دیرین دو ملت، گل های ایرانی (شاه عباسی _ انار) و ژاپنی (ساکورا) را به صورت متقابل به  مردم دو کشور در نماد پرچم ها اهداء می کنند.

در بخش میانی و پائین این اثر هم عنوان رایزنی فرهنگی درج شده است و در گوشه سمت چپ نیز امضاء و نام استاد بدرالسماء به سال ۱۳۹۸ مهر شده است.

امضاء کنندگان این اثر ماندگار هم ۷ نفر از ایران شامل حسن روحانی رئیس جمهوری اسلامی ایران، محمد جواد ظریف وزیر امور خارجه، محمود واعظی ریاست دفتر رئیس جمهور، فریدون وردی نژاد معاون سیاسی دفتر رئیس جمهور، سید عباس عراقچی معاون سیاسی وزیر امور خارجه، مرتضی رحمانی موحد سفیر جمهوری اسلامی ایران در ژاپن و حسین دیوسالار رایزن فرهنگی سفارت ایران در ژاپن و از ژاپن هم ۱۱ نفر شامل کومورا ماساهیکو مشاور ارشد حزب حاکم لیبرال دمکرات، کیشیدا فومی رئیس گروه دوستی پارلمانی ژاپن – ایران، می هارا آساکیهو نائب رئیس گروه دوستی پارلمانی ژاپن – ایران، دایشیرو یاماگیوا دبیر گروه دوستی پارلمانی ژاپن – ایران، تاکه او موری معاون ارشد وزیر امور خارجه ژاپن، کاتسوهیکو تاکاهاشی مدیر کل خاورمیانه وزارت امور خارجه، کن ماتسوزاوا رئیس اف ایی سی، تاتسوو فوجیمورا (رئیس  رئیس جی تی سی، ساسائی شینی چیرو موسسه امور بین الملل ژاپن، کویچیرو تاناکا محقق ارشد و کاکی نوکی رئیس مارو بنی بودند.

اگر در مطالعه روابط بین کشورها، یک اثر در یک موزه، یک نوشته در یک کتاب خطی، یک تکه چوب که نام یک ایرانی در ۱۳۰۰ سال قبل بر آن حک شده، یا یک کاسه شیشه ای در موزه سوشوئین که نشانه ورود ایرانیان در سابقه تاریخی دو کشور می باشد مورد توجه محققان، اندیشمندان و عامه مردم قرار می گیرد، حتما اثر نفیس و ماندگار"درخت دوستی" هم در رابطه دو کشور یادگار ماندگاری نودمین سال دو کشور برای سالیان طولانی و آینده دو کشور باقی خواهد ماند.

پی نوشت ها

۱- نودمین سال روابط دو کشور به لحاظ تقویم شمسی تا دی ماه ۱۳۹۸ ادامه یافت.

۲- یادداشت حسین دیوسالار، ایرنا، ۱۵ بهمن ۱۳۹۹، www.irna.ir/news/۸۴۲۱۰۸۸۷/

۳- این کتاب نوشته دکتر محمد نقی زاده و قدرت الله ذاکری  و در سال ۱۳۹۸ به مناسبت سالگرد نودمین سال روابط ایران و ژاپن توسط رایزنی فرهنگی ایران در ژاپن با همکاری انتشارات بین المللی الهدی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در ۴۴۹ صفحه منتشر شد.

۴- روابط سیاسی ایران و ژاپن، با انعقاد قرارداد دوستی در سال ۱۹۲۹ میلادی (۱۳۰۸ شمسی) به طور رسمی برقرار گردید.

۵- روابط  فرهنگی دو کشور با امضاء  موافقتنامه همکاری های فرهنگی  در ۲۷ فروردین ۱۳۳۶ مصادف با ۱۶ آوریل ۱۹۵۷ در توکیو رسمیت یافت  و در مقدمه آن آمده است که دولت شاهنشاهی ایران و دولت ژاپن بر اثر تمایلات مشترک به حفظ و تشیید علائق فرهنگی مابین دو کشور که متضمن استفاده متقابل آنها می باشد تصمیم به انعقاد یک توافقنامه فرهنگی و نمایندگان تام الاختیار خود به شرح زیر تعیین نمودند: جناب آقای حسین قدس نخعی و جناب آقای صدر اعظم ژاپن و نامبردگان پس از رسیدگی به اعتبارنامه های یکدیگر که صحیح و معتبر شناخته شد در موارد زیر موافقت نمودند.

۶- در این برنامه که در شهر ایسه مقدس ترین و مهمترین شهر شینتوئی از سوی رایزنی فرهنگی ایران در ژاپن در تاریخ ۲۰ بهمن ۱۳۹۷ برگزار شد دکتر ابوذر ابراهیمی ترکمان رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی و رئیس شورای عالی ادیان، دکتر شیمیزو رئیس دانشگاه کوگاکان، حجت الاسلام و المسلمین دکترحکیم اللهی نماینده مقام معظم رهبری در اندونزی، حجت الاسلام و المسلمین ابراهیم ساوادا اسلام شناس و حسین دیوسالار رایزن فرهنگی ایران در ژاپن از ایران و دکتر تاکاشی ماتسوموتو مدیر گروه مطالعات شینتویی دانشگاه کوگاکان، دکتر ماساناری ایتایی استاد مرکز توسعه آموزشی دانشگاه کوگاکان و معاون رئیس، عالی مقام هیتوشی اوکائیچی رئیس پژوهشکده سازمان معابد شینتوئی(ایزدکده های) ژاپن، عالی مقام تاتسومی یوشیکاوا از مقامات عالی رتبه –مقام نه گی-  شینتو (ایزدکده) ایسه، دکتر هاروئو ساکورائی استاد تحصیلات تکمیلی دانشگاه کوگاکان و دکتر سانو استاد دانشگاه ریوکوکو و اسلام شناس از ژاپن به ارائه مقاله و سخنرانی پرداختند. این برنامه با همکاری مرکز گفتگوی ادیان و فرهنگ های سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، معبد ایسه به عنوان مهمترین و مقدس ترین معبد شینتوئی و دانشگاه کوگاکان مهمترین مرکز تربیت و آموزش شینتوئی در شهر ایسه برگزار شد.

۷- تا فروردین ۱۴۰۰، چهار ویژه نامه نشریه تخصصی "ایران" به زبان ژاپنی شامل جغرافیای ایران، ظرفیت ها و توانمندی های کشاورزی و میوه کشور، نودمین سال روابط ایران و ژاپن و موسیقی ایرانی در ۱۲ هزار نسخه تیراژ به همراه فایل الکترونیکی منتشر و توزیع شد.

۸- در این زمینه رایزنی فرهنگی برای اولین بار حق رایت ۶ فیلم سینمایی شامل بادیگارد(ابراهیم حاتمی کی)،طعم شیرین خیال(کمال تبریزی، حوض نقاشی(مازیار میری)،رخ دیوانه(ابوالحسن داووی)،خیلی دور خیلی نزدیک(رضا میرکریمی)و مستند شام آخر(محمد قانع فرد)را تهیه و به طور مستقل ترجمه و به زبان ژاپنی زیرنویس نمود. همین اقدام را هم برای سال ۱۳۹۹ انجام داد و این بار ۴ فیلم بلند ایرانی را برای سومین هفته فیلم شامل ویلایی ها(منیر قیدی)، مادری(رقیه توکلی)، آذر(محمد حمزه ای)و مستند ۱۸ درصد(مصطفی شبان) را مستقلا ترجمه و زیرنویس کرد و به این ترتیب تا حدودی خلاء موجود در خصوص فیلم های مناسب با ترجمه و زیرنویس ژاپنی برای این که بتوان به راحتی در اختیار نمایشگاه ها، موسسات و شخصیت های علاقه مند قرار داد مرتفع گردید و گاهی نیز برای زندان ها ارسال می شد که علاوه بر این که ایرانی ها و ژاپنی ها می توانستند آنان را تماشا کنند، زندانیان خارجی و از دیگر کشورها نیز به تماشا می نشستند که چندین بار از سوی مسئولان مرتبط این اقدام مورد توجه قرار گرفت.

نوشته: حسین دیوسالار ا جامعه شناسی سیاسی و رایزن فرهنگی ایران در ژاپن

سرخط اخبار فرهنگ

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
8 + 7 =