ضرورت مخاطب‌شناسی در تالیف کتاب‌های مذهبی کودکان  

تهران - ایرنا - عضو هیات علمی دانشگاه الزهرا(س) از مخاطب‌شناسی به عنوان یکی از ضروری‌ترین کارها در زمینه کتاب مذهبی برای کودکان یاد کرد و گفت: موفقیت در انتشار این کتاب‌ها نیازمند یک زنجیره و گروه یعنی نویسنده و نقاش با حمایت ناشر و چاپخانه است. 

پریسا شادقزوینی روز جمعه به خبرنگار معارف ایرنا گفت: یکی از معیارهای مهم در کتاب های دینی کودکان این است که موضوع ایجاد دین مداری و رشد مباحث اخلاقی را در جامعه به ویژه برای کودکان در نظر بگیریم. کتاب های دینی معمولا با موضوع هایی همچون آشنایی با احکام دینی یا داستان های مذهبی با هدف رشد اخلاقی و ساختن شخصیت کودکان نوشته می شود ولی اگر نویسنده ای نتواند این اهداف را در کتاب خود در نظر بگیرد، به مشکلات فراوانی برخورد می کند.

وی مخاطب شناسی را یکی از مهمترین مسائل مربوط به کتاب های کودک دانست و افزود: کودک و نوجوان را می توان در ۶ گونه مختلف تقسیم بندی کرد. اولین گونه کودکان زیر پنج سال است که دوران طلایی نامیده می شود و پایه های شخصیتی و هویتی کودک در این سن شکل می گیرد و لذا باید کتاب هایی برای آنان در نظر گرفت که بار کلامی آن بیشتر به صورت ضرب آهنگ است تا متن و بر همین اساس نوشن چنین کتاب هایی یک کار تخصصی است.

وی افزود: گروه دوم شامل کودکان بین پنج تا هفت سال است که حروف الفبا را یاد گرفته اند و برای پیدا کردن مفهوم، تصویر به کمک آنان می آید. کودکان هشت تا ۱۰ سال گروه سوم هستند که در این سن می توان شخصیت کودکان را جهت دهی کرد. البته شخصیت پذیری کودکان معمولا تا سن ۱۲ سالگی صورت می گیرد. یعنی از ۱۲ تا ۱۵ سال سن رشد کودک است و از کودکی به نوجوانی منتقل می شود و در سنین ۱۵ تا ۱۸ نوجوان احساس می کند همه چیز را می داند در حالی که نمی داند.

شادقزوینی ادامه داد: این تقسیم بندی شناخت مخاطب را از نظر روانی، احساسی، اجتماعی و حتی اقتصادی برای نوشتن کتتاب ضروری می سازد و اگر بدون شناخت کتابی نوشته شود کاری ناتمام خواهد بود و به رشد کودک کمکی نخواهد کرد.

این مدرس دانشگاه اضافه کرد: برخی نویسندگان برای کودکان زیر دبستان کتاب می نویسند ولی باید توجه کنیم اگر به نوشتن آنان در جامعه اهمیتی داده نشود، این افراد سعی خواهند کرد تا به نوشتن کتاب در حوزه های دیگر رو آورند یا کتاب هایی بنویسند که تخصصی در آن زمینه ندارند.

وی یکی از مهمترین مسائل برای تالیف کتاب مذهبی کودکان را حمایت نهادهای مربوط از نویسنده دانست و گفت: نویسنده به تنهایی نمی تواند کتاب خود را چاپ کند و نیاز به یک ناشر دارد و ناشر نیز باید با یک چاپخانه ارتباط داشته باشد. از طرف دیگر ناشر و چایخانه باید از ممیزی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی عبور کند و کسی که برای کودک می نویسد باید با کمک یک نقاش و تصویرگر از زبان بصری کمک بگیرد.

شادقزوینی افزود: در نتیجه نویسنده و نقاش با حمایت ناشر و چاپخانه یک زنجیره را تشکیل می دهند ولی اگر این کتاب، بازار فروش نداشته باشد، این زنجیره به اهداف خود یعنی رساندن مطلب به مخاطب نخواهد رسید.

وی افزود: اگر گروهی برای انتشار کتاب تا رسیدن آن به دست مخاطب وجود داشته باشد و این گروه با یک باور و اعتقاد کار کنند و زمینه را آماده کنند، خدا نیز به آنان کمک خواهد کرد.

این مدرس دانشگاه با اشاره به نقش تربیت در دوران کودکی گفت: اگر این گروه با شناخت حرکت کند و برای کودک کتاب بنویسد، با توجه به تلاش دشمن برای ایجاد انحراف، به صورت قطع تاثیرگذار خواهد بود و همانگونه که امام خمینی (ره) فرمود ما مامور به وظیفه هستیم نه نتیجه و هر کسی در این زمینه به اندازه توان خود وظیفه دارد تلاش کند.

رییس انجمن علمی هنرهای تجسمی افزود: در ۴۰ سال گذشته تلاش بر این بوده که کتاب های دینی برای کودکان منتشر شود ولی موفق نبوده است و علت آن نه به دلیل وجود نداشتن  زنجیره نویسنده، تصویرگر، ناشر و چاپخانه که به علت تاثیرگذار نبودن این کتاب ها بوده است. چون وقتی به جامعه ورود می کنیم، می بینیم کتاب های مذهبی کودکان تاثیر لازم را نداشته است و یکی از دلایل مهم آن ورود کتاب های غیر بومی است که با چاپ های عالی و سرمایه گذاری های فراوان صورت می گیرد.  

وی اضافه کرد: گاهی در کتاب های کودکان مباحث دینی با زبان های غیرمذهبی و خسته کننده و تکراری منتشر می شود و لذا ایجاد  جذابیت در کتاب یکی از مسائل مهم در این حوزه به شمار می رود.

شادقزوینی ادامه داد: یک ناشر فرانسوی ۱۵ سال پیش کتابی منتشر کرد که هنگام باز کردن آن بوی عطر پراکنده می شد و علاقه مخاطب را به خود جذب می کرد در حالی که کتاب های ما چنین جذابیت هایی را ندارد.

وی افزود: و فرمت (اونیوفرم) کتاب می تواند هر مخاطبی را با توجه به سن و علاقه به خود جذب کند. مثلا رنگ جلد کتاب باعث جذابیت آن می شود یا شکل کتاب و ابعاد و اندازه کتاب نیز در جذب مخاطب تاثیرگذار است. چندین سال پیش در ایران برای جذب مخاطب کتاب هایی به عنوان کتاب جیبی منتشر می شد ولی امروز که اکثر کودکان با فضای دیجیتال ارتباط دارند، لازم است که از طریق فضای مجازی کتاب را در اختیار کودکان قرار داد.

وی با اشاره به سابقه قطع شدن ارتباط متن و تصویر در کتاب های کودک در دو قرن اخیر گفت: از دهه چهل نویسندگان به نوشتن کتاب های دینی برای کودکان مشغول شدند و برخی در این زمینه سرمایه گذاری کردند و کارهای غنی تولید شد ولی نیاز کودک امروز با نیاز کودک آن دوره تفاوت دارد.

شادقزوینی با اشاره به تصویرگری مرحوم پرویز کلانتری در کتاب های کودکان گفت: تصاویر داستان های دهه ۴۰ مانند حسنک کجایی، روباه حیله گر یا چوپان دروغگو همیشه در ذهن مردم ماندگار است و اگر چه این کتاب ها در ظاهر بار مذهبی نداشت ولی در مفهوم کلی آنها بار مذهبی نهفته بود.

وی افزود: اگر مفاهیم دینی ارائه شده در کتاب های کودکان به صورت غیرمستقیم و مانند دهه چهل انجام شود، کاملا موفق خواهد بود. از طرف دیگراهداف نویسنده یا جاذبه های کتاب زمانی اثر خواهد داشت که ظرف وجودی کودکان خالی باشد و لیوانی که پر از آب باشد، نمی توان چیزی به آن اضافه کرد.

این مدرس دانشگاه ادامه داد: در هشت ماه اخیر مطالعه ای  در سایت های مذهبی به ویژه در دین مسیحیت و یهودیت انجام دادم که این سایت ها احکام دین مسیحیت را به جای اسلام تبلیغ می کنند. یعنی ظاهر سایت و کتاب های مجازی ارائه شده درباره رابطه انسان با خدا و شناخت خداست ولی وقتی بیشتر مطالعه می کنید، متوجه می شوید که خدای موردنظر، خدای مسیحیان است.

وی افزود: من به عنوان یک مخاطب متوجه خطر انحراف در این سایت ها می شوم ولی اگر یک مترجم یا ناشر متوجه این مساله نباشد، ممکن است آن را ترجمه کرده و ناشر نیز به عنوان باور مذهبی آن را منتشر کند در حالی که این کتاب ها مسیحیت را ترویج می کنند.

اخبار مرتبط

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
1 + 15 =