چرایی وقوع انقلاب اسلامی؛ متفکران و نخبگان سیاسی جهان را به چالش کشید

تهران- ایرنا- محسن میرحسینی کارشناس سیاسی با بیان این که انقلاب اسلامی در مرزهای ملی ایران محصور نماند و در همه گیتی طرفداران خود را جذب کرد، اظهار داشت: تحلیل چرایی وقوع انقلاب اسلامی، همه متفکران و نخبگان سیاسی بزرگ جهان را به چالش کشید و به دغدغه ذهنی آنها بدل شد.

پیروزی انقلاب اسلامی در ایران و اندیشه و آرمانی که امروز به نام آرمان انقلاب اسلامی در ذهن ایرانیان نقش بسته ثمره مجاهدت ها، ‌ فداکاری ها و رشادت های مردم ایران به رهبری امام خمینی(ره) در مبارزه با استبداد پهلوی است که بهای آن را با خون خود، شکنجه و تبعید پرداخته اند. پیروزی ملت آزادی خواه ایران به رهبری امام خمینی(ره) پایانی بر بیش از نیم سده حکومت مستبد و ناکارآمد رژیم پهلوی و حاکمیت ۲ هزار و ۵۰۰ ساله شاهنشاهی در کشور بود که با اتحاد و یکدلی ملت ایران اینگونه شعار «استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی» در سراسر کشور طنین انداز شد. پیروزی انقلاب اسلامی ایران در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ خورشیدی، سرآغاز فصل تازه ای در تاریخ پرفراز و نشیب ایران بود، نهضتی مردمی که با رهبری امام خمینی(ره) به سرمنزل مقصود رسید و توانست طومار چندین هزارساله استبداد و سلطنت شاهنشاهی را در هم بپیچد.  

پژوهشگر گروه اطلاع رسانی ایرنا به مناسبت چهل و دومین سالروز پیروزی انقلاب اسلامی به گفت و گو با سیدمحسن میرحسینی کارشناس و تحلیلگر سیاسی و مدیر گروه حقوق و علوم سیاسی پرداخت.

**ایرنا: از کلیت انقلاب اسلامی چه تعریفی می شود؟

*** میرحسینی: کلمه انقلاب در لغت به معنی واژگون شدن، تحول یافتن و تبدیل شدن به کار می رود و در ابتدا در علم اخترشناسی به معنای تغییر فصول از آن یاد می شد که سپس وارد حوزه های علوم اجتماعی و علوم سیاسی شد و به تحولات سیاسی و اجتماعی که باعث زوال یک دولت یا جامعه و ظهور دولت و جامعه نوین می گردد، اطلاق شد. حال این دگرگونی ها برپایه صفاتی که به آنها داده می شود، می توانند مختلف باشند؛ مانند انقلاب صنعتی یا سوسیالیستی یا بورژوایی یا علمی یا پزشکی و ... صفت اسلامی نیز یکی از صفاتی است که به انقلاب داده می شود و واژه «انقلاب اسلامی» یعنی انقلابی که مؤلفه ها و زیربنای آن از نظام اسلام گرفته شده و قوام می یابد. پس کلیت انقلاب اسلامی یعنی زیر و رو کردن نظام سابق که مورد خشم یک ملت قرار گرفته و جایگزینی آن با نظام سیاسی که زیربنای آن احکام و فرامین اسلام است.

**ایرنا: تشکیل دولت اسلامی در سده بیستم خودبه‌خود حرکتی در مسلمان‌ها ایجاد کرده است که اگر سیاسی به آن فکر کنیم، می‌گوییم در میان همه مسلمان‌ها حس مطالبه قدرت پدید آمده است؛ در این خصوص توضیح دهید؟

*** میرحسینی: برای مدت ها در جهان اسلام به خصوص در حوزه اندیشه اهل تسنن رخوتی در خصوص بحث تشکیل حکومت که ناشی از حوزه وسیع تر آن یعنی اندیشه مداخله دین در سیاست  بود رخ داد و در بیان اندیشه اسلام تنها به حوزه درونی فرد و زندگی فردی بسنده شد و حوزه زندگی سیاسی افراد در قالب دخالت در سرنوشت خود و تشکیل حکومت مغفول ماند اما اندیشه های امام(ره) که دخالت در سیاست را نه تنها خلاف نص صریح متون اسلامی نمی دانستند، بلکه دخالت در سیاست را از لوازم ضروری زندگی مسلمانان نام بردند، باعث شد تا در ایران با رهبری امام(ره) و روحانیت نهضتی علیه رژیم پهلوی دوم شکل بگیرد و در نهایت انقلاب اسلامی محصول آن باشد. این فکر و اندیشه و اثر آن یعنی نظام جمهوری اسلامی ایران تحولی شگرف و عمیق را بر دیگر مردم جهان بخصوص مسلمانان سراسر جهان از آفریقا تا آسیا به وجود آورد و این ایده را به آنان داد که اسلام صرفاً دین رهبانیت، گوشه نشینی و درون گرایی نیست و اصلاح جامعه را مقدم بر اصلاح فرد می داند و اسلام دینی سیاسی است، همانگونه که مرحوم مدرس هم قبل از آن گفته بود که «دیانت ما عین سیاست ما و سیاست ما عین دیانت ماست و ثانیاً ثابت کرد که  اندیشه های اسلامی نیز بطور عملی توان اداره جامعه را داشته و حتی بهتر از جوامع اومانیستی می تواند، جامعه را اداره کند.     

** ایرنا: در میان متفکران و نظریه‌پردازان انقلاب تا چه حد به انقلاب اسلامی توجه و در مورد آن تأمل واقع شده است؟

*** میرحسینی: وقوع انقلاب اسلامی در ایران چنان غیر مترقبه و بی نظیر بود که نه تنها ذهن سیاستمداران بزرگ دنیا بلکه ذهن اندیشمندان و بزرگان جهان را نیز به خود مشغول کرد و تا سال ها تحلیل چرایی وقوع انقلاب اسلامی در ایران به عنوان ژندارم و ستون خیمه غرب در منطقه غرب آسیا آنها را درگیر کرده بود و این مساله صرفاً در ارتباط با اندیشمندان و سیاستمدارن غربی نبود، بلکه انقلاب اسلامی ذهن اندیشمندان شرقی را نیز به چالش کشید. به عنوان مثال میشل فوکو فیلسوف، تاریخدان و متفکر چپ گرای فرانسوی معتقد است که نفی رژیم پهلوی در ایران، پدیده ای بزرگ و اجتماعی است و در نظام سیاسی، این جنبش نه نظیری دارد و نه جلوه و تظاهری. فوکو در خصوص شخصیت امام(ره) نیز براین باور است که «نقش شخصیت آیت الله خمینی به افسانه پهلو می زند». فوکو همچنین معتقد بود که جز باورهای دینی هیچ عامل دیگری قدرت بسیج این چنین توده ها را نداشت، بلکه مذهب تشیع توانست با تکیه بر موضع انتفادی خود این چنین بسیج سیاسی به راه اندازد.

پروفسور برنارد لوئیس سرشناس ترین خاورشناس یهودی تبار آمریکایی عقیده داشت که «در سال‌های آغازین برپایی جمهوری اسلامی، آیین اسلام، اساس اعلام شده هویت و وفاداری بود.» وی ضمن مقایسه موفقیت‌های جنبش‌های نوین نهضت احیای تفکر دینی در کشورهای اسلامی مانند مصر اظهار می کرد که «انقلابیون ایرانی در کشور خود چنان انقلاب فراگیری را به پیروزی رساندند که شهرت آن سرتاسر جهان اسلام را فرا گرفت». بزرگی انقلاب اسلامی به گونه ای بود که افزون بر اندیشمندان، سیاستمداران مخالف انقلاب اسلامی را نیز وادار به اعتراف به عظمت انقلاب اسلامی کرد. ریچارد نیکسون از روسای جمهور اسبق آمریکا و دوست صمیمی محمدرضا پهلوی اذعان کرد که «آن چه که انقلاب اسلامی به اثبات رسانده و به دنیا بیان کرده است، این است که اسلام شایستگی حاکمیت بر جامعه را دارد؛ زیرا که دینی آسمانی است. از این رو در کشورهای اسلامی عربی تاثیر گذاشته است و انقلاب هایی که هم اکنون در دیگر کشورهای عربی شکل گرفته اند، جز ثمره درخت انقلاب اسلامی چیز دیگری نیست».

هنری کسینجر مشاور امنیت ملی رؤسای جمهور آمریکا و از طراحان سیاست های خاورمیانه ای آمریکا در دهه ۷۰ میلادی نیز اعتراف می کند که: «آیت الله خمینی غرب را با بحران جدی برنامه‌ریزی مواجه کرد،   تصمیمات او آن چنان رعد آسا بود که مجال هر نوع تفکر و برنامه‌ریزی را از سیاست‌مداران و نظریه‌پردازان سیاسی می‌گرفت. هیچ فردی نمی‌توانست، تصمیمات او را از پیش حدس بزند، او با معیارهای دیگری غیر از معیارهای شناخته شده در دنیا سخن می‌گفت و عمل می‌کرد،  گویی از جای دیگر الهام می‌گرفت، دشمنی آیت الله خمینی با استکبار غرب بر گرفته از تعالیم الهی او بود، او در دشمنی خود نیز خلوص نیت داشت».

** ایرنا: رهبران و مسوولان انقلاب همیشه تأکید کرده‌اند که صدور انقلاب فیزیکی نیست. آیا می‌توان گفت که مهم‌ترین نماد صدور انقلاب همین تحولی است که در حوزه دین‌پژوهی و سیاست به‌وجود آمده است؟

*** میرحسینی: من با واژه «صدور» انقلاب زیاد موافق نیستم زیرا این واژه در بطن خود نوعی حالت تهاجمی را نمایان می سازد که بیشتر آن را درباره نظام های کمونیستی مثل شوروی سابق با تشکیلاتی مثل «کمینترن» می توان تصور کرد. به نظرم واژه جذب انقلاب اسلامی در این زمینه می تواند ماهیت انقلاب را بهتر بشناساند، زیرا عوامل و زمینه های پیروزی انقلاب اسلامی به گونه ای معجزه آسا بودند که مردم زیر سلطه دیگر کشورهای دارای حکومت های مستبده را به خود جذب می کرد. حکومتی که جیمی کارتر در آخرین سفر خود به ایران آنرا «جزیره ثبات» نامیده بود، مدت زمان کوتاهی نپایید که فرو پاشید و این امر را هیچکدام از استراتژیست های آمریکایی از جمله کسینجر هم نتوانستند، پیش بینی کنند و این چیزی نبود به جز تجربه جدیدی از تأثیر دین در بروز انقلاب اسلامی که لاجرم سایر ملل محروم را نیز به خود جذب کرد.

** ایرنا: اگر انقلاب اسلامی ویژگی‌های فراملی نداشت و در قالب ملی تعریف می‌شد، چه زمینه‌ها و پیامدهای متفاوتی داشت؟

*** میرحسینی: برخی، انقلاب هایی را مانند انقلاب استقلال آمریکا و انقلاب کبیر فرانسه انقلابات فرا ملی می خوانند، بدین معنی که پیام این انقلاب ها مرزهای ملی این کشورها را در نوردیده و صرفا مردم آن کشورها مصداق پیام آن انقلاب ها نبودند، مثل اعلامیه حقوق بشر و شهروند فرانسه در ۱۷۸۹ میلادی که سند بسیاری از انقلابات آزادی خواهانه دیگر در دنیا قرار گرفت. اگر نگاهی منصفانه و موشکافانه به انقلاب اسلامی و مؤلفه های آن داشته باشیم، خواهیم دید که با توجه به بنا شدن نظام جمهوری اسلامی بر پایه های اندیشه اسلامی که به جای «منافع ملی» بحث «امت واحده» را مطرح می سازند، مخاطب انقلاب اسلامی نیز مسلماً تنها مردم کشور ایران نبوده و تمام مسلمانان و حتی تمام غیر مسلمانان زیر ستم جهان را شامل می شود و به همین دلیل نیز است که انقلاب اسلامی محصور در مرزهای ملی ایران نماند و در همه گیتی طرفداران خود را جذب کرد و نظام اسلامی نیز در حد مقدورات خود وظیفه خود می داند تا از آنها حمایت نماید و این فراملی بودن انقلاب اسلامی است که کشورهای سلطه گر و کشورهای دارای نظام های غیردموکراتیک را می ترساند و آنها را وادار می سازد تا برای جلوگیری از رسوخ امواج انقلاب اسلامی دست به خرید میلیاردها دلار سلاح بزنند.

** ایرنا: اینکه امام(ره) فرمودند میزان رای ملت هست، جایگاه مردم در نظام اسلامی را تبیین کنید و بفرمایید میزان مشارکت مردم در انتخابات چه تاثیری در اقتدار کشور و قدرت چانه زنی سیاسی خواهد داشت؟

*** میرحسینی: ثبات حکومت ها و رضایت عموم زمانی تحقق می یابد که حکومت متعلق به خود مردم و حاکمان، برگزیده آنان باشند. جمهوری اسلامی ایران از لحاظ ساختاری از ۲ مؤلفه اسلامیت و جمهوریت تشکیل یافته است و این بدان معناست که مردم در مقام پذیرش و تشکیل حکومت، تداوم و کارآمدی آن به عنوان منبع قدرت، جایگاه اساسی و غیرقابل انکاری را دارند. در طول ۴۲ سالی که از عمر انقلاب اسلامی می گذرد، بارها افرادی پیدا شدند که یا از روی عمد و با نقشه قبلی یا از روی جهالت و ناآگاهی یا به خیال خود برای خدمت به انقلاب در صدد برآمدند تا اصل جمهوریت را نفی یا کم رنگ نمایند اما خوشبختانه چه در زمان امام(ره) و چه در زمان هدایت رهبر معظم انقلاب اسلامی قاطعانه با این موضوع برخورد شده و این امر نشان می دهد که اسلامیت نظام بدون جمهوریت معنا و مفهوم ندارد و برگزاری ده ها انتخابات از ریاست جمهوری و نمایندگی مجلس گرفته تا انتخابات شوراها همه و همه از این حکایت دارد که اصل رکین جمهوریت همواره چراغ راه انقلاب اسلامی در عبور از معبرهای پر سنگلاخ ۴۲ ساله گذشته انقلاب اسلامی بوده است. از طرف دیگر مشارکت مردم رکن جمهوریت نظام را تقویت کرده و برای نظام و کشور اقتدار آفرین است و هر قدر مشارکت بالاتر باشد، نشانه پشتوانه مردمی نظام بوده و طمع کشورهای سلطه گر را برای دست اندازی بر کشور کمتر و آینده نظام را بیمه خواهد کرد.

سرخط اخبار پژوهش

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha