رژیم بعث عراق؛ آغازگر جنگی نابرابر

تهران- ایرنا- یازده سال پس از آغاز جنگ تحمیلی و سه سال پس از صدور قطعنامه ‌۵۹۸ و با تلاش‌های پیگیر سیاسی مسوولان نظام جمهوری اسلامی، حقانیت ایران در دفاع از تمامیت ارضی خود به اثبات رسید و خاویر پرز دکوئیار دبیرکل وقت سازمان ملل متحد در ۱۸ آذر ‌۱۳۷۰ خورشیدی در یک گزارش رسمی به شورای امنیت اعلام‌کرد که عراق مسوول و آغازگر جنگ علیه ایران بوده‌است.

به گزارش گروه اطلاع رسانی ایرنا؛ پس از پذیرش قطعنامه ۵۹۸ از طرف ایران و آتش بس میان کشورهای ایران و عراق، ایران همواره بر شروع جنگ از طرف رژیم بعثی پافشاری می کرد. سرانجام سه سال و نیم پس از پایان جنگ و در ۱۸ آذر ۱۳۷۰ و بعد از بیش از یک دهه کارشکنی و حق پوشانی با پی‌گیری های مستمر جمهوری اسلامی و بررسی ها و تلاش های حق جویانه دبیر کل وقت سازمان ملل، عراق به عنوان مسوول و آغازگر جنگ معرفی شد. این اقدام برپایه بند ۶ قطعنامه ۵۹۸ صورت گرفت که دبیر کل را موظف کرده بود، متجاوز را به شورای امنیت معرفی کند.

ماجرا از این قرار بود که در ۱۸ آذر ۱۳۷۰ خورشیدی خاویر پرز دکوئیار دبیر کل وقت سازمان ملل در اقدامی شجاعانه، رژیم بعثی را به عنوان متجاوز در جنگ ایران و عراق به شورای امنیت معرفی کرد. این گزارش در عرصه جهانی یک پیروزی سیاسی برای ایران به شمار می آمد. دکوئیار به طور صریح حمله رژیم بعث به ایران را نقض حقوق بین الملل و اصول اخلاقی دانست و توضیحات این رژیم را برای جامعه بین المللی قابل قبول و کافی ندانست. وی به دلیل تلاش های پیگیرش در ایجاد آتش بس، برنده جایزه تفاهم بین المللی ۱۹۸۷ میلادی شد.

خاویر پرز دکوئیار از چهره های موثر در کاهش تنش ایران و عراق و اجرایی شدن قطعنامه ۵۹۸

پیش‌زمینه

با تجاوز رژیم بعث به ایران و اشغال مناطق مرزی ایران، حقوق بشردوستانه بین‌المللی به شدیدترین وجه ممکن نقض شد، زیرا نیروهای بعثی از ارتکاب هیچ جنایت جنگی فروگذار نکردند و آنها در ۳۱شهریور ۱۳۵۹ خورشیدی، همزمان با ۲۲سپتامبر ۱۹۸۰میلادی با نقشه قبلی، مرزهای مختلف ایران را مورد تعرض نظامی قرار دادند و حاکمیت، استقلال و تمامیت ارضی ایران را نقض کردند. یکی از آثار و در حقیقت اهداف این تجاوز، اشغال بخش وسیعی از سرزمین‌های ایران بود.

سردار حسین علایی نخستین فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران در فصل نهم کتاب تاریخ تحلیلی جنگ ایران و عراق با اشاره به قطعنامه ۵۹۸ و رویدادهای پس از آن می گوید: در نهایت با پذیرش قطعنامه ۵۹۸ از سوی ایران، آتش بس در جبهه‌های جنگ برقرار شد، اما عراق جنگ را حدود یک ماه دیگر ادامه داد. در ادامه جنگ، رزمندگان ایرانی یک بار دیگر ارتش عراق و منافقان را شکست دادند و به این ترتیب روندی آغاز شد که بر اساس آن جنگ هشت ساله به پایان رسید. صدام از اجرای قطعنامه ۵۹۸ خودداری می‌کرد و می‌کوشد با طرح مساله مذاکرات مستقیم آنچه را در جنگ به دست نیاورده بود، از راه مذاکره به دست آورد. در این اثنا کویت درخواست وام‌هایی را کرد که در جریان جنگ با ایران به عراق داده بود. این موضوع باعث ناراحتی صدام شد، زیرا او مدعی بود که به نمایندگی اعراب با ایران جنگیده است. صدام دومین جنگ خود را پس از پایان جنگ با ایران آغاز کرد و تمام سرزمین‌های کویت را به اشغال درآورد. ورود عراق به یک جنگ جدید، موجب شد این کشور که در مکاتبات با رهبران ایران به جایی نرسیده بود به منظور در امان ماندن از اقدام‌های احتمالی ایران، معاهده ۱۹۷۵ الجزایر را بپذیرد و شروع به آزادی اسرا و عقب نشینی از اراضی اشغالی ایران پس از ۲ سال از پایان جنگ با ایران کند. از سوی دیگر با تغییر دیدگاه آمریکا و بعضی از دارندگان حق وتو در شورای امنیت سازمان ملل نسبت به عراق، پس از حمله این کشور به کویت، فضایی به نفع جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل ایجاد شد که به کمک آن، برخی از بندهای قطعنامه ۵۹۸ به اجرا درآمد.

کتاب تاریخ تحلیلی جنگ ایران و عراق در ۲ جلد به ابعاد مختلف جنگ از ابتدای پیروزی انقلاب تا شروع تهاجم عراق، عملیات ها، جنگ شهرها، جنگ نفتکش ها، حملات شیمیایی عراق و... تا رویدادهای پایان جنگ می پردازد.

نیات و مقاصد توسعه‌طلبانه رژیم بعث در بارزترین شکل خود در اشغال سرزمین‌های ایران و شیوه اقدام و عملکرد نیروهای نظامی آن دولت در مناطق اشغالی، هویدا شد. این رژیم در تجاوز خود به ایران، موضوع دفاع از خود را مطرح می‌کرد و مدعی بود که ایران تلاش دارد، تمامیت ارضی این کشور را زیر سؤال ببرد. حتی اگر این استدلال نیز واقعیت داشت، این کشور می‌بایست به استناد قرارداد الجزایر اختلافات خود را در طول سه ماه با یک کشور دوست در میان می گذاشت تا نسبت به حل و فصل آن اقدام شود. اما تجاوز نیروهای بعثی نشان می‌دهد که این کشور از مفاد قرارداد الجزایر تخطی کرده است. صدام حسین در توجیه تصمیم خود به لغو یک‌جانبه قرارداد الجزایر در ۱۷ سپتامبر ۱۹۸۰ میلادی خطاب به مجلس عراق گفت: چون رهبران ایران به طور عمدی با دخالت در امور داخلی عراق از قرارداد الجزایر تخطی کرده‌اند و با پس‌دادن اراضی عراق مخالفت ورزیده‌اند، من در اینجا اعلام می‌کنم که قرارداد ۱۹۷۵ میلادی به طور یک‌جانبه لغو شده و شط‌العرب به حاکمیت عراق بازگردانده خواهد شد.

عوامل موثر

آغاز جنگ تحمیلی، تنها خواسته دولت عراق نبود؛ کشورهای دیگری نیز در این جنگ اهدافی را دنبال می کردند. رؤیای صدام در این جنگ، جداسازی خوزستان از خاک ایران و پیوستن آن به عراق بود. پس از سرنگونی رژیم پهلوی و برقراری جمهوری اسلامی، در اوایل انقلاب، ایران درگیر برخی بازسازی ها و ایجاد اصلاحات بود. از این رو صدام و حامیانش، زمینه را برای دست یابی به آمال خود مناسب یافتند و دست در دست هم، آماده حمله شدند؛ آماده حمله به کشوری که تا دیروز هر یک در گوشه ای از خاکش سهمی داشتند. کشوری گسترده در خاورمیانه با ذخایر نفتی و منابع طبیعی بسیار که در مقابل دیدگانشان به قدرتی مهم در منطقه تبدیل می شد و چه بسا با صدور انقلابش، دست آنها را از منافع و منابع دیگر کشورهای منطقه نیز کوتاه می کرد.

آن روز که حرف اول زمزمه ها و تیترهای روزنامه ها، جنگ ایران و عراق بود و سکوت خفقان بار مجامع جهانی در برابر این فاجعه انسانی گوش فلک را کر می کرد، در ظاهر فقط صدام جنایت کار بود اما آنچه از تجهیزات نظامی پیشرفته و سلاح های شیمیایی و میکروبی در جنگ دیده می شد، بسیار فراتر از تکنولوژی موجود این کشور بود که جز پول نفت چیزی نداشت. حتی نژاد برخی از سربازان به ظاهر عراقیِ اسیر شده در جنگ، حکایت از چیز دیگری داشت.

امیر خلبان حسین لشکری در کتاب خاطراتش با عنوان ۶۴۱۰ به مرور تاریخ عراق و فهرستی از تجاوز حکومت صدام تا پیش از ۲۶ شهریور ۱۳۵۹ می‌پردازد و در بخشی از آن آمده است: از فروردین ۱۳۵۸ که سرآغاز تجاوزات مرزی عراق به ایران است تا ۲۶ شهریور ۱۳۵۹ طبق آمار وزارت امور خارجه ایران، عراق ۱۴۸ مورد تجاوز هوایی و ۲۹۵ مورد تجاوز زمینی و ۲۱ مورد تجاوز دریایی به مرزهای ایران داشته است.(ص ۱۷)

امیر خلبان حسین لشکری در نهمین دوره انتخاب کتاب سال دفاع‌مقدس به پاس روایت خاطراتش در کتاب ۶۴۱۰، رتبه نخست را از آن خود کرد.

بازخوردها و کنش های ایران

از آغازین روزهای جنگ، جمهوری اسلامی برای روشن شدن حقیقت در تلاش بود تا آغازگر واقعی جنگ به جهانیان معرفی شود. پس از ۱۱ سال تأخیر و بعد از بررسی های بسیار در گزارشی از طرف سازمان ملل، دولت بعثی عراق به عنوان آغازگر جنگ و نقض کننده حقوق بشر شناخته شد. این خبر از آن رو برای ملت ایران، پیروزی بود که بر اقتدار و آوازه ایران سربلند در جهان افزود.

به عبارت دقیق تر در دوران دفاع مقدس، ایران که خود درگیر جنگی تحمیلی شده بود از هیچ تلاشی فروگذار نکرد و همکاری های لازم را با مجامع بین المللی کرد تا متجاوز واقعی به جهانیان شناسانده شود؛ چرا که اثبات این موضوع، چهره واقعی انقلاب اسلامی ایران را به جهانیان نشان می داد و برای ایران یک پیروزی سیاسی در عرصه جهانی شمرده می شد. ناگفته نماند که با اثبات این موضوع، چهره واقعی آنانی که پشت نقاب صلح، دست در دست عراق نهادند و نخواستند از قافله کشتارها عقب بمانند، آشکار می شد. همچنین به دنبال همکاری های ایران، خاویر پرز دکوئیار دبیر کل وقت سازمان ملل از روابط مستمر مقامات ایرانی با وی و نیز حسن نظر و اعتماد آنها تشکر کرد.

خاویر پرز دکوئیار دبیر کل دبیرکل وقت سازمان ملل متحد در کنار علی اکبر ولایتی؛۲۰شهریور ۱۳۶۶

نتایج و نمونه های بین المللی دیگر

مشابه تعرضاتی که رژیم بعث در طول هشت سال جنگ تحمیلی به مقررات حقوق مخاصمات مسلحانه و بشر دوستانه کرد، چند سال بعد در نقاط دیگری از جهان نیز اتفاق افتاد اما این بار، شورای امنیت سیاست سکوت و بی‌تفاوتی را کنار گذاشت و دست به کار شد و محاکم خاصی نظیر یوگسلاوی و رواندا را ایجاد کرد و متعرضان به مقررات آن حقوق را به پای میز محاکمه کشاند.

شدت جنایت‌هایی که بعثیان در طول هشت سال جنگ تحمیلی مرتکب شدند، به هیچ‌وجه از جنایت‌هایی که چند سال بعد در یوگسلاوی و رواندا اتفاق افتاد، کم‌تر نبود، اما همان‌طور که گفته شد شورای امنیت هیچ‌گاه در صدد برنیامد که به‌طور جدی، اقدام مؤثری برای پیشگیری از تکرار جنایت‌های جنگ تحمیلی و محاکمه و مجازات عاملان آنها به عمل آورد. هر چند ممکن است که سکوت شورا در قبال حمله مسلحانه و تجاوز به ایران و نقض پی در پی اصول و مقررات جنگ از طرف این متجاوزان در چارچوب معادلات سیاسی آن دوره اعضای شورا توجیه‌پذیر باشد اما از دیدگاه مقررات حقوقی، اخلاقی و وجدان سالم بشریت، این اقدامات به هیچ وجه توجیه‌پذیر نیست و حافظه بشریت همچنان جنایت‌های رژیم بعث و سکوت‌های عامدانه شورای امنیت را به منزله بخشی از عملکرد تاریک آن سازمان در زمینه حفظ صلح و امنیت بین‌المللی در خاطر خود حفظ خواهد کرد.

حضور مقامات سازمان ملل در ایران و جلسات حضوری با آیت الله خامنه ای و دکتر ولایتی

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
7 + 2 =