صادرات‌محوری و تعامل سازنده جهانی؛ مولفه‌های مهم در اقتصاد درون‌زا

تهران- ایرنا- وحید شقاقی اقتصاددان در گفت وگو با ایرنا اظهار داشت: برای افزایش مقاومت اقتصاد ایران در مقابل تحریم‌ها چاره‌ای جز درون‌زایی اقتصاد مبتنی بر دانش بنیان کردن و مشارکت آحاد جامعه در فعالیت‌های اقتصادی وجود ندارد.نظامات اقتصادی ما نیازمند اصلاحات مهم در نظام بانکی، یارانه‌ای و مالیاتی است.

دستیابی به الگوی توسعه اقتصادی در هر کشوری با توجه به شرایط و ویژگی های آن کشور متفاوت است. شرایط ویژه ایران و تحریم های تحمیلی دشمنان نظام، سبب مطرح شدن «اقتصاد مقاومتی» در ۲۹ بهمن ۱۳۹۲ خورشیدی به وسیله رهبر انقلاب شد که با توجه به فراهم آوردن زمینه‌های این امر مهم  می توان تأثیر بلندمدت و کوتاه مدت شاخص های منتخب اقتصاد مقاومتی (اقتصاد دانش بنیان، اصلاح الگوی مصرف، کاهش وابستگی به نفت و میزان مشارکت مردم در تصمیمات کلان نظام) بر رشد اقتصادی کشور را مشاهده کرد. بنابراین اقتصاد مقاومتی کاهش وابستگی‌ها و تاکید روی مزیت‌های تولیدی داخل و تلاش برای خوداتکایی را به دنبال خواهد داشت و می توان گفت اقتصاد مقاومتی در رویارویی و تقابل با اقتصاد وابسته قرار می‌گیرد. (۱)

آیت‌الله خامنه‌ای در مرداد ۱۳۹۹ خورشیدی در خصوص لزوم مقابله با تحریم ها و توجه به اقتصاد مقاومتی فرمودند: علاج تحریم فقط و فقط تکیه بر توانایی‌های ملّی است. باید این توانایی‌ها را هر چه داریم نگه داریم، دنبال کشف توانایی‌های جدید باشیم، که قطعاً هم توانایی‌های ما زیاد است- و به آنها تکیه کنیم و آنها را اِحیا کنیم، جوان های خودمان را وارد میدان بکنیم و ارکان اقتصاد مقاومتی را یعنی درون‌زایی و برون‌گرایی دنبال کنیم. ما هم امکاناتی در درون داریم، هم امکانات بین‌الملل داریم. ما، هم می توانیم در داخل تولید کنیم و امکانات فراوان گوناگونِ علمی، اقتصادی و غیره بجوشد از داخل، هم می توانیم در عرصه‌ جهان، عرصه‌ بین‌الملل فعّالیّت کنیم...ظرفیّت هایمان واقعاً بی‌پایان است و هر چه پیش برویم، ظرفیّت های جدیدی پیش می‌آید که البتّه باید با مدیریّت جهادی اینها به دست بیاید؛ با تدبیر واقعی و با مدیریّت جهادی اینها به دست می‌آید.

پژوهشگر گروه اطلاع رسانی ایرنا به مناسبت روز اقتصاد مقاومتی به گفت وگو با «وحید شقاقی شهری»، اقتصاددان و کارشناس مسایل اقتصادی پرداخت که در ادامه متن آن آمده است:

ایرنا: به نظر شما چه عوامل و مولفه هایی می تواند اقتصاد مقاومتی را عینیت بخشد و بستر تحقق آن را فراهم آورد؟

شقاقی: اقتصاد مقاومتی در ۲۹ بهمن ۱۳۹۲ خورشیدی ابلاغ شد و پنج رویکرد مهم را از جمله بحث دانش بنیانی اقتصاد، عدالت بنیانی اقتصاد، درونزا سازی اقتصاد، برون گرا شدن و مردمی سازی و مشارکت آحاد جامعه در فعالیت های اقتصاد را شامل می‌شد که اگر می‌توانستیم این پنج رویکرد را محقق سازیم، اقتصاد ایران در برابر تکانه ها داخلی و خارجی مقاوم می‌شد و تاب آوری آن بالا می‌رفت. تحقق هر کدام از این رویکردها  نیازمند اصلاحات ساختاری در ایران بود، یعنی اگر ما می خواستیم، اقتصاد کشور دانش بنیان شود، نیاز بود که یک نگرش خاصی را در اقتصاد به سمت نوآوری و کارآفرینی شکل گیرد تا بتوان اقتصاد را به طرف کسب ثروت از دانش حرکت داد یا اگر می خواستیم اقتصاد کشور درون زا باشد، باید تلاش می کردیم که وابستگی اقتصاد را به صادرات نفت خام کاهش داده و یک اقتصاد با تولیدات متنوع که مبتنی بر صادرات محصولات گوناگون و با ارزش افزوده بالا داشته باشیم. همچنین اگر هدف اقتصاد برون گرا باشد، می بایست دیپلماسی را فعال می کردیم و شرکای تجاری را گسترش می دادیم و تنوع را در صادرات غیرنفتی و کالاهای تولیدی ایجاد می کردیم، اگر می خواستیم اقتصاد عدالت بنیان شود، می بایست اصلاحات اساسی را در سه نظام کلیدی بازتولید ثروت یعنی نظام بانکی، نظام مالیاتی و یارانه ای انجام می دادیم و اگر می خواستیم اقتصاد مردمی باشد و آحاد جامعه در اقتصاد فعالیت کنند، نیازمند این بود که ما فضا کسب و کار را مساعد کنیم و اجازه بدهیم که کسب و کارهای خرد و متوسط ظهور و توسعه یابند. بدین ترتیب هر کدام از این پنج رویکرد نیازمند اصلاحات بنیادینی در اقتصاد بود. تاکنون در یک بخش هایی حرکت هایی صورت گرفت اما در برخی از حوزه ها عقب ماندگی و ضعف مشهود است.

ایرنا: به نظر شما اتخاذ رویکرد اقتصاد مقاومتی تا چه اندازه بر رشد و توسعه در ایران اثرگذار بوده است؟

شقاقی: در دهه ۹۰ ایران در مجموع  ۲ بار شدیدترین تحریم ها را تجربه کرد، بنابراین ما نتوانستیم در این دوره اقتصاد تاب آور و مقاومی را ایجاد کنیم که وابستگی را به نفت کاهش دهد و مقاومت ما را در برابر تکانه ها افزایش دهد که بتوانیم در برابر این تحریم ها مقاومت کنیم. همانگونه که آمارها هم نشان می‌دهد، میانگین رشد اقتصادی ایران در این دهه نزدیک صفر را تجربه کرد که البته تحریم ها دور نخست و دوم در یک دهه طبیعتا مجال و فرصتی برای اصلاحات بنیادین در اقتصاد ایران نداد، این تحریم ها، شدیدترین نوع  تحریم هایی بودند که می توانست بر کشوری اعمال شود از طرفی آن اصلاحات هم زمانبر است، زیرا  این آسیب‌پذیری‌های موجود، نتیجه انباشت بیش از ۵۰ سال است، تقریباً از دهه ۵۰ خورشیدی نظام شبه مدرن تورم زای مبتنی بر رانت نفتی بر اقتصاد ایران حاکم شده و بعد از انقلاب تلاش های بسیاری صورت گرفت که این نظام شبه مدرن رانتی نفتی را کنار گذاشته اما موفقیت چشمگیری حاصل نشده و این چالش ها و آسیب های  اقتصاد ایران در دهه ۹۰ به واسطه تحریم ها خود را ظاهر کرد.

ایرنا: با توجه به اینکه در حال حاضر ایران در صحنه جنگ اقتصادی قرار دارد، چگونه می توان در چارچوب اقتصاد مقاومتی پیش رفت و برای برون رفت از تبعات زیان بار آن چه راهکارهایی پیشنهاد می کنید؟

شقاقی: جنگ اقتصادی در دهه ۹۰ کاملاً نمایان شد در حقیقت در طول ۴۰ سال بعد از انقلاب همیشه به نحوی اقتصاد ایران تحریم بوده است اما در دهه ۹۰ این تحریم ها ظالمانه شدت گرفت به ویژه در دوره ترامپ، تحریم های بسیار شدیدی اعمال شد و اگر اقتصاد ایران می خواهد مقاومت خود را افزایش بدهد، چاره ای جز درون زایی کردن اقتصاد مبتنی بر دانش بنیان کردن و مشارکت آحاد جامعه در فعالیت های اقتصادی ندارد. ما نیازمند یک اصلاحات ساختاری در اقتصاد ایران هستیم، نظامات اقتصادی ما نیازمند اصلاحات مهم در سه نظام کلیدی مانند اصلاحات نظام بانکی، نطام یارانه ای و مالیاتی است.

فضای کسب و کار اقتصاد ایران با وجود تلاش هایی که برای بهبود این فضا صورت گرفت اما همچنان نامناسب است اگر می خواهیم که اقتصاد با مشارکت مردمی همراه شود و مردم بتوانند در فعالیت های اقتصادی حضور داشته باشند، نیازمند توسعه بخش خصوص و حمایت از این بخش هستیم. باید امنیت سرمایه گذاری و امنیت اقتصادی حفظ شود در غیر این صورت سرمایه‌گذار، رغبتی برای سرمایه گذاری نخواهد داشت. بنابراین برای عبرت گرفتن از تحریم های آمریکا ضرورت دارد یک اصلاحات ساختاری در فضای کسب و کار اقتصاد ایران، در نظام مالیاتی، در کاهش وابستگی به درآمدهای نفت و در دانش بنیان کردن اقتصاد ایران ایجاد کنیم و به طرف توسعه دیپلماسی اقتصادی حرکت کنیم، شرکای تجاری خود را متنوع و بکوشیم، اقتصاد ایران را درون زا کنیم، یعنی وابستگی آن به عوامل بیرونی کاهش یابد و با بهبود فضای کسب و کار و محیط اقتصاد کلان، اقتصاد درون زایی ایجاد کنیم و با تولیدات متنوع در داخل کشور، ضمن تامین نیازهای داخلی، محصولات ایرانی با استقبال کشورهای دیگر مواجه شود و صادرات محوری ایران ملاک قرار بگیرد.

 همچنین اقتصاد ایران باید در زنجیره جهانی قرار گیرد، زیرا نمی توانیم در داخل تولید و در داخل هم مصرف کنیم، بدون تعامل با کشورهای دیگر اقتصاد پیشرفت نخواهد کرد. بلکه نیازمند یک اقتصاد مقاومتی هستیم به نحوی که بتواند در زنجیره تولید جهانی قرار گیرد و تولیدات باکیفیت رقابتی ایجاد شود. بنابراین باید هم نیاز داخل را و هم رویکرد صادرات محوری حفظ شود تا ما از این اقتصاد تک محصولی یا وابستگی خارج کند و یک اقتصاد با تولیدات متنوع و رقابتی را فراهم آورد.

ایرنا: تولید واکسن کرونا و تبدیل شدن ایران به قطب تولید واکسن و اقداماتی اینچنینی تا چه اندازه در تحقق اهداف اقتصاد مقاومتی موثر است؟

شقاقی: ایران در حوزه سلامت جز کشورهای موفق است، یعنی با اتکا به ظرفیت های داخلی توانسته خود را از بسیاری از بیماری ها مصون کند. تولید واکسن می تواند از خروج ارز و منابع ارزی از کشور جلوگیری کند. از طرفی تولید واکسن کرونا محصول راهبردی است و در اقتصاد مقاومتی هم بارها تاکید شده است که کالاها و خدمات راهبردی باید در داخل تولید شود، چون ما نمی توانیم خدمات و کالاهای راهبردی را وابسته به بیرون از مرزها کنیم. واکسن کرونا هم جز تولیدات و محصولات راهبردی است که باید داخل تولید شود و ظرفیت داخل کشور برای این امر فراهم است و این یکی از مولفه ها و بسترهای مهم اتکای به داخل و مبتنی بر دانش بنیانی را می تواند فراهم آورد.

منابع:

۱- برای اطلاع بیشتر در خصوص اقتصاد مقاومتی در ایران ر. ک مقاله اقتصاد مقاومای و خودباوری ملی، فرصت‌ها و چالش‌های تحقق آن، جمیل میلانی، مجله اقتصادی، ش۸، ۷، ۱۳۹۴؛ ص۲۲-۵

سرخط اخبار پژوهش

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha