۸ مهر ۱۳۹۹،‏ ۹:۳۳
کد خبرنگار: 1550
کد خبر: 84058231
۱ نفر

برچسب‌ها

پروندهٔ خبری

پایداری با ادبیات

گیتی بابایی
پایداری با ادبیات

رشت-ایرنا- ادبیات اعم از داستان و شعر نه تنها آیینه روشن هر جامعه ای است بلکه نقش اثرگذار و مانایی در فرهنگ هر ملت دارد.

از خلال داستان ها و اشعار نه تنها می توان گفته ها و ناگفته های تاریخ و زندگی مردمان یک سرزمین را دریافت بلکه می توان آنان را به پایداری و مقاومت فراخواند .استقامت و ایستادگی در جنگ، بیماری ، بحران های طبیعی و تلاش برای پویایی و سازندگی .   

واژه هایی چون ادبیات پایداری و مقاومت خاصه در یادواره هشت سال پایداری ملت ایران برابر دشمن بعثی بسیار شنیده می شود اما پرداختن جدی به این حوزه از باب ارزش ادبی و هنری به منظور ماندگاری دلاوری ها و ایثارگری ها و همچنین رنجهای مردمان این دیار از هجوم دشمن تقریبا مغفول مانده است .

معاونت فرهنگی اجتماعی سازمان منطقه آزاد انزلی به منظور توجه بایسته به این حوزه و آفرینش آثار فاخر در این زمینه با دعوت از  جمعی از اصحاب فرهنگ و ادب گیلان به مقوله مهم و ارزشمند ادبیات پایداری پرداخت.

نشستی که با خوانش «چشم های دکمه ای من»  از داستان های ماندگار بیژن نجدی همراه بود . داستان زیبا و تاثیرگذاری که  ماجرای حمله عراق به خرمشهر و مصائب جنگ و رنج های آدمیان را  از زبان یک عروسک بیان می کند.

"یک روز از همان پنجره به خیابان پرت شدم. با من آینه روی تاقچه هم آمد. آجرها هم آمدند. مادر فاطی هم در آن صدایی که هوا را پاره کرده بود، با من به بیرون از اتاق پرت شده بود. روی پیاده رو بی حرکت افتادم. مادر فاطی کمی دورتر از من دو بار پاهایش را تکان داد و بعد مثل من با چشم های دکمه ای به مردم زل زد. اما من نگاه کردم به گل دسته مسجد که قد سبزش را کشانده بود تا وسط آسمان؛ صدای اذانش را به پشت ابر می مالید."

پایداری سوژه ای مورد توجه در همه دوران هاست

سید حجت مهدوی معاون فرهنگی اجتماعی سازمان منطقه آزاد انزلی از همکاران فرهنگی زنده یاد بیژن نجدی با اشاره ای به خاطراتش از همصحبتی با این نویسنده و داستان ها و روایتهای او از جنگ گفت .

ادبیات پایداری در جهان خاص جنگ نیست ، بلکه پایداری موضوع مورد توجه در همه دوران هاست . ادبیات جنگ تفاوت هایی با ادبیات مقاومت دارد ، پایداری از جمله صفات و ویژگی هایی است که آدمی در رویدادهای مختلف باید داشته باشد که جنگ یکی از آنهاست .

ادبیات پایداری در جهان خاص جنگ نیست ، بلکه پایداری موضوع مورد توجه در همه دوران هاست

در ادبیات جنگ به بحث جنگ و نبردهای ایدئولوژیک و غیره می پردازند اما ادبیات پایداری فقط خاص جنگ نیست . البته استقامت ملت ما در نبرد نابرابر مقابل دشمن بعثی یکی از نمودهای مقاومت است و شیوع ویروس کرونا نیز واقعیتی است که در زندگی مان می بینیم که باید با شیوه های مختلف پایداری نشان دهیم.

مهدوی با اشاره به این که اگر اقتصاد جامعه به سامان نباشد منشاء بسیاری از آسیب ها خواهد بود افزود: ملت ایران در مقاطع تاریخی مقاومت هایی کرده و همچنان در عرصه مقاومت بسر می بریم .

ادبیات پایداری تلاشی برای ترغیب مخاطب به ایستادگی

مریم ساحلی داستان نویس ، روزنامه نگار و مدرس داستان نویسی در این خصوص گفت : فارغ از این سالروزها واقعیت آشکار این است که جنگ در ادبیات کشورهای درگیر نمود و بروز خاصی می یابد. در این حوزه ادبیات جنگ و پایداری اغلب بعنوان زیرشاخه های ادبیات سیاسی مطرح می شوند. 

ادبیات جنگ دربرگیرنده روایت هایی از رویدادهای جنگ و آثارش و همچنین زخم های بر جای مانده از آن است و اما ادبیات پایداری روایت دردها و زخم های ناشی از فشار ،اختناق، استبداد، جریانهای خلاف آزادی و حمله و هجوم دشمن است.

ویژگی مهم آثار در ادبیات پایداری تلاش برای رهاندن مخاطبان آثار از انفعال و ایستادگی در برابر سختی ها و مقاومت در مقابل ظلم و امیدواری نسبت به آینده است.

ویژگی مهم آثار در ادبیات پایداری تلاش برای رهاندن مخاطبان آثار از انفعال و ایستادگی در برابر سختی ها و مقاومت در مقابل ظلم و امیدواری نسبت به آینده است

 ادبیات پایداری هم با شرحی که بر آن رفت در فلسطین، آفریقا، امریکای لاتین و ایران بیشتر مورد توجه قرار دارد.

این بانوی داستان نویس یادآور شد:  ادبیات جنگ در کشورهایی چون روسیه، آمریکا و آلمان به ویژه پس از جنگ جهانی دوم به خلق آثار ماندگاری انجامیده است؛ مثلا در امریکا وداع با اسلحه همینگوی، در روسیه جنگ و صلح تولستوی و در آلمان به طبل حلبی گونترگراس میتوان اشاره کرد. 

نگاهی به آثار خلق شده در حوزه جنگ تحمیلی

ساحلی خاطرنشان کرد: در ایران نیز مانند بسیاری از نقاط دنیا وقتی جنگ در جریان است، آثاری خلق می شود که مردم به مقاومت برابر دشمن فراخوانده می شوند. مثل شعر کربلا منتظر ماست از ابوالقاسم حسینجانی یا رمان نخل های بی سر از قاسمعلی فراست که مردم به مبارزه علیه دشمن دعوت می شوند یا در آثاری چون زمین سوخته از احمد محمود اهالی شهرهایی که از مناطق جنگی دورند از آنچه بر سر مردم نواحی درگیر جنگ می گذرد آگاه می شوند. اما جنگها که پایان می یابند رویکرد آثار گسترده می شود. 

یک جنگ چه هشت سال طول بکشد چه دو روز، آثارش منحصر به حدود رخ داد آن نمی شود بلکه مردم تا سالهای متمادی و حتی نسل های آتی درگیر جنگ و اثرات آن هستند و این، دست مایه خلق آثار برای هنرمندان و نویسندگان و روایتگران است.

 از یاد نباید برد که داستان ها وقتی شکل می گیرند که احوال روزمره آدمها و روال عادی زندگی به هم بخورد و جنگها روال زندگی آدم ها را به شدت بر هم می زنند.بنابراین داستانهای بسیاری در بستر جنگ می تواند شکل بگیرد. 

 از یاد نباید برد که داستان ها وقتی شکل می گیرند که احوال روزمره آدمها و روال عادی زندگی به هم بخورد و جنگها روال زندگی آدم ها را به شدت بر هم می زنند.بنابراین داستانهای بسیاری در بستر جنگ می تواند شکل بگیرد. اما نکاتی در حوزه آفرینش آثار ادبی در این حوزه باید مورد توجه قرار گیرد. چرا که آسیب هایی در این عرصه وجود دارد از جمله خلق آثاری بدون ارزش ادبی و هنری و صرفا ایدئولوژیک که نمی توانند تاثیر گذار و ماندگار باشند. البته آثار خوبی هم در طول سالهای جنگ و پس از آن تولید شده اما هنوز جای کار بسیاری هست.

به اعتقاد این بانوی داستان نویس یکی دیگر از آسیب ها برچسبهایی است که موقع ورود نویسنده یا شاعر به این حوزه از طرف جریانهای مخالف و موافق به حق یا به ناحق چسبانده می شود. سفارشی نویس عنوانی ست که از سوی برخی به شاعران و نویسندگان این عرصه اطلاق میشود و از سوی دیگر گاهی کمی عدول از جریان فکری عده ای، سبب میشود تا اتهام زیر پا گذاشتن ارزشها به خالق برخی آثار وارد شود. 

ساحلی تصریح کرد: این وضعیت موجب می شود که گاه افرادی وارد کار در این حوزه شوند که از هنر و مهارت و تجربه کافی برخوردار نباشند و آثار خواندنی و ماندگار و قابل تامل از لحاظ ادبی تولید نشود.‌

عروسک بیژن نجدی خوب می بیند

پرهام دائمی از فعالان فرهنگی و اقتصادی منطقه آزاد انزلی در نقد کوتاهی بر داستان «چشم های دکمه ای من»  گفت : واقعه جنگ را عروسکی با چشم های دکمه ای قصه می کند . رنج، مرگ و مبارزه را عروسک به سادگی و دقیقا به اندازه و حد خودش صادقانه تعریف می کند.

عروسک بیژن نجدی خوب می بیند . چشم های دکمه ای را او برایش دوخته . با چشم هایش مردمی را که مرده کول کرده و با صلوات رد می شوند بزرگ تر از سایر لحظات زندگی شان می بیند. و در سخت ترین حالت زیر باران لابه لای گل و لای می ماند تا لحظه ها را صادقانه حفظ و روایت کند . چقدر صادقانه و زلال با پسر جوانی که وسط کاغذی چسبیده به دیوار جهان هستی را نظاره گر است ، رابطه برقرار می کند. جنگ را که زمین را خط انداخته و قلب وطن را خراش می دهد خوب می بیند و در این حال به همه می گوید که او تنها نظاره گر فاجعه جنگ نیست. درخت سیاه نخل هم که سوخته و درد و رنج جنگ را چشیده مثل او نگاه می کند و مرده ای هم که روی تخت روان کنار حوض مسجد انداخته و رفته  اند می بیند .

در داستان نجدی همه آنهایی که از جنگ رنج کشیده ، صدمه دیده ، به شهود رسیده و جان و هستی شان را از دست داده اند ، زنده اند و خوب می بییند و همه منتظرند که مردمی که زنده مانده اند نگاهشان به زندگی عوض شده و به شهر برگردند.

تیغ تیز نجدی به سوی همه آنهایی است که زنده مانده و تغییر کرده اند و حالا باید به عروسکی با چشم های دکمه ای که از تکه پارچه های کنار چرخ خیاطی به وجود آمده جواب دهند.

این فعال فرهنگی خاطرنشان کرد : در پایان این داستان ، نجدی پیامش را به هستی با یک جمله کوتاه " با تو هستم فاطی " یادگار می گذارد.

نجدی سعی کرد واقعیت را جور دیگری ببیند

وحید تفنگچی داستان نویس و منتقد ادبی از شاعرانگی آثار نجدی و جسارت وی برای استفاده از مدیوم های دیگر در داستان سخن گفت .

این فعال فرهنگی  اظهار داشت : گاهی برای این که داستانمان را به مدیوم دیگری آغشته نکنیم از آنها سود نمی بریم در صورتی که می شود از  تکنیک استفاده کرد بدون این که احساس کنیم کار غیر داستانی است .

وی با اشاره به استفاده نجدی از صنعت تشخیص افزود: در صورت استفاده از  تکنیک های شعری در داستان  ممکن است این انگ به آدم زده  شود که داستان شاعرانه می نویسی در صورتی که نجدی خودش می دانسته که داستان می نویسد  ولی خللی به داستان نویسی او وارد نمی شود . داستان نویس هوشیار می تواند از این تکنیک ها سود ببرد بدون این که مشکلی پیش بیاید.

این منتقد ادبی خاطرنشان کرد: بیژن نجدی در مجموعه داستان منحصر به فردش " یوزپلنگانی که با من دویده اند" بیشتر از این که از تکنیک های شاعرانه ای چون صنعت جانشینی استفاده کند سعی کرد واقعیت را جور دیگری ببیند نه این که صرفا از تکنیک های شعری استفاده کند.

روایت مقاومت زنان

گلزار اسلام زاده یکی از بانوان داستان نویس گیلانی نیز گفت :مردان ما در هشت سال دفاع مقدس در معرض گلوله توپ بودند اما نقش زنان و پایداری آنان در دوران جنگ کمتر دیده شده است از این رو  دوست داشتم راجع به زن و مادر بنویسم و تلاش کردم مقاومت زن را در آثارم نشان دهم.

این بانوی داستان نویس در ادامه داستان " در آغوش مادر" خود را برای حاضران خواند .

"بالاخره آمدی . همه به پاهایم نگاه می کردند که تلوتلو می خوردند و فرمان مرا نمی بردند . نمی دانم چه شان شده بود ! اما هیچ کس ما را نمی دید. دو تایی نشسته بودیم روی تابوتی که سر دست می رفت. بالاخره بغلت کردم . قبل اینکه تابوتت را از زمین بلند کنند که نگذاشتند درش را باز کنم.همین قدر اجازه دادند لبم را روی پارچه ی سیاه تابوتت بگذارم . تو اما سفید پوشیده بود."

ادبیات مقاومت راز پایداری آدمها را روایت می کند ، و او را به ایستادگی  فرا می خواند که زندگی تکاپویی است دائمی .

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
3 + 0 =