نظامی؛ میراث فرهنگی تمام بشریت

تهران- ایرنا- پژوهشگران در همایش ایران و نظامی گنجوی با تاکید بر ارزش و اهمیت شعر و اندیشه این شاعر پارسی گوی، نظامی گنجوی را میراث همه بشریت دانستند.

به گزارش روز سه شنبه خبرنگار فرهنگی ایرنا،  همایش بین‌المللی مجازی ایران و نظامی گنجوی، با شرکت ایرانشناسان و نظامی‌ پژوهان کشورهای جمهوری اسلامی ایران، هندوستان، اسپانیا، آذربایجان، روسیه وگرجستان، روز گذشته در بنیاد ایرانشناسی به صورت مجازی برگزار شد.

سید عبدالمجید میردامادی؛ مدیرکل همکاری های علمی و بین‌المللی بنیاد، متن پیام آیت‌الله سیدمحمد خامنه‌ای؛ رئیس بنیاد ایرانشناسی را قرائت کرد. 

به گزارش روابط عمومی بنیاد ایرانشناسی، در این پیام آمده است: نظامی گنجوی یکی از چهره‌های برآمده از دوران درخشان تمدن ایرانی اسلامی در قرن ششم است که گذشته از مقام شامخ او در شعر و ادب و حماسه سرائی فارسی، فیلسوفی بزرگ، عارفی وارسته، ریاضی دانی سترک، حکیمی آگاه و فقیهی مبارز بود.

رییس بنیاد ایرانشناسی، با اشاره به آثار نظامی می‌افزاید: منظومه‌های توحیدیه‌های او در سرآغاز منظومه‌هایش گویای تسلط و چیره دستی‌اش در علم الهیات و اینکه او متالهی برجسته بوده و سرایش منظومه‌های پنج گنج مخزن الاسرار، خسرووشیرین‌، لیلی و مجنون‌، هفت پیکر و اسکندرنامه نشان از رفعت مقام و منزلت او در شعر و ادب فارسی است.

مناجات‌های او گویای معرفت عمیق دینی، کلامی و فلسفی و در اوج عرفان و قرب به مقام ربوبی است و تلمیحات و تصریحات قرآنی او ناظر بر گستره دانش قرآنی و حدیثی او بوده است. گفته‌های او در باب مسیح نشان از آگاهی او از ادیان و نحله‌های بزرگ دارد و حماسه سرائی و بهره‌گیری از داستان‌ها و اساطیر ایرانی یاد آور ادب حماسی شاهنامه فردوسی است. سخن او در قلمرو مدینه فاضله خود بیان از یک بینش اجتماعی فلسفی داشته و دیدگاه‌های او در باب اخلاق از او یک چهره ساختارساز رفتار انسانی قلمداد کرده است.

خامنه‌ای ادامه می‌دهد: نظامی یکی از درخشان ترین چهره‌های ایرانی است که تاثیر بیان و کلام او در قلمرو تمامی توانمندی‌های او فراتر از مرزو بوم ایران گذشته و حال رفته وتاثیر شگرفی بویژه بر ادبیات جهان وجغرافیای ایران فرهنگی، بویژه قلمرو شبه قاره هند و شاعرانی چون امیر خسرو دهلوی و عرفی شیرازی و یا بلاد و شاعران ترکستان و تاتارستان و عثمانی برجای نهاده است.

بزرگداشت شایسته این بزرگ مردان عرصه علم و ادب و تکریم و تجلیل از دانشمندان و اندیشمندان ایرانی که هرکدامین از آنان چون خورشیدی بر تارک آسمان ایران فرهنگی در هر نقطه جغرافیای تاریخی ایران می‌درخشد افتخاری بزرگ برای ایرانیان و ایران دوستان در تمامی اعصار و ادوار است. 

نظامی  میراث فرهنگی همه بشریت است

معاون اطلاع‌رسانی و همکاری های بین‌الملل بنیاد ایرانشناسی، نیز با اشاره به ویژگی‌های شعر نظامی گنجوی گفت: شناخت یک کشور از طریق شناخت ابعاد سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، علمی، ادبی و تاریخی آن کشور حاصل می‌شود. در بحث ایرانشناسی و در بین چهره‌های ادبی حوزه فرهنگی ایران، «نظامی گنجوی» چهره‌ای ممتاز به شمار می‌رود.

حامد فروزان، با اشاره به قول تاریخ نگاران، نظامی را ایرانی نژاد دانست و افزود: نظامی در اواسط قرن ششم هجری قمری در شهرگنجه به دنیا آمد که آن زمان بخشی از کشور ایران بوده است.

وی نظامی را شاعری نمونه و منحصر بفرد معرفی کرد و درخصوص تلاش برخی جوامع برای جدا کردن نام نظامی از ایران، اظهار داشت: امروزه برخی در تلاشند که نظامی گنجوی را از ایران جدا و این افتخار بشریت را متعلق به خود معرفی کنند در حالیکه نظامی حتی به زبان ترکی صحبت نمی‌کرده و تمامی آثارش به زبان فارسی است.

فروزان، نظامی را از شاعران برجسته و پر آوازه زبان و ادب فارسی دانست و در خصوص تاثیرات آثار نظامی بر ادبیات فارسی گفت: تحولاتی که نظامی در ساختار و زبان شعر فارسی به وجود آورده است برهیچ پژوهشگر و اندیشمندی پوشیده نیست. از نظر زبانی آنچه بیش از هر چیز دیگر در شعر نظامی در خور اهمیت و توجه است و شعرش را غنا بخشیده، قدرت فوق العاده او در حسن انتخاب واژه‌ها و ترکیب‌سازی است. نظامی را باید سرآمد داستان پردازان غنایی زبان فارسی به شمار آورد. به اعتقاد پژوهشگران و نظامی پژوهان؛ همچنان که فردوسی در سرودن داستان‌های حماسی برترین چهره است، نظامی نیز در عرصه شعر غنایی برترین نماینده در تاریخ زبان و ادب فارسی است. 

وی در پایان آثار نظامی را سرشار از معانی بلند بشری و انسانی برشمرد و پژوهش در آثار وی را یکی از مهم‌ترین منابع شناساندن مطلوب برای مطالعه پژوهشگران زبان و ادبیات فارسی به ویژه ایرانشناسان معرفی کرد. وی همچنین از نظامی به عنوان میراث فرهنگی همه بشریت یاد کرد که مجموعه ملت‌هایی که در پهنه جغرافیای ایران فرهنگی حضور دارند می‌توانند از آثار و اندیشه‌های او بهره شوند.

شاعران و میراث فرهنگی؛ عامل اشتراک و اتحاد فرهنگی ملت‌ها

رییس انجمن علمی استادان زبان و ادبیات فارسی،  نظامی یکی از سخنوران بزرگ زبان و ادب فارسی و میراث‌ مشترک زبان و فرهنگ ایران تاریخی بزرگ دانست و گفت: از او به عنوان یکی از پنج سخن پرداز بزرگ زبان و ادب فارسی یاد می‌کنند. نظامی از نظر عمق اندیشه، مفاهیم توحیدی، تعالی انسانی، مفاهیم عاطفی و عشقی تسلط بسیار حیرت انگیزی دارد و با زبان بسیار روان و ساده، این مفاهیم دشوار را به زیبایی بیان کرده است به گونه‌ای که سخن او مورد توجه تمام متفکران حوزه تحقیقات ادبی در جهان است و کمتر ایرانشناسی است که نظامی را نشناسد و یا بخشی از آثار او را نخوانده باشد و از آن بهره نبرده باشد.

غلامحسین غلامحسین‌زاده، گفت: نظامی در حوزه زبان فارسی شعر سروده و در محیط فرهنگ ایرانی رشد کرده است و کلیه آثار ادبی که به زبان فارسی تولید شده‌اند محدود به مرزهای امروز ایران نیستند بلکه این‌ها متعلق به فرهنگ و زبان ایرانی و ایران فرهنگی بزرگ است. آنچه امروز به عنوان میراث ادبی زبان فارسی و میراث فرهنگی زبان و ادب فارسی وجود دارد منحصر به کسانی نیست که در محدوده جغرافیای امروز زندگی می‌کنند بلکه این فرهنگ متعلق به کل جهان است.

 اگر چه ما امروز دارای مرزهای بزرگ سیاسی هستیم اما این مرزها غیر از مرزهای فرهنگی است که بر این فرهنگ حاکمیت دارد. بنابراین در بزرگداشت شعرا و بزرگان شاید نادرست ترین کار این باشد که هر کشوری سعی کند بزرگان ادب فارسی را منحصرا متعلق به خود بداند. تمام این بزرگان متعلق به زبانی هستند که به آن زبان شعر گفتند و متعلق به آن فرهنگی هستند که آن فرهنگ را بیان کردند و رشد دادند و به گونه‌ای درخشنده در آوردند که امروز جهانیان به این آثار روی می‌آورند و از آنها استفاده می‌کنند. بنابراین عامل اشتراک و اتحاد فرهنگی ما ملت‌ها  این میراث فرهنگی هستند که نشان می‌دهد همه ما دارای اصل‌ واحدی هستیم.

این استاد ادبیات افزود: با اشاره به جریانات سیاسی و دسیسه‌های قدرت‌های استعماری در ایجاد شکاف‌های فرهنگی در بین ملت‌ها گفت: ما نباید اجازه دهیم که جریانات سیاسی در جهان اتحاد فرهنگی ملت‌ها را از بین ببرد. ما باید از میراث مشترک فرهنگی برای اتحاد و همبستگی استفاده کنیم مانند همان شعر هوشنگ ابتهاج که می‌گوید؛ اگرچه دیوارهای باغ‌ها را از هم جدا می‌کنند ولی ریشه درختانی که در این باغ‌ها قرار دارند از زیر به هم وصل هستند و ما امروز نیاز داریم تا با همکاری هم از این محورهایی که می‌تواند ما را با هم یکی کند و به هم پیوند دهد استفاده کنیم نه اینکه یک روز چوگان ایرانی را بخواهیم به نام خود ثبت کنیم و روز دیگر تار ایرانی و روز دیگری به دنبال جریان‌های ایرانی باشیم یا شعرا را به خود منسوب کنیم و نمونه اینها که گاهی در کشورهای ما و منطقه اتفاق می‌افتد.

نظامی گنجوی شاعر شاهکار آفرین ایرانی

حسینعلی قبادی؛ استاد دانشگاه تربیت مدرس  در شرح زندگی و آثار نظامی گفت: نظامی در اوج شکوفایی شعر فارسی و در قلب فرهنگ ایرانی شاعری را آغاز کرده و وامدار میراث فردوسی و ثنایی و عطار، حکما و متکلمان بزرگ ایرانی پیش از خود بوده و میراث حکمی و شعری آن بزرگان را به پرچمداران بعد از خود منتقل ساخته است.

این شاعر شاهکار آفرین ایرانی در میانه چنین بزرگانی سربرآورده و بالیده است. او در جمع سرامدانی که آوازه جهانی دارند می‌زیسته و توانسته با طبع هنرآفرین، ذوق سرشار و ذهن پرتوان خیال‌پرداز و قدرت داستان پردازی خود، شاهکاری جهانی بیافریند و با بهره‌گیری از میراث‌ گرانقدر ادب فارسی بر شهرت جهانی ادبیات ایران بیافزاید.

وی با بررسی پنج گنج جاودان نظامی به عنوان خمسه نظامی اظهار داشت: نخستین گنج از این گنجینه شاعر یعنی «مخزن الاسرار» سرشار از لطایف حکمی و اخلاقی و راهنمایی‌های سودمند برای حیات فردی و اجتماعی است. مخزن الاسرار حاصل تاملات و مکاشفاتی است که در پی تصویه و تذکیه دل به سحرخیزی‌ها و مناجات‌های عارفانه حکیم نظامی پدید آمده است. نظامی گنجوی شاعر شاهکار آفرین ایرانی نمونه کمال آمیختگی شعر و اخلاق است و با بکارگیری انواع شگردهای زبانی مباحث حکمی و اخلاقی را در کام مستمع شیرین کرده است. او در این مثنوی جاوید آموزه‌های انسانی خود را در قالب حکایت‌ها و تمثیل‌های ژرف در هم آمیخته و باورمندی و پایبندی به آنها را برای سعادت و نیک فرجامی انسان‌ها لازم دانسته است.

نظامی راوی ایران است

مدیر گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تربیت مدرس، نیز به بررسی و تحلیل مضامین ادبیات درباری در منظومه نظامی و مقایسه آن با آثار برگزیده ادبیات جهان پرداخت و گفت: ادبیات درباری یعنی توصیف زیبا و خیال‌پرور صحنه‏‌های پر زرق و برق زندگی درباریان با مضامین قهرمانانه و رمانتیک که در میان اقشار سلطنتی جریان دارد که در ادبیات همه جهان وجود دارد. امپراتوری ایران قبل و بعد از اسلام در زمره دربارهای عظیم و پر زرق و برق قرار دارد و در پی آن شاهد وقوع رویدادهای واقعی است که در بستر تاریخ ثبت شده و یا سینه به سینه روایت شده است. از نمونه‌‏های بارز و بازمانده آن منظومه‌‏هایی است که با «ویس و رامین»، فخر الدین اسعد گرگانی آغاز می‏‌شود و در آثار نظامی به اوج می‌‏رسد.

 نجمه دری، آثار نظامی را بهترین نمونه برای مطالعه ادبیات درباری  دانست و با بررسی روش داستان نویسی نظامی در آثارش گفت: نظامی در «خسرو و شیرین» و «هفت پیکر» مرکز ثقل روایتش بر ایران و ایرانی است همچنین حکیم نظامی ترک‏زاده آذری زبانی است که به زبان فارسی می‏‌سراید و در سرزمینی زندگی می‌‏کند که در آن دوران از ایران جدا نیست و حال و هوای فرهنگ کهن و باستانی ایران و زبان فارسی در روح و جان مردمش جاری است و در هر کوی و برزن آن نفوذ کرده است.

در لابه‌لای ابیات منظومه‌‏هایش با معلم نازک خیال و شاعر متعهدی مواجهیم که ایران‌دوستی در حال و هوای شعرش جاری است و اگر رزم و بزم را در دوکفۀ ترازو قراردهیم، همانگونه که فردوسی در سویه رزم گوی سبقت را از همگان ربوده است، در روایت و توصیف صحنه‌‏های بزم؛ نظامی همسنگ و هم تراز او و در سویه دیگر است.

ناصر نیکوبخت؛ استاد دانشگاه تربیت مدرس، دکتر اخلاق احمد انصاری؛ استاد دانشگاه جواهر لعل نهرو هند، دکتر شفق علی بیگلی؛ استاد دانشگاه و مدیر بخش ترجمه‌های ادبی در موزه ادبیات ملی آکادمی ملی علوم جمهوری آذربایجان، دکتر خواکین رودیگز وارگاس؛ مترجم و پژوهشگر زبان و ادبیات فارسی و استاد زبان فارسی رایزنی فرهنگی ایران در اسپانیا و ...، نیز پیرامون تاثیر منظومه آثار و اندیشه‌های «حکیم نظامی گنجوی»، بر آثار شاعران ادب فارسی، و ادبیات جهان، شبه قاره هند، تاتارستان، ترکستان و عثمانی، همچنین تاثیر آثار وی بر مطالعات حوزه ایرانشناسی، سخنرانی خود را ارائه کردند.

اخبار مرتبط

سرخط اخبار فرهنگ

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
9 + 4 =