مشکل محتوایی اخلاقیات در انتخابات

تهران-ایرنا- «کامل دلپسند» جامعه‌شناس معتقد است: نظام انتخاباتی موجود نظام رضایت‌بخشی برای همه احزاب و کنشگران  نیست که بشود اخلاقیات را کامل در آن رعایت کرد.

همزمان با نزدیک شدن به ماه ‌های پایانی فعالیت کابینه دولت دوازدهم؛ شاهد گرم شدن تدریجی رقابت های انتخابات ۱۴۰۰ هستیم. تا کنون افرادی برای نامزدی در انتخابات، اظهار آمادگی کرده‌ و در تکاپوی تدارک منابع لازم برای حضور در این رقابت ملی هستند. اما آنچه در این انتخابات و سایر انتخابات بیش از همه باید مورد توجه قرار گیرد، بحث رعایت اخلاقیات است؛  چرا که رقابت های انتخاباتی باید براساس معیارهای اخلاقی تابع ضوابط و مقررات انتخاباتی به دور از اجحاف و رقیب کشی باشد. با توجه به اینکه اتهام زنی، افترا و مواردی از این دست، مدتی است که در بحث‌های رقابتی‌ جای باز کرده‌ و جلوه ناخوشایندی به آن داده‌اند، از این رو مسوولان کشوری بیش از پیش به این موضوع توجه کرده‌اند. در همین راستا رییس جمهوری کشورمان در ۱۲ بهمن ماه بر این موضوع تاکید و اظهار داشت: "نباید انتخابات سال ۱۴۰۰ باعث شود خدای ناخواسته اخلاق و معنویت زیر پا گذاشته شود. همه باید برادرانه در کنار هم بایستیم."  آشکار است که رعایت اصول اخلاقی در انتخابات می‌تواند نتایج و پیامدهایی مثبتی در جامعه داشته باشد که از جمله آنها می توان به شکل گیری و تداوم وفاق و همبستگی اجتماعی اشاره کرد.  نظر به اهمیت موضوع و لزوم بحث و بررسی بیشتر سبب شد، پژوهشگر ایرنا با "کامل دلپسند"، جامعه شناس و استاد دانشگاه به گفت وگو بنشیند که مشروح آن را در ذیل می‌خوانید:

انتخابات و بازنمود اخلاقیات فردی و جمعی 

دلپسند در رابطه با رعایت اخلاقیات در انتخابات گفت: تجربه بازخورد اجتماعی انتخابات در نظام جمهوری اسلامی ایران نشان می‌دهد که حداقل در دو دهه اخیر؛ انتخابات به شدت بازنمود اخلاقیات فردی و جمعی کاندیداها و جامعه سیاسی کشور است که در نظام اجتماعی ما بصورت نهادینه وجود دارد. علت اینکه من می‌گویم بازنمود اخلاق فردی و جمعی به این دلیل است که در دو دوره گذشته با استفاده از فرصت‌های مناظره‌ای و تبلیغاتی که با نگاه حذف رقیب دیگری وجود داشت به هر وسیله‌ای حتی با زیر پا گذاشتن اخلاقیات فرد؛ و چالش "بگم بگمی" وجود داشت که دقیقا  همان جایی است که در نظام اخلاقی و اجتماعی ما به شدت نکوهش شده و به شدت گزاره‌ هایی جدی وجود دارد که چنین امری اتفاق نیفتد. بدون شک سیاست پر از اتفاقات پنهانی است که در آن اخلاق فردی، موانعی برای بروز پیدا می‌کند.

وی افزود: در جامعه‌ای که سرمایه اجتماعی، اعتماد نهادی و سازمانی به شدت کاهش پیدا کرده، انتخابات یکی از فرصت‌های بروز جمعی آن انتخاب‌های فردی مبتنی بر دانشی است که باز در آن فرصت انتخاب کامل وجود ندارد. از این منظر بخشی از اخلاقیات جامعه ایرانی خودش را در بستر رسانه‌ای نظام تبلیغاتی و نظام انتخاباتی نشان می‌دهد. دقیقا در جایی که بشدت مخاطب بعد از چالش "بگم بگم" در بستر بی اعتمادی شکل گرفته است.

 نظام برگزاری انتخابات در ایران همیشه مقطعی بوده و  فرصت‌های شفاف سازی، نقد و نظر و مناظره وجود نداشته است. نظام رسانه‌ ملی نیز تنها در دوره انتخابات وارد مناظره ‌های انتخاباتی می‌شود، مجموع این عوامل سبب می‌شود در زمان انتخابات شاهد تجربه های اخلاقی ناخوشایندی شویم.

این استاد دانشگاه اضافه کرد: از آنجایی که نظام برگزاری انتخابات در ایران همیشه مقطعی بوده و از سویی هم فرصت‌های شفاف سازی، گفت و گو و فرصت‌های نقد و نظر و مناظره وجود نداشته است و نظام رسانه‌ای ملی نیز تنها در دوره انتخابات وارد مناظره‌های انتخاباتی می‌شود، از این رو مجموع این عوامل سبب می‌شود در زمان انتخابات شاهد تجربه‌های اخلاقی ناخوشایندی شویم.

چگونگی بازتولید اخلاقیات در جامعه

این جامعه شناس گفت: از آنجا که سیاست در بطنش حذف گروه های رقیب و گرفتن موقعیت های مبتنی بر قدرت است به نظر نمی‌رسد هنوز فضای مناسبی برای در نظر گرفتن اخلاقیات با وجود تاکیدات بسیار وجود داشته باشد. چون که اساسا نظام انتخاباتی موجود نظام انتخاباتی رضایت بخشی برای همه احزاب و کنشگران موجود نیست که بشود اخلاقیات را در آن رعایت کرد. وقتی نظام انتخاباتی برابر مبتنی بر انتخاب اصلح و همه گیر نباشد؛ در همان ابتدا اخلاقیات لازم را از بین برده است تا فرصت انتخاب برای همه یکسان باشد. اما اینکه انتخابات دقیقا همسو با رسانه‌های جمعی شده، ممکن است بازنمود بسیار جدی اخلاقیات در جامعه ایرانی باشد.

وی افزود: در همین چند مدت اخیر روایت‌های مبتنی بر توهین به ریاست جمهوری یا هر کدام از جایگاه‌های حقوقی و قانونی و تکه کلام‌هایی که در فضای عمومی وجود دارد همه بازنمود اخلاقیاتی است که در جامعه ایرانی وجود دارد. اما واقعیت این است که اخلاقیات در ایران به نظر من به شدت دچار خلا محتوایی شده و این خلا محتوایی ناشی از کل عملکرد نظام اجتماعی و فرهنگی است که به شدت یک سو نگرانه است.  لذا تنها جایی که منصه ظهور می یابد همین انتخابات است. علی رغم اینکه توصیه شده کسی که در انتخابات برنامه دارد و حرف داشته باشد و ایده داشته باشد نباید از تخریب دیگران استفاده کند اما دقیقا در دو دهه اخیر به دست آوردن سبدهای رای مبتنی بر تخریب دیگری بوده است و اتفاقا این تخریب دیگری در نظام آموزشی و نظام فکری کودکان در خانواده و به طور کل در همه جا تکرار می شود و باز به هنگام انتخابات بازتولید می‌شود. نکته جالب ماجرا این است که همان مردمی که اخلاقیات را نکوهش کرده، باز نتیجه بر اساس همانی خواهد شد که تخریب را انجام داده است.

سرخط اخبار پژوهش

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
7 + 2 =