تاریخ در سایه جنگ قره باغ؛ هنوز امید هست

تهران- ایرنا- دومین حمله موشکی به شهر گنجه در جریان درگیری های نظامی اخیر میان جمهوری های ارمنستان و آذربایجان، یکباره اهل شعر و صلح و مدارا را به خود آورد ، برای شهری که هنوز ندای " گرم شو از مهر و زکین سرد باش - چون مه و خورشید جوانمرد باش" گنجوی اش را می شود از در و دیوار شهر شنید.

نایره جنگ میان نیروهای آذربایجانی و ارمنی، بر سر قره باغ کوهستانی و مناطق اشغالی جمهوری آذربایجان، باردیگر از ۶ مهر ماه امسال، زبانه کشید و سایه غم را بر دیار "نظامی گنجوی" و "خاقانی" ، بزرگان شعر و ادب پارسی گستراند.

جنگی که می توانست با درایت ، گفت وگو و پایبندی به قطعنامه های بین المللی، هرگز در نگیرد، حالا نه تنها غم و ماتم را به خانه ها در دو سوی خط نبرد برده است که حتی آثار باستانی و میراث هزاران ساله این منطقه را در معرض تهدید قرار داده است.

گنجه

شهر گنجه، از قدیمی ترین شهرهای ماورای قفقاز، در دامنه های ارتفاعات پست در ۳۶۳ کیلومتری غرب باکو ، بخاطر قرار داشتن مقبره نظامی گنجوی در این شهر ، شهره آفاق است، در جایی که سخندان و اهل ادبش، خطاب به تاریخ می سراید "مرادی که در صـــلح گردد تمام - چه باید سوی جنگ دادن لگام".

 این روزها، نهیب گلوله های آتشین توپ و موشک اجازه شنیده شدن ندای صلح و مدارا و بیهودگی جنگ و خونریزی را نمی دهد و حتی لیلی و مجنون گنجوی هم دلشوره دارند؛ نگران از موشکی دیگر، از ریخته شدن خون های بیشتر و خاقانی هم با "کفر و ایمان را به هم صـــلح است و خیز از زلف و رخ - فتنه‌یی ساز و میان کفر و ایمان درفکن" نگران است؛ اگرچه در تبریز و در مقبره الشعرا خفته و حداقل صدای سفیر گلوله ها آزارش نمی دهد.

اکنون، در شهر گنجه ۵۰۴ بنای تاریخی ثبت شده است که  ۲۸۸ مورد آن، توسط دولت محافظت می‌شود و از میان این آثار، مسجد شاه عباس صفوی در مرکز شهر گنجه  خود نمایی می کند، مسجدی متعلق به سال های ۱۶۰۱ تا ۱۶۰۶ که به دستور شاه عباس بزرگ و به دست شیخ بهاء الدین محمد عامل طراحی و ساخته شده است. در  این شهر خیابانی هم هست، به نام "تبریز" با دو و نیم کیلومتر طول و به نشانه دوستی ایران و جمهوری آذربایجان.

پل خدا آفرین

طی دو روز گذشته دامنه نبردها و درگیری ها به منطقه خدا آفرین رسیده که گفته می شود بخشی از آن این سوی ارس و در اراضی ایران و بخشی دیگر آن سوی ارس قرار دارد.

اینجا هم خیلی ها نگران هستند؛ نگران از اینکه در اثر تشدید گلوله باران منطقه، پل تاریخی خدا آفرین که حلقه وصل دو سوی ارس از دیرباز بوده، از زمانی که آن سوی رودخانه از سرزمین مادر جدا نشده بود، آسیب ببیند.

بر روی ارس در منطقه خداآفرین دو پل تاریخی به فاصله ۱۰۰ متری وجود دارد که بخش هایی از یکی از این دو پل از گذشته ها تخریب شده است و پل دوم سالم است.

پل خداآفرین، از گذشته تاکنون با نام های متعددی شناخته شده است، از مشهورترین آن نام ها "پل سیروس" باعتبار نام کوروش، بوده است. به عقیده پروفسور آندریو رابرت بارن استاد تاریخ یونان در دانشگاه گلاسکو بنای اولیه پل متعلق به کوروش می باشد.

این پل اسامی دیگری هم داشته است و اینگونه که در منابع آمده ، به پل جلال الدین ملکشاه، پل خداآفرین، پل حسرت ( حسرت کورپوسو) هم نامیده شده است. تقریباً یک سوم پل اولی در سال ۱۸۲۸ پس از عهدنامه ترکمنچای و جدایی بخش هایی از قفقاز از سرزمین اصلی (ایران)، تخریب شده که به مرور زمان این خرابی ها بیشتر هم شده است. پل دومی که پایین تر و قدمت کمتری نسبت به پل اولی دارد نیز به علت بی توجهی و عدم باز سازی در حال تخریب است و درگیری های اخیر می تواند تخریب این آثار تاریخی را تسریع کند.

پل بزرگ به شماره ی ۱۸۵۸ ( به دوره ی قرون اولیه اسلامی ) و پل کوچک به شماره ی ۱۸۵۹ ( به دوره ی صفویه ) در پنجم اسفند سال ۱۳۷۶ در فهرست آثار ملی ثبت شده است.

باکو

خدا را شکر، باکو که خودش به تنهایی یک تاریخ است، از آتش جنگ صدمه مستقیم ندیده است. این شهر به عنوان مرکز جمهوری آذربایجان، آثار بسیاری دارد که هر علاقمندی را به اعماق تاریخ می برد.

"ایچری شهیری" ، منطقه باستانی شهر باکو که در واقع ارگ باکو است، لاهیج روستایی در حومه باکو، "قیز قلعه سی" (قلعه دختر) و آتشگاه سوراخانی، متعلق به زرتشتیان، مهمترین آثار تاریخی شهر باکو تلقی می شوند، اما در مناطق مورد مناقشه و زیر آتش سلاح های سنگین، اوضاع فرق می کند.

گزارش های غیر رسمی

برخی گزارش های غیر رسمی مدعی شده اند که در سرزمینهای اشغالی آذربایجان ۱۳ اثر تاریخی و فرهنگی دارای اهمیت جهانی و نیز بیش از ۶۰۰ اثر ملی آذربایجانی و نیز ۸۰۴ گورستان و ۱۰ باب مسجد تخریب شده است.

یا اینکه گفته شده در این مناطق ۲۲ موزه و ۴ گالری نقاشی با ۴۰ هزار نمونه تاریخی، فرهنگی و هنری بطور کامل تخریب  شده و ۹۲۷  کتابخانه با مجموع ۴.۶ میلیون کتاب و نسخه های خطی با ارزش به آتش کشیده شده است.

این گزارش ها تاکنون بطور رسمی راستی آزمانی نشده اند، اما حجم و شدت آتش متقابل ، می تواند گویا و موید این گزارش ها باشد.

در آن سوی خط آتش هم آثار و ابینه هایی وجود دارد که در جنگ های ۳۰ ساله اخیر یا تخریب شده یا در معرض ویرانی است. مسجد جامع گوهریه در شوشی که دارای دو کتیبه فارسی هم هست و کلیسای جامع شوشی ، در شهر اشغالی شوشا  و نیز"دادی وانک" صومعه ای ارمنی واقع در منطقه شاهومیان قره باغ .

حالا با ادامه این وضعیت، یونسکو هم با بیانیه ای اعلام نگرانی کرده است؛ این نهاد بین المللی۲۰ مهر ضمن ابراز نگرانی درباره مکان‌های تاریخی، فرهنگی و مذهبی در جریان درگیری جمهوری آذربایجان و ارمنستان، از طرفین خواست "بر اساس کنوانسیون سازمان ملل در زمان جنگ رفتار کنند"، اما معلوم نیست، جنگی که به کودکان، زنان و غیرنظامیان رحم نمی کند، آیا قرار است، به ابنیه تاریخی رحم کند؟

با این همه هنوز امید هست تا ارمنستان در تابعیت از قوانین و قطعنامه های بین المللی برای عقب نشینی از اراضی اشغالی اعلام آمادگی کند، تفنگ ها خاموش شوند و میزهای مذاکره برپا شود و دیگر بازیگران صحنه به جای کوبیدن بر طبل های جنگ ، صلح و زندگی مسالمت آمیز را ندا در دهند و بگذارند صداهایی اهورایی چونان نظامی و خاقانی فضا را آکنده کند.

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
5 + 1 =