۴ فروردین ۱۴۰۰،‏ ۱۰:۰۲
کد خبرنگار: 2785
کد خبر: 84273225
۰ نفر

برچسب‌ها

گنبد سلطانیه تجلی هنر معماری دوره ایلخانی

زنجان - ایرنا - گنبد سلطانیه یادگار دوره ایلخانیان در ایران و یکی از آثار ثبت شده کشور در فهرست میراث جهانی محسوب می شود، این گنبد به دست سلطان محمد خدابنده در قرن هشتم احداث شده است که هم اکنون بزرگترین گنبد آجری جهان به شمار می آید.

به گزارش ایرنا، در ۴۰ کیلومتری شهر زنجان می توان اثر بی همتا، کم نظیر که همچون نگین انگشتری خود نمایی می کند را مشاهده کرد که در اولین نگاه نظر هر بیننده ای را به خود جلب می کند.
این اثر منحصر بفرد گنبد سلطانیه نام دارد که یکی از مهمترین و عظیم ترین بناهای آرامگاهی دوران اسلامی در ایران است که پس از کلیسای جامع مریم مقدس در فلورانس ایتالیا و مسجد ایا صوفیه استانبول سومین بنای بزرگ تاریخی و از حیث فناوری ساخت گنبد، بزرگترین گنبد آجری در جهان به شمار می رود.

 این بنای عظیم از شاهکارهای هنری دوره ایلخانی و در واقع تجلی گاه  هنر معماری این دوره است،  گنبد سلطانیه علاوه بر شکوه و عظمت معماری که در نوع خود بی نظیر است، دانشنامه ای از نقش و طرح در تزیینات معماری آن روز، که بیانگر برهه ای از تاریخ معماری و هنر ایران است.

بنای گنبد در دوران حکومت خدابنده از ۷۰۴ تا ۷۱۳ ه. ق. احداث شده و تنها بنایی است که از مجموعه ارگ سلطانیه باقی مانده، بانی و سازنده آن را رشیدالدین فضل الله و تاج الدین علیشاه ذکر کرده اند، در داخل شهر نیز به دستور اولجایتو بنای مقبره بزرگی برای او در نظر گرفته شده بود. الگوی ساخت بنای سلطانیه مقبره سلطان سنجر در مرو است که اولجایتو در زمان ولیعهدی وقتی حاکم مرو بود  بارها آنجا را دیده بود.

به نقل ازمرحوم کریم پیرنیا در کتاب جغرافیای تاریخی سلطانیه آمده است که شیوه ساختمانی گنبد سلطانیه به پیروی از مدرسه ضیائیه ۶۲۳ ه. ق.که مقارن ظهور چنگیز ساخته شده و نیز گنبد جبلیه یا هارونیه طوس که سرمشق سایر گنبدهای دوره ایلخانی، ساخته شده است.

گنبد سلطانیه در سمت جنوب غربی ارگ سلطانیه برپا شده است و در داخل ارگ هر یک از رجال معروف دارای عمارتی بودند و علاوه بر آن در ساختن بناهای عمومی و قصرها با یکدیگر رقابت داشتند. در اطراف بنای سلطانیه بناهای الحاقی وجود داشته که ویران شده است.

 از طرفی زمین طبیعی سلطانیه فشرده و یکپارچه متشکل از مواد آهکی و خاک رس و خرده سنگهای کوچک حداکثر ۳۵ سانتی متر است. این ویژگی سبب شده تا زیر پای گنبد محکم و سفت شود، از علل پایداری در مقابل عوامل تخریبی مختلف همین یکپارچگی زمین است.

ساختمان سلطانیه بر روی یک نقشه هشت ضلعی بنا شده است که طول هر ضلع آن ۱۷ متر و فاصله میان وجوه خارجی آن ۴۲ متر و ضخامت بنا حدود ۷/۴۰ متر است. بر هر وجه در داخل، یک ایوان قرار گرفته که در طبقه همکف به شکل هشت ایوان (چهار ایوان بزرگ و چهار ایوان کوچک) مشخص است و در بالا دارای یک طبقه دیگر است که به فضای داخلی مشرف است.

 قوس ایوان ها در این فضا پنج او هفت تند است، در منتهی الیه این قوس ها کتیبه هایی با متن احادیث نبوی در آن نوشته شده و سپس مقرنس کاری زیبایی که وظیفه ترمبه ها بر آن محول شده پلان هشت ضلعی را به دایره تبدیل  کرده و زمینه اجرای گنبد را فراهم آورده است.

ساخت گنبد به گونه ای است که در نمای خارجی دو طبقه و از داخل سه طبقه به نظر می رسد، این بنا در جهات اصلی جغرافیایی احداث شده و در ضلع جنوبی آن بنای الحاقی تربت خانه و در زیر تربت خانه، سردابه که متشکل از فضاهای متعدد است، قرار دارد.

در مورد هشت وجهی بودن آن برخی معتقدند انتخاب طرح هشت ضلعی از روی محاسبات تجربه شده معماری و به خاطر مرکزیت ایستایی در نظر گرفته شده است، ولی برخی دیگر از پژوهشگران بر این اعتقادند که طرح وجوه مثمن گنبد تنها به سبب ایستایی آن نیست بلکه به احتمال زیاد دارای این مضمون و کنایه از عرش الهی است، که بر اساس احادیث، هشت ملک آن را حمل می کنند.

طریقه تقسیمات در معماری داخلی و تئوری فضاهای این بنا تقارن برگرد یک محور است که امتداد آن به طرف قبله متوجه است. قوس این گنبد با دور بسیار تند و کشیده اجرا شده و از نقطه نظر دهانه و ارتفاع و چگونگی ساختمان در تمام ایران بی نظیر است.

درگاه های ورودی گنبد؛ در روزگار آبادانی رفت و آمد از طریق چهار درگاه کوچک انجام می شده است، ورودی های بزرگ مورد استفاده مردان و ورودی های کوچک که به ایوانهای کم وسعت طبقه اول منتهی می شد به زنان اختصاص داشت و به احتمال زادی ورودی های شرقی و شمال غربی مورد استفاده مردان قرار می گرفته است و ورودی جنوبی گنبد به لحاظ الحاق تربت خانه به گنبد، درگاه ورودی بین تربت خانه و گنبد بوده است.

بعد از طبقه همکف، طبقه اول، شامل دهلیزهای ارتباطی است این طبقه در ارتفاع ۹/۴۰ متری قرار گرفته است و از طریق سه واحد پلکان دسترسی به آن امکان پذیر است. این راهرو دور تا دور بنا را احاطه کرده و نسبتاً تاریک است که تامین نور و روشنایی آن ها بوسیله پنجره هایی که در چهار ایوان بزرگ تعبیه شده است  انجام  می گیرد.

 این بنای بکر گنبدکه همه ساله به ویژه در روزهای تعطیلات نوروزی پذیرایی تعدادی زیادی از گردشگران داخلی و خارجی بو بطوری که  بازدیدگان آن  با مشاهده معماری بی نظیر آن مجال دوباره را برای این رخداد بی نظیر لحظه شماری می کردند، اما  متسفانه دوران کرونایی این مهم را با مشکلاتی مواجه کرده بود، و حال با وضعیت پایدار  ویروس کرونا این مهم بر اساس دستور العمل هایی انجامی می گیرد.

 اعمال پروتکل بهداشتی ویژه  برای بازدید کنندگان در گنبد سلطانیه

به گفته رییس پایگاه  میراث جهانی گنبد سلطانیه این گنبد، یکی از آثار تاریخی منحصر به فرد جهان است و بر این اساس با توجه به بحران ویروس کرونا محدودیت‌هایی در بازدیدها از گنبد سلطانیه اعمال شده است.

حسین عیدانی افزود: بر این مبنا و برای  حفاظت پیشگیرانه در سلامت کارکنان، بازدیدکنندگان و صیانت از آثار موزه‌ای و همچنین رعایت فاصله‌گذاری اجتماعی در این مجموعه و پیشگیری از ازدحام گردشگران، با در نظر گرفتن ظرفیت پذیرش محدود، در ایام نوروز ۱۴۰۰ میزبان علاقه‌مندان است.

عیدانی با اشاره به انجام‌ تمهیدات لازم برای خرید آنلاین بلیط، ادامه داد: سیستم خرید آنلاین بلیت ورودی برای گنبد سلطانیه در نظر گرفته شده و علاقه‌مندان می‌توانند از طریق درگاه فروش بلیت به آدرس bilit.tafrihati.com و نرم‌افزار پرداخت الکترونیک تاپ در تلفن همراه و همچنین دستگاه الکترونیکی خرید بلیت در ورودی جنوبی بنا استفاده کنند.

این‌ مسوول با تاکید بر اینکه همه تلاش‌ها انجام شده بر این است که در هنگام حضور در این بنا، حداکثر ایمنی برای بازدیدکنندگان فراهم شود، اضافه کرد: بازدیدکنندگان موظفند در ورودی و در حضور مسئول کنترل، نسبت به تعویض ماسک و دستکش خود اقدام و از ماسک و دستکش نو  استفاده کنند.   

وی خاطرنشان کرد: با وجود آن‌که امکان بازدید مجازی از گنبد سلطانیه وجود دارد اما هیچ‌چیز نمی‌تواند جایگزین احساس ایستادن در مقابل اثر تاریخی و هنری گنبد سلطانیه باشد.

سرخط اخبار استان‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
7 + 1 =