نشست دوحه؛ فرصتی برای رهایی از اختلالات شناختی

تهران-ایرنا- نشست دوحه فرصتی بود تا محمد جواد ظریف با تبیین ریشه‌های تنش در منطقه، به صورت رو دررو دیدگاه ایران درباره صلح و امنیت را برای همسایگان تشریح کرده و این کشورها را به صلحی پایدار مبتنی بر همکاری دعوت کند.

به گزارش خبرنگار ایرنا، منطقه خاورمیانه بویژه در دوره معاصر همواره شاهد تنش و تخاصم بوده است  به طوری که برخی ناظران مسائل منطقه تنش را ذاتی این منطقه میدانند. عوامل بسیاری در این زمینه تاثیرگذار هستند. از تقسیمات مرزی مبنی بر خواسته قدرت‌های فرامنطقه‌ای تا برداشت‌های افراط گرایانه از دین و مذهب، و تا تراکم بحران در این کشورها، و در نهایت نفت از عوامل تنش‌زای حاکم بر خاورمیانه بوده است.
نکته قابل تامل اینکه تنش در منطقه خاورمیانه منافع قابل توجهی برای قدرت‌های فرامنطقه ای داشته است. کسب درامدهای نفتی این کشورها با فروش گسترده تسلیحات یکی از منافعی است که این قدرت‌ها تنش و درگیری در خاورمیانه می برند. از سوی دیگر برخی کشورهای منطقه به دلایل مختلف همچون فقدان مشروعیت و تنگناهای ژئوپلتیکی اقدام به برون سپاری امنیت خود به قدرت‌های بیرونی کرده و هزینه سنگینی از این بابت پرداخته‌اند.  
نکته  تاسف بار اینکه اندیشکده ها و محافل علمی و فکری منطقه عملا برای برون رفت از این وضعیت نظریه های قابل اعتنایی طراحی نکرده اند به طوری که معضل امنیت جایگاه چندانی در محافل علمی و فکری منطقه نداشته است.
 با این حال ایران به سهم خود در این زمینه تلاش کرده پیشگام بوده و هم به لحاظ عملیاتی گامهای عملی برای برون رفت از این وضعیت اتخاذ کند.
محمد جواد ظریف وزیر امور خارجه کشورمان در این زمینه در فروم دوحه که در روزهای اخیر برگزار شد، ‌ریشه اصلی بحران‌های چندگانه و مزمن منطقه را در نوعی اختلال شناختی دانست. اختلالی که نه تنها کشورهای منطقه بلکه قدرت‌های جهانی را نیز مبتلا کرده است.
 از دید وزیر امور خارجه،  اولین و مزمن‌ترین اختلال شناختی این است که افرادی همچنان بر این باورند که حتی در دنیای بهم تنیده ما  که همه چیز از تجارت و محیط زیست تا اطلاعات و حتی عواطف و احساسات ما جهانی شده‌اند، می‌توان با هزینه دیگران منفعت کسب کرد. این افراد می‌توانند امنیت را از طریق سلب امنیت همسایگان خود کسب کنند. این طریق هیچ گاه به مقصد نرسیده است و هرگز هم نخواهد رسید. امنیت درست مانند تغییرات اقلیمی مرز نمی‌شناسد.

از دید ظریف «نابرابری در قدرت، وسعت جغرافیایی، منابع طبیعی و انسانی و امثال آن در میان کشورهای منطقه ما به عواقب فاجعه باری انجامیده است. برخی از کنشگران جهانی به این نابرابری‌ها و رقابت‌های بی‌پایان در منطقه به عنوان یک فرصت و در واقع به عنوان بستری مناسب برای گسترش حضور نظامی خود و نیز فروش بیشتر سلاح به تقریبا تمامی طرفین در منطقه نگاه می‌کنند. اما این حضور بیگانه منجر به بهبود امنیت کنشگران خارجی و منطقه ای نشده و فی‌الواقع تنها به فجایعی همچون انهدام هواپیمای غیرنظامی ایران توسط ناو وینسنس در سال ۱۳۶۷ (۱۹۸۸) و ظهور افراط گرایی در نتیجه حضور آمریکا در عراق و افغانستان انجامیده است.»

 به نظر می‌رس روند بحران‌های موجود در منطقه نیاز به ارائه تعریف جدیدی از فرهنگ امنیت مبتنی بر تقویت همکاری‌های منطقه ای را اجتناب‌ناپذیر کرده است و این همان نکته‌ای است که محمد جواد ظریف به درستی به آن اشاره می‌کند.

امروز رقابت‌های بی‌پایان منطقه عاملی شده که برخی از کشورها خصوصا عربستان سعودی به زرادخانه سلاح‌هایی تبدیل شوند که جیب شرکت‌های اسلحه سازی آمریکایی را پر کرده است. کشورهای حوزه خلیج فارس بویژه عربستان سعودی، اشتهای سیری ناپذیری در خرید تجهیزات و تسلیحات نظامی دارند اما خرید تسلیحات و انبار کردن آن کمکی به آسیب پذیری این کشور نمی‌کند.

وزیر امور خارجه در این مورد گفت: در ارتباط با تجارت اسلحه، کشورهای حوزه خلیج فارس طی سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۸ به اندازه تقریبا یک چهارم کل فروش اسلحه در جهان سلاح وارد کردند که این میزان تقریبا دو برابر میانگین فروش اسلحه در مقایسه با پنج سال پیش از آن است. ایالات متحده بدون تعجب، فروشنده تمامی این سلاح‌های کشنده بوده است.

بسیاری از کارشناسان معتقدند که دولت‌های حاشیه خلیج فارس باید خودشان نیرو و سازمانی دفاعی را برای محافظت از منافع‌ خود در منطقه تاسیس کنند و به شدت مخالف اقدامات قدرت‌های خارجی و بین‌المللی در منطقه هستند. این همان طرحی است که رئیس جمهوری در جریان سفر به سازمان ملل مطرح کرد

 ظریف در مورد این طرح گفت: ما اعتقاد داریم که نیازمند یک تغییر اساسی در پارادایم حاکم بر منطقه از طریق اصلاح شناخت‌ها و توجه  به لزوم ایجاد یک ترتیبات همکاری و امنیت منطقه ای تحت لوای سازمان ملل هستیم. این البته نکته جدیدی نیست زیرا ما این ترتیبات را از سال ۱۹۸۵ پیشنهاد داده بودیم. پیشنهاد آخر ایران که امسال توسط رییس جمهوری حسن روحانی تحت عنوان "پویش صلح هرمز"یا اختصارا "HOPE" ارائه شد در راستای تعهد درازمدت ما در ایجاد یک چهارچوب منطقه‌ای جامع و مانع برای تعامل سازنده است.

این طرح بر همکاری‌ همه کشورهای منطقه برای تامین امنیت و ثبات کشتیرانی و جلوگیری از تنش ارائه شده است. مسلما کشورهای منطقه باید بین مناقشه و دشمنی و یا دوستی و همکاری یکی را باید انتخاب کنند. در صورت کاهش تنش‌ها دیگر مجبور به خرید تسلیحاتی هنگفت که بر اقتصاد آنها سنگینی می‌کند، نخواهند بود.

ایران و دستگاه دیپلماسی آن برای تبدیل کردن خلیج فارس به دریای صلح و دوستی و عاری از نیروهای فرامنطقه‌ای طرحی مشخص ارائه داده است. موفقیت در این مسیر پرچالش تنها از طریق اعتمادسازی و همکاری و تعامل نزدیک و صادقانه تمامی کشورهای منطقه امکان‌پذیر خواهد بود.

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
1 + 13 =