جشنواره فجر؛ بلندگوی رسای صدای مردم

تهران- ایرنا- استاد پژوهشکده خانواده، گفت: سلبریتی‌ها به‌جای این‌که بیایند و بگویند که ما جشنواره را تحریم می‌کنیم، باید بیایند و در جهت صدای مردم از این جشنواره به‌عنوان یک بلندگوی خوب استفاده کنند.

یکی از مفاهیم بنیادین در مطالعات جامعه‌شناختی گروه‌های مرجع هستند. در تعریف تخصصی، گروه‌های مرجع برای ارزیابی و تعیین ماهیت یک شخص یا ویژگی‌های دیگر گروه و ویژگی‌های جامعه‌شناختی مورداستفاده قرار می‌گیرند.

گروه مرجع، گروهی است که افراد با آن رابطه دارند یا از لحاظ روان‌شناسانه اشتیاق رابطه با آن‌ها را دارند؛ یعنی در فرایند شکل‌گیری نگرش، تصمیم‌گیری و کنش افراد در جامعه، عواملی چند نقش دارند که ازجمله مهم‌ترین آن‌ها افراد یا گروه‌های مرجع‌اند که مبنا و معیار داوری و ارزیابی کار کنش گران اجتماعی قرار می‌گیرند؛ گروه‌های مرجع دو کارکرد عمدهٔ هنجاری و مقایسه‌ای دارند. به بیان ساده‌تر گروه‌های مرجع کسانی هستند که محلی از ارجاع، مقایسه و اثرپذیری از سوی مردم‌اند. گروه‌هایی که توان اثرگذاری بر تصمیم‌گیری‌ها و قدرت تعیین کنش مردم را دارند و نقش مهمی در تعیین هویت فرد، نگرش‌ها و روابط اجتماعی دارند.

اساتید دانشگاه، خانواده‌ها، چهره‌های علمی و... در گذشته گروه‌های مرجع محسوب می‌شدند که امروز جایگاه گذشته خود را ندارند و گروه‌های دیگر، قدرت آنان را به حاشیه رانده و اثرگذاری بزرگ‌تری را از آن خود کرده‌اند؛ سلبریتی‌ها، هنرپیشه‌ها و تأثیرگذاران فضای مجازی (در اصطلاح اینفلوئنسرها) از جمله گروه‌های مرجع در زندگی روزمره امروز برای مردم هستند. گروه‌هایی که توان و قدرت زیادی در برانگیختن احساسات و عواطف مردم دارند و این قدرت، رابطه مستقیمی با کمیت و کیفیت دنبال کنندگان یا آدم‌هایی دارد که ایشان مورد وثوقشان هستند. در نتیجه آنان همان‌قدر که می‌توانند جامعه را به سمت آرامش هدایت کنند، قدرت برانگیختگی منفی را نیز دارند.

در روزهای گذشته جامعه ایران تنش‌ها و ناآرامی‌هایی را از سرگذراند که اثرات روانی نامطلوبی را برای قشرهای مختلف پدید آورد. در این میان واکنش‌ها و جهت‌گیری‌هایی نیز از سوی جامعه هنری مطرح شد که بازخوردهای متعددی را در جامعه ایجاد کرد. واکنش‌هایی که باعث گروه‌بندی و خط‌کشی‌هایی در صنف سینماگران و اهالی هنر شد. با توجه به این‌که اهالی سینما به دلیل دیده و برجسته شدن از کانال فناوری‌های ارتباطی، یکی از گروه‌های مرجع مهم محسوب می‌شوند این سؤال مطرح می‌شود که سوگیری و اظهارنظر این افراد که دیگر صرفا یک شخص حقیقی محسوب نمی‌شوند، چه تأثیری بر کل جامعه دارد؟

قدرتِ گروه‌های مرجع

علیرضا شریفی یزدی جامعه شناس، پژوهشگر و استاد دانشگاه در واکنش به چرایی و چگونگی اثرگذاری هنرمندان به‌عنوان یک گروه مرجع در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا بیان داشت: چند سالی است که متأسفانه سبلریتی‌های ما آمده‌اند و در اموری که در تخصص آن‌ها نیست و به اذن این‌که ما شهروند هستند، حق دخالت دارند، می‌توانند و باید اظهارنظر کنند، در مسائل مختلف جهت‌گیری می‌کنند؛ ما با تمام این‌ها موافق هستیم و مشکلی با این قسمت نداریم که اگر کسی به‌عنوان یک شهروند می‌خواهد ابراز نظر یا اظهار عقیده‌ای داشته باشد حق او است؛ و در چهارچوب قانون این حق را دارد چراکه قانون به هرکسی اجازه اظهارنظر داده است اما در مورد سلبریتی به دلیل همان عبارت مهمی که محور صحبت شماست، مساله گروه مرجع بودنشان مقداری کار را حساس‌تر کرده است؛ یعنی گروه مرجع باید بداند که گروه‌ها و قشرهای دیگر از او تبعیت و پیروی می‌کنند و اظهارنظرهای او را برای خودشان به‌عنوان یک سرمشق می‌گیرند. درنتیجه یک سلبریتی نمی‌تواند همین‌طوری یک اظهارنظر بی‌محابا و بدون مطالعه داشته باشد چراکه حتماً می‌تواند اثرات منفی در جامعه از خود به‌جای بگذارد.

این جامعه‌شناس ادامه داد: نکته بعد این است که متأسفانه این بلا را هم سیاسیون بر سر سلبریتی ها آوردند، سلبریتی ها داشتند کار خودشان را می‌کردند (طرف فیلمش را بازی می‌کرد، فوتبالش را بازی می‌کرد، خوانندگی‌اش را انجام می‌داد و ...) آقایان که کاندیدا شدند، هرکدام به سراغ یک گروه از این‌ها رفتند و این‌ها را کنار خود نشاندند و از آن‌ها خواستند تا اعلام کنند که به ایکس یا ایگرگ رأی می‌دهند و این باعث شد که سلبریتی ها وارد یک فضایی شوند که بعد بگویند ما اشتباه کردیم که به فلان فرد رأی دادیم.

وی افزود: این اشتباهی بود که اهل سیاست کردند و فکر کردند اگر سلبریتی را وارد مسائل سیاسی کنند و از او رأی بگیرند تا آخرش برد کرده‌اند غافل از این‌که این آدم وقتی بدون مطالعه کاری را انجام داده است، فردا علیه خودت می‌شود. چیزی که امروز در مورد تک‌تک این افراد می‌بینیم و این داستان از سال ۷۶ که آن جناح‌بندی بین آقای ناطق نوری و خاتمی بود شروع شد و هنوز هم ادامه دارد.

شریفی یزدی در تأکید بر این نکته که سیاسیون نتوانسته‌اند که چگونه باید از این افراد مشارکت بگیرند، بیان داشت: آقایانی که کاندیدا هستند در زمانی که دوران انتخابات، تبلیغات و شعارها و وعده‌های ریزودرشتی است که به مردم می‌دهند، از هر ابزار و وسیله‌ای برای افزایش رأیشان استفاده می‌کنند و فکر نمی‌کردند چنین اثر نامطلوبی می‌تواند روی جامعه و مردم داشته باشد، من یقین دارم که اهل سیاست نباید به این شکل سلبریتی را درگیر مسائل اجتماعی و سیاسی کنند که بعدازآن در آن موضوع گیر کنند و دچار مشکل شوند.

جامعه را دوقطبی نکنید

این استاد دانشگاه با اشاره به التهابی که گروه‌های مرجع ممکن است ایجاد کنند یا به آن دامن بزنند، خاطرنشان ساخت: نکته بسیار مهمی که وجود دارد این است که جامعه‌ای که امروز پاره‌پاره و دوقطبی شده است، فشار اقتصادی را تحمل می‌کند و خطر جنگ را که ممکن است هرلحظه پیش بیاید می‌بیند و جامعه‌ای که یک روز سردارش را در عراق شهید می‌کنند و یک روز به‌غلط و اشتباه ۱۷۶ انسان نازنینش را از دست می‌دهد، جامعه‌ای که در آبان ماه به دلیل فشارهای اقتصادی آن اتفاقات برایش می‌افتد که تعداد زیادی آدم بازداشت زخمی و کشته می‌شوند (چه از نیروهای امنیتی و چه از مردم عادی)، در یک شرایط کاملاً ملتهب به سر می‌برد، درنتیجه سلبریتی نباید امروز بیاید حرفی را بزند یا کاری را بکند که جامعه را بیش از این دوقطبی کند. باید بیایید و در جهت تعدیل حرکت و در جهت وحدت حرکت کند چیزی که جامعه ما امروز بدان نیاز دارد

شریفی یزدی افزود: امروز جامعه ما اتفاقاً به این نیاز دارد که جشنواره فجر به‌عنوان یک عامل وحدت‌بخش هنری که فضا را آرام می‌کند (به دلیل این‌که هنر فضا را تلطیف می‌کند) برگزار شود. هرچه کارهای نظامی فضا را خشن می‌کند، هنر تلطیف می‌کند. درنتیجه سلبریتی‌ها به‌جای این‌که بیایند و بگویند که ما جشنواره را تحریم می‌کنیم، باید بیایند و در جهت صدای مردم از این جشنواره به‌عنوان یک بلندگوی خوب استفاده کنند.

وی ادامه داد: من نمی‌پسندم این شکل رفتار را که ما به التهاب دامن بزنیم. وقتی من می‌گویم که شرکت نمی‌کنم و تحریم می‌کنم، ظاهراً مبارزه مدنی می‌کنم ولی در حقیقت در حال بالا بردن میزان التهاب اجتماعی هستم و اعتماد عمومی و سرمایه اجتماعی را کاهش می‌دهم. به‌هرحال منِ هنرمند، با ذهن و فکر و پول همین مردم هنرمند شده‌ام و در مقابل همین مردم مسئولم. مسئولیت این نیست که اظهارنظر تند کنم که مردم من را خیلی خوب قضاوت کنند، می‌شد لطیف‌تر از این‌ها هم در این مورد گفت‌وگو کرد.

سیاق درست گروه‌های مرجع کدام است؟

شریفی یزدی در پاسخ به این سؤال که آیا این گروه مرجع، قابلیت هدایت جامعه به سمت اعتمادسازی یا همدلی بیشتر را دارد، تصریح کرد: به‌هرحال در همه جای دنیا و نه‌فقط در ایران، همیشه گروه‌های مرجع در جهت اعتمادسازی و در جهت التهاب سازی (چه مثبت و چه منفی) نقش مؤثر دارند، من به‌شخصه نه موزیک تتلو را دوست دارم، نه شخصیت او را می‌پسندم و نه سبک زندگی‌اش را قبول دارم ولی باید بپذیریم که بخشی از جوانان این مملکت تتلیتی هستند؛ یعنی چشمانشان به دهن این آدم است. حالا این‌که او سواد ندارد، معتاد است و هرچه که شما می‌گویید، درست است ولی باید بدانیم که او می‌تواند اثر بگذارد.

وی افزود: این مثال را به‌عنوان یک آدم ناهنجار زدم تا چه برسد به آدم‌های بزرگ‌تری مثل شجریان، سالار عقیلی، پرویز پرستویی و ... که قدرت متفاوتی دارند و این‌ها حتماً اثرگذار هستند، حداقل برای قشرهایی از جامعه این آدم‌ها گروه‌های مرجع حساب می‌شوند و اگر حرفی را جهت آرام‌سازی بزنند به‌یقین می‌تواند به حرکت جامعه به سمت آرامش یا التهاب مؤثر هستند.

این جامعه شناس در انتها رویکرد معتدل و مناسب از سوی هنرمندان یا سلبریتی‌ها به عنوان گروه‌های مرجع را در افزایش آگاهیشان تفسیر کرد و بیان داشت: گروه‌های مرجعی مانند سلبریتی‌ها اگر قرار باشد مسیر درست را بروند یا باید اگر موضوعی را بلد نیستند سکوت کنند و اظهارنظر نکنند؛ و اگر قرار است که اظهارنظر کنند حداقل اظهارنظرشان را نزد متخصصین و اهل‌فن (همچون: جامعه شناسان متخصصین علوم سیاسی، روانشناسان اجتماعی و...) ببرند، پخته کنند و بعد نظری نسبتاً مناسب داشته باشند. یعنی چیزی شبیه رفتاری که مثلا آقای پرویز پرستویی دارد یا زنده‌یاد خسرو شکیبایی داشت را ارائه دهند؛ نه اینکه از سر حساسیت و از سرناپختگی حرفی را بزنند که جمع کثیری را دچار مشکل کنند؛ آن‌ها باید از رفتارهای هیجانی دوری کنند.

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
1 + 1 =