عاشقانه بخوانیم

تهران- ایرنا- عشق نه‌فقط پرتکرارترین مفهوم در شعر و داستان و فیلم و ترانه‌ و آثار هنری که معجزه‌آمیزترین کلمه در زندگی روزمره هم هست و به قول خواجه شیراز از هر زبان که می‌شنویم، نامکرر است؛ پیشنهادهای کتابخوانی این آخرهفته را با عشق و در مورد عشق تورق می‌کنیم.

آخرین ماه از فصل پاییز هم سررسید؛ فصلی که با رنگارنگ شدن برگ‌های درختان، پیاده‌روهای فرش‌شده با برگ‌های هزار رنگ، بارش باران و هوای ملایم و روزهای کوتاه و شب‌های بلند به فصل عاشقان مشهور شده است. اگر هنوز پاییزگردی نکرده‌اید و رسم و رسوم عاشقی را در فصل عاشقی نشناخته‌اید، با یار مهربان هفت شهر عشق را در شب‌های عاشقان بیدل بگردید.

عشق همان مفهوم و البته کلمه و کلامی است که در حوزه‌های مختلف روانشناسی، انسان‌شناسی، جامعه‌شناسی، فلسفه، تاریخ و دیگر رشته‌های شناخته و ناشناخته علوم انسانی مطرح می‌شود و البته کمتر داستان کوتاه، بلند، رمان یا حتی قصه و روایتی را می‌توان یافت که ردپایی از عشق در آن نباشد. 

درباره عشق؛ نظریه‌هایی در باب عشق 

کتاب درباره عشق با زیرعنوان جنبه‌هایی از یک موضوع واحد نوشته خوزه اوتگای گاست به ترجمه دکتر سیدمهدی ثریا در ۲۱۵ صفحه از انتشارات جوانه رشد (چاپ اول ۱۳۸۰) کتابی است که با خواندن آن اطلاعات خوبی در مورد ماهیت عشق، رابطه عاشقانه، تفاوت عشق و میل، تفاوت عشق ورزی در زن و مرد، عشق رمانتیک و جایگاه منطق در عشق و رابطه عاشقانه در هشت فصل و شانزده بخش می‌توانیم بیابم.

خوزه ارتگای گاست (José Ortega y Gasset) فیلسوف لیبرال و نظریه‌پرداز اسپانیایی (۱۸۸۳ تا ۱۹۵۵) و از پیشگامان رنسانس اسپانیا در سده بیستم است. او در نیمه نخست قرن بیستم زمانی که اسپانیا میان جمهوری‌خواهی، سلطنت و دیکتاتوری سرگردان بود، مقالات متعددی منتشر کرد. وی که در اسپانیا و آلمان تحصیل کرد تحت تاثیر مکتب نوکانتی ماربورگ و فردریش نیچه (۱۸۴۴ تا ۱۹۰۰) بود. هر چند غیر از این اثر یک اثر دیگر (طغیان توده‌ها) از وی به فارسی ترجمه شده آثاری که بر جای گذاشته است در زمره تأثیرگذارترین آثار قرن بیستم به شمار می آیند؛ مانند درس‌هایی در متافیزیک، ریشه فلسفه، عقل تاریخی، پدیدارشناسی و هنر، تعبیری از تاریخ جهان، تاریخ به مثابه منظومه، فلسفه چیست و تاملاتی درباره دون‌کیشوت.

نوشته‌های او طیف گسترده‌ای از حوزه‌ها را دربرمی گرفت. تاریخ، سیاست، زیبایی‌شناسی و نقد هنری، تاریخ فلسفه، مابعدالطبیعه، معرفت شناسی و اخلاق؛ از جمله موضوعاتی هستند که وی در مورد آنها قلم رانده و عجیب نیست در این میان کتابی هم در مورد عشق نوشته باشد.

وی در فصل اول به جنبه های مختلف عشق می پردازد و نتیجه می‌گیرد عشق سه جنبه دارد؛ گریز از مرکز، حرکت در جهت و سوی محبوب و تداوم یا به شکلی دیگر حرکت روان و سیال روح به خارج از مرکز خود، در سمت و سوی موجود. فصل دوم به تحلیل دیدگاه های استاندال، نویسنده سبک رئالیسم قرن نوزدهم فرانسه از عشق مختص است و گاست در ادامه ضمن اینکه اندیشه‌های فردریش شیلر  شاعر آلمانی قرن هیجدهم و نوزدهم را بررسی می‌کند تفاوت عشق و میل یا غریزه جنسی را نیز بررسی می‌کند. 

اگر می‌خواهید بر اساس نظرهای گاست معنای این تفاوت را بدانید، عشق و شبه‌عشق را از هم بازبشناسید، مراحل عشق را در یک رابطه عاشقانه بشناسید، به تفاوت‌ها در عشق ورزی زنان و مردان پی ببرید و بفهمید چرا انسان‌های عاشق حواس‌پرت می شوند کتاب را با ترجمه خوب دکتر سیدمهدی ثریا بخوانید که هم جامعه‌شناس است، هم استاد بازنشسته دانشگاه علوم اجتماعی دانشگاه تهران و هم مترجم و آثار زیادی تالیف و ترجمه کرده است.

هنگام خواندن متن هم از پاورقی‌ها غافل نشوید که دکتر ثریا به فراخور مطلب، شاهد مثالی از گنجینه دیرینه ادبیات فارسی برای تایید فرضیه‌های گاست آورده یا اسامی موجود در متن را دقیق تر تعریف کرده است. با اینکه به دلیل طرح فلسفی موضوعات و ارجاعات فرامتنی پیش رفتن با کتاب کمی دشوار است، لایه‌برداری از رمز و رموز عشق و اشتباهات عشاق در درک این مفهوم پیچیده به اندازه‌ای شیرین است که در پایان هفته می‌توان این کتاب ۲۱۳ صفحه‌ای را خواند و بر تجربیات خود افزود.

عجالتا از زبان گاست بخوانیم و بدانیم تفاوت عشق و غریزه چیست؛ من قبلا اشاره کرده‌ام که در عشق توجه به ریزه‌کاری‌ها و جزییات است و در کشش غریزی به کل. می‌توان گفت که عشق و غریزه از دو فاصله متفاوت بر معشوق و مطلوب می‌نگرند. نوع زیبایی که انسان را به جنس مخالف جلب می‌کند بندرت از همان نوعی است که او را به دام عشق می‌کشاند. (ص. ۱۰۲)

عشق و دیگر هیچ؛ عاشقی از میان فلسفه، اسطوره‌، تاریخ و ادبیات

کتاب عشق و دیگر هیچ، با عنوان فرعی روایت تجلی عشق در مراحل مختلف زندگی انسان‌ها با ترجمه منصوره شوشتری در ۱۳۵ صفحه (چاپ اول ۱۳۹۶) دومین کتابی است که برای این هفته در نظر داریم.

عشق و دیگر هیچ ترجمه‌ای از کتاب Love all that matters نوشته مارک ورنان و از مجموعه کتاب های ...و دیگر هیچ است. ورنان (متولد ۱۹۶۶ انگلیس) دانش‌آموخته الهیات و فیزیک و دارای مدرک دکتری فلسفه، استاد مدعو کالج برک بک دانشگاه لندن است که دستی هم در روان‌درمانی دارد. او برای نشریه‌هایی مثل مجله فیلسوفان و روزنامه‌ گاردین در زمینه رابطه انسان با خدا، روابط انسانی و موضوعات روانشناختی مطلب می‌نویسد. کتابخوانان ایرانی پیش از این با آثاری از ورنان آشنا شده‌اند و چند اثر از او به فارسی برگردانده شده است.

ورنان در این کتاب آمیختگی انسان با مفهوم ازلی عشق را از اولین روزهای زندگی ترسیم می‌کند و از زبان زیگموند فروید (۱۸۵۶ تا ۱۹۳۹) به این نکته می پردازد که انسان در اولین گام ها عاشق خود است و در این رهگذر سری به اسطوره‌شناسی می زند و اسطوره نارسیس را بیان می‌کند. در فصل بعدی عشق به دیگری و در اولین مرحله عشق به والد را بررسی می‌کند و در فصل سوم همزمان با پرداختن به رابطه عاشقانه اسطوره آریستوفان را بررسی و از آن به تفاوت عشق و اصالت می رسد.

نویسنده بعد از هر چند فصل جدی یک فصل را به نام زنگ تفریح برای ایجاد فاصله بین مباحث دشوار فلسفی، همچنین استراحت دادن به ذهن مخاطب و بیان موضوعاتی آورده که شاید در اصل کتاب جایی برای آنها نبوده است؛ اولین زنگ تفریح کتاب در فصل چهارم به موضوع رابطه جنسی و جایگاه آن در عشق و روابط عاشقانه می پردازد.

نویسنده به مهم ترین موضوعات و سوالات بشر در مورد عشق و رابطه عاشقانه، نسبت دوستی و عشق، مالکیت در این روابط و اینکه آیا عشق یک احساس است یا ادراک یا میل یا عاطفه در کتاب می پردازد و در نهایت در فصل ‌آخر یعنی فصل نهم عشق، انسان و اولوهیت بعد دیگری از هستی عشق را در برابر خوانندگان می نمایاند و می نویسد:

عشق انسانی خواه ناخواه تجربه ای در نوسان بین قطب های مالکیت و رهایی، کشمکش و آسایش، سطح و عمق، جسم و روح، درد و لذت، زمینی و آسمانی است که محو سهوی قطب‌های برتر آن مالکیت، کشمکش، سطح، جسم و درد را برجای می گذارد.  

ورنان عشق انسانی را در نوسان بین قطب‌های اعلا و سفلی می‌بیند و ضرورت عبور از این مرحله را از زبان فیلسوفان، قدیسان، ادیبان و روانشناسان نام‌آشنا روایت می‌کند. شاخصه اصلی کتاب آمیختن یافته‌های روانشناختی در شناخت عشق با مفاهیم برجسته علوم مختلف؛ از جمله فلسفه، اسطوره و ادبیات است. البته ورنان به نقل صرف این مفاهیم اکتفا نمی‌کند و اینجا و آنجا نظرهای خود را با چاشنی نقل از آثاری چون در جست‌وجوی زمان از دست‌رفته مارسل پروست تا نوشته‌های سورن کی‌یرکگور و آرتو شوپنهاور می‌آمیزد.

داستان بخوانیم؛ سیر عشق 

بعد از دو کتاب نظری در مورد عشق، خواندن یک کتاب داستان در این مورد لذت بخش است. هر چند کمتر داستان بلند یا رمان موثر معاصر یا کلاسیکی را می توان یافت که عشق یکی از مولفه‌های اصلی اصلی آن نباشد، کتاب سیر عشق نوشته آلن دوباتن و ترجمه زهرا باختری در ۲۴۳ صفحه (چاپ ششم ۱۳۹۶) از نشر چترنگ همانطور که از نامش پیداست، از اصل و اساس در مورد عشق است. آلن دوباتن امروزه نسبتا نام آشنایی در بسیاری کشورهای جهان است که با سخنرانی‌ها و کتاب‌هایش در مورد موضوعات مختلف مرتبط به انسان شناخته می‌شود. وی (متولد ۱۹۶۹) دانش‌آموخته تاریخ از دانشگاه کمبریج و فلسفه از کینگز کالج لندن است و مقطع دکتری فلسفه فرانسه را در دانشگاه هاروارد نیمه‌کاره رها کرد تا به کار نوشتن بپردازد، تاکنون آثار زیادی نگاشته؛ مانند جستارهایی در مورد عشق در سال ۱۹۹۳ که دو میلیون نسخه از آن به فروش رفت و ساختار خوشبختی در سال ۲۰۰۷ که جزء دیگر عناوین پرفروش دوباتن است.

آلن دو باتن در کتاب سیر عشق که اول بار در سال ۲۰۱۶ منتشر شد، داستان یک زن (کریستن حدودا ۳۰ ساله) ایرلندی و مرد (ربیع، حدودا ۳۲ ساله و لبنانی الاصل) را روایت می‌کند که در شهر کوچکی در اسکاتلند زندگی می‌کنند. دوباتن از اولین روزهای آشنایی با آنها همراه می‌شود و ازدواج آنها را برای مخاطب به تصویر می‌کشد، روزهای خوش و رمانتیک قبل از ازدواج، روزهای سخت و نامراد اولین سال‌های پس از ازدواج، به دنیا آمدن فرزندان، شیطنت‌های همسران به دور از چشم طرف مقابل و رسیدن به شناخت عمیق و اعتماد در نهایت همه در یک روایت داستانی تنیده شده‌اند که البته دوباتن هر جا لازم دیده فراتر از نویسنده و مستقیم در نقش یک درمانگر یا حکیم یا سنگ صبور یکی از طرفین ملاحظات علمی خود را نیز به اثر افزوده است؛ اما برای اینکه ملاحظات یادشده از متن داستان متمایز باشند با قلمی متفاوت آنها را نوشته است.

وی در فصل‌هایی به ترتیب به نام رمانتیسم، از آن پس، فرزندان، بی وفایی و فراتر از رمانتیسم فرازوفرود رابطه عاشقانه را در زندگی زناشویی و یک تعامل رسمی برای مخاطب توضیح می‌دهد و شاید مهم ترین فصل از این جهت بی‌وفایی باشد. آنجا که ربیع برای شرکت در یک کنفرانس علمی از زن و فرزندانش دور شده و همانجا به همسرش خیانت می‌کند، دوباتن در سطور میان‌متن به‌روشنی و با استفاده از آموزه‌های مختلف روانشناسی امروز دلیل این امر را توضیح دهد و حتی بیهودگی آن را شفاف بیان می‌کند زیرا:

تنها کسانی که ممکن است به نظرمان متعارف بیایند، آن‌هایی اند که هنوز خوب نمی شناسیم. بهترین درمان عشق، شناخت بهتر از آنهاست. (ص. ۱۹۳ کتاب)

یکی از نقاط قوت کتاب غیر از ملاحظاتی که دوباتن از زبان دانای کل و فردی با تجربه یا حتی درمانگر و مشاوره خانواده به کتاب افزوده است، پرداختن به حالات روحی هر دو شخصیت اصلی است و استفاده از زاویه دید دانای کل است که می تواند به ذهن هر دو شخصیت سرک بکشد و درونیات آنها را نیز بیان کند، به این شکل دلیل سوءتفاهم ها مشخص می شود و احتمالا اگر خواننده ای در وضعیت مشابهی باشد می تواند به راهکاری برسد. خواندن این کتاب خوشخوان و داستان را در ۲۴۲ صفحه در تعطیلات پایان هفته از دست ندهید.     

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
6 + 3 =