درباره امین معلوف | رمان‌نویس فرانسوی زبان لبنانی تبار

تهران- ایرنا- امین معلوف نویسنده معاصر لبنانی و از مهم‌ترین چهره‌های فرهنگی و ادبی روزگار ما در ۱۹۴۹ میلادی در بیروت به دنیا آمد. در سال‌های جوانی مقالات سیاسی و ادبی درخشانی برای روزنامه‌های معتبر لبنان می‌نوشت و از سال ۱۹۷۶ که به فرانسه مهاجرت کرد و از آن پس زبان فرانسه را برای نوشتن انتخاب کرد.

به گزارش گروه اطلاع رسانی ایرنا؛ امین معلوف ۲۵ فوریه ۱۹۴۹ میلادی در خانواده ای مسیحی فرانسوی‌زبان در بیروت به دنیا آمد. این نویسنده، کشورش را همچون معجونی از فرهنگ‌ها و هویت‌های مختلف می‌داند. معلوف یکی از شاهدان جنگ داخلی در لبنان بود، این جنگ باعث شد که او در ۱۹۷۶ میلادی از لبنان مهاجرت کند. معلوف در مراسم معارفه خود در فرهنگستان فرانسه درباره وطن خود گفته است: هر چیزی را که از لبنان و فرانسه آموخته‌ام، پیشینه، زبان‌ها، تردیدها و رؤیاهایم را با خود به اینجا آورده‌ام. با این حال وقتی از امین معلوف پرسیدند که شما بیشتر لبنانی هستید یا فرانسوی، گفت: بگذارید داستانی را برای شما بگویم. یک روز از یک روستایی می‌پرسند که کدام‌ یک از فرزندانتان را بیشتر دوست داری. روستایی می‌گوید: آن فرزندم را که مریض است تا وقتی خوب شود و آن دیگری را که رفته بیرون تا وقتی بازگردد و من هم همین پاسخ را می‌دهم. وقتی مشکلی در لبنان پیش می‌آید، من بیشتر احساس می‌کنم لبنانی هستم و وقتی در اروپا بحرانی به وجود می‌آید فکر می‌کنم بیشتر اروپایی هستم. معلوف در لبنان و در دانشگاه فرانسوی سن ژوزف (مدرسه الاباء الیسوعین) تحصیلات آکادمیک خود را گذراند و از چهره های برجسته دانشگاه نیز به شمار می رفت.

پژوهشگر گروه اطلاع رسانی ایرنا در این نوشتار به بررسی فعالیت های نویسندگی این رمان نویس، روزنامه نگار و بررسی اجمالی آثارش پرداخته است:

امین معلوف و روزنامه نگاری

رشدی معلوف، پدر امین معلوف، نیز یک نویسنده و روزنامه‌نگار بود و معلوف نیز نویسندگی را با روزنامه‌نگاری شروع کرد. او نخستین مقاله خود را در روزنامه النهار در ۱۹۷۱ میلادی به چاپ رساند و تا زمانی که لبنان را ترک نکرده بود با این روزنامه همکاری می‌کرد. امین معلوف سپس برای نشریه المستقبل نوشت و بعد سردبیر مجله معتبر ژون افریک شد اما پس از مدتی روزنامه‌نگاری را به قصد رمان‌نویسی ترک گفت.

نام روزنامه برجسته‌ای که روزانه به زبان عربی در لبنان منتشر می‌شود

امین معلوف در نوشته‌هایش برای نشریات و هم آنچه در کتاب‌هایش مکتوب کرده به نوعی به روایت تاریخ می پردازد. جنگ‌های صلیبی از دیدگاه اعراب، سمرقند، لئوی آفریقایی، باغ‌های روشنایی و … هر یک به گونه‌ای تاریخ سرزمین‌ها و اشخاص مختلف را بازگو می‌کنند.

امین معلوف و آکادمی زبان فرانسه

امین معلوف ۱۴ ژوئن ۲۰۱۲ میلادی وارد آکادمی زبان فرانسه شد. این نویسنده فرانسوی لبنانی‌تبار، پیشتر دوبار در ۲۰۰۴ و ۲۰۱۱ میلادی نامزد عضویت در این آکادمی بود اما رأی لازم را برای به عضویت درآمدن به دست نیاورد، همچنین معلوف امید داشت که در ۲۰۰۷ میلادی جایگزین ژان فرانسوا روول مورخ و نویسنده فرانسوی شود اما با امضای بیانیه‌ای که مرگ فرانکوفونی (ادبیات کشورهای فرانسوی‌زبان) را اعلام می‌کرد، بخت خود را از میان برد. با این حال معلوف توانست بر کرسی شماره ۲۹ آکادمی فرانسه که پیشتر، از آن کلود لوی استروس بود، تکیه زند. آکادمی فرانسه ۴۰ عضو دارد که همه آنها به نامیراها معروفند.

آکادمی زبان فرانسه

آکادمی فرانسه تاکنون اعضای غیرفرانسوی مانند آسیه جبار الجزایری یا فرانسوا چنگ چینی داشته اما امین معلوف نخستین لبنانی‌تباری است که وارد عالی‌ترین نهاد مربوط به زبان فرانسه می‌شود. معلوف در آثار خود به شکلی ویژه درد و رنج انسان‌ها را از فقدان بیان می‌کند. این فقدان می‌تواند مربوط به هر چیزی باشد، مرگ عزیز، ‌ جلای وطن، جنگ و ... اما جراحاتی که معلوف در آثارش به تصویر می‌کشد، مانند سرچشمه آن‌ها برگرفته از روح و جان انسان ها است. معلوف در گفت وگویی که  پس از انتخابش برای عضویت آکادمی فرانسه در ۲۳  ژوئن ۲۰۱۱ میلادی با اِگی وُلرانی مترجم ایتالیایی آثارش انجام داده در این باره گفته است: اگر بخواهم قاعده اعتراف را رعایت کنم به حکم منطق باید از لایه‌های گوناگون جراحتم پرده بردارم... یک جراحت خودش را اعلام نمی‌کند، خودش را حس می‌کند، خودش را حدس می‌زند؛ میان جراحت و شخص مجروح، داد و ستد دائمی تظاهر متقابل و اعترافات فریبنده برقرار است. جراحت را گاهی افشا می‌کنند تا  آن را بهتر پنهان کنند، گاهی نیز آن را پنهان می‌کنند تا بهتر افشا شود... همین جراحت است که گذر به نوشتن را هموار می‌کند. مرکب خون از زخم بیرون می‌جهد. منظورم از زخمی هویتی است، احساس دردناک در جایگاه خود نبودن، نه در جایی که آن‌جا متولد شده‌ای و نه در هیچ جای دیگر... برای من خاستگاه این جراحت، نخست مربوط به احساسی است که از دوران کودکی‌ام دارم، احساسی چاره‌ناپذیر بیگانه‌بودن، هرجا که باشم و از آن جا منبع این خشم که بخواهم دنیا سر به سر از بیگانگان و از اقلیت‌ها ساخته شده باشد. این گفت وگو را عبدالحسین نیک‌گهر یکی از مترجمان آثار معلوف نخستین بار به فارسی ترجمه کرده است.

امین معلوف و رمان هایش

نخستین کتاب او یعنی جنگ‌های صلیبی به روایت اعراب اثری غیر ادبی بود که برپایه نوشته‌ها و گزارش‌های تاریخ نگاران عرب سعی در تحلیل جنگ‌های صلیبی داشت. این کتاب تا آن تاریخ، نخستین اثر مستقل و معتبر پیرامون جنگ‌های صلیبی بود که به زبان فرانسه انتشار می‌یافت.

دومین کتاب امین معلوف با نام لئوی آفریقایی در ۱۹۸۶ میلادی منتشر شد. در این رمان، نویسنده در قالب داستانی مهیج به شرح زندگی جهانگردی ناشناخته از سده ۱۶ ملقب به لئوی آفریقایی می‌پردازد. انتشار این کتاب برای معلوف شهرتی چشم گیر و جهانی به ارمغان آورد. در مدت کمتر از ۲ سال ۳۰۰ هزار نسخه فروش کرد و به ۲۰ زبان ترجمه شد.

یکی از معروف ترین آثار معلوف در ایران و جهان، اثر داستانی به نام سمرقند است که در ۱۹۸۸ میلادی منتشر شد، امین معلوف در سمرقند سعی کرد با الهام و بهره‌ جستن از زندگی خیام شاعر ایرانی، ۲ دوره از تاریخ ایران را بررسی کند؛ یکی دوران حکومت سلجوقیان و فعالیت‌های حسن صباح؛ دیگری انقلاب مشروطه از قتل ناصرالدین شاه تا استقرار مشروطیت و فداکاری‌ها و جانبازی‌های مردم تبریز را در برمی گیرد. آثار امین معلوف به زبان‌های مختلف از جمله به فارسی ترجمه شده است.

آنچه شهرت جهانی معلوف را رقم می‌زند، رمانی به نام صخره تانیوس است که جایزه معتبر ادبی گنکور را برایش به ارمغان آورد. این رمان شرح جان‌فشانی‌های پدر و پسری را شامل می شود که برای نجات آبروی خود از خلال ماجرایی پر رمز و راز به واقعیت‌های زادگاهش یعنی لبنان نقب می‌زند. معلوف درون‌مایه این اثر را از یک داستان حقیقی (قتل یک خلیفه در سده ۱۹به وسیله شخصی به نام ابوکشک مألوف) الهام گرفته است. ویژگی بارز نثر معلوف یعنی مقطع‌نویسی در این رمان بارها به چشم می‌خورد.

یکی از نخستین کتاب‌هایی که از معلوف در ایران منتشر شد، هویت‌های مرگبار بود که مرتضی ثاقب‌فر آن را با عنوان هویت به فارسی ترجمه کرد. بعدها عبدالحسین نیک‌گهر نیز این کتاب را به فارسی برگرداند. پیش از ترجمه فارسی، کتاب هویت‌های مرگبار موجب شهرت امین معلوف در جهان شده بود. در بخشی از این رمان درخشان می‌خوانیم: در دهکده‌ای که زاده شدم، صخره‌ها هر یک نامی دارند. صخره‌ای به نام کشتی وجود دارد، صخره‌ای به نام سر خرس، صخره‌ای به نام تله، دیگری به نام دیوار، یکی هم به نام دوقلو، که سینه‌های غول هم نامیده می‌شود. به ویژه صخره‌ای به نام سنگ سربازان. این همان جایی است که در قدیم نیروها برای تعقیب سربازان فراری به کمین می‌نشستند. هیچ کجا بیش‌تر از این‌جا مورد احترام، با ارزش و سرشار از افسانه نیست. با این حال زمانی که در رویا چشم‌اندازی‌های کودکی‌ام را باز می‌بینم، صخره دیگری بر من ظاهر می‌شود. تصویر یک تخت شاهنامه که جای نشستن آن گود و کارکرده شده است، با پشت بلند و صاف که دست‌هایش از هر طرف اندکی خمیده است. فکر می‌کنم این صخره، تنها صخره‌ای است که نام یک انسان، تانیوس، را بر خود دارد.

نگارش رساله‌های سیاسی و اخلاقی یکی دیگر از دلمشغولی‌های امین معلوف است. انتشار کتاب هویت‌های مرگبار در ۲۰۰۰ میلادی همانگونه که عنوان شد با استقبال فراوانی مواجه شد. چرا که درباره یکی از مهم‌ترین مسایل روزگار ما تروریسم بود. معلوف در این رساله سیاسی درخشان سعی می‌کند به ریشه‌های خشونت و تروریسم نزدیک شود و در داوری‌های خود همواره جانب انصاف را نگاه می‌دارد. ۱۰ سال پس از انتشار این کتاب امین معلوف رساله سیاسی مهم دیگری را با عنوان دنیای بی‌سامان منتشر کرد. از نظر نویسنده، بی‌سامانی‌های دنیا بیش از آنکه ناشی از عوارض برخورد تمدن ها باشد، ناشی از ناتوانی و اضمحلال تمدن‌ها است. او در این کتاب تمدن و فرهنگ غرب را محکوم می‌کند که نتوانسته به ارزش‌های اولیه و راستین خود وفادار بماند.

رمان سرگشتگان آخرین کتابی است که از امین معلوف به فارسی ترجمه شد. این رمان را نشر روزنه با ترجمه سیدحمیدرضا مهاجرانی راهی بازار کتاب کرده است. وی در این رمان نگاهی خاص به مهاجران و ماندگان دارد. او با تصویری که از ماندگان و نه مهاجران در موطن خود ارایه می‌دهد به نوعی از تقدس این واژه آشنایی‌زدایی می کند. ماندن ماندگان در این رمان به دلیل پایداری نیست و ترس است که باعث ماندگاری و تنزل شخصیتی آن قوم تا حد مترسک می‌شود. این کتاب داستان مردمی فرومایه را به تصویر می کشد که بسیار دیر پی می‌برند که قداستی در جنگی که درگیر آن هستند، وجود ندارد و در نهایت به دلال جنگ تبدیل می‌شوند. ماندگان در این رمان می‌جنگند اما نمی‌دانند خونخواهی‌شان برای چیست. سرگشتگان درباره جنگ‌های داخلی لبنان است. این رمان داستان مردمانی است که خود را نسلی سوخته می‌دانند.

نسلی که در آتش جنگی سوخت که در زمان فروزش شعله‌هایش آن را تقدیس می‌کردند؛ در حالی که مقدس نبود. معلوف در این رمان معتقد است؛ اشخاصی که در دوران جنگ در لبنان ماندند، ناداران ناتوانی شدند که به ستایش قدرت روی آوردند. ستایشی که ریشه در باور ضعف ابدی ایشان داشت. پرستشی که جلوه عمیق ترس بوده و هست. در ابتدای رمان «سرگشتگان» می‌خوانیم: دو روز پیش از آن حادثه اسف‌آلود و دردناک، آدم داشت در دفتر یادداشتش چنین عباراتی را می‌نوشت. نام من در برگیرنده ولادت بشریت است و شروع آدمیت. البته من به بشریتی نسب می‌برم که به کهنگی و کهنسالی می‌گراید. هرگز نتوانستم بفهمم که چرا پدرم این نام را بر من نهاد. در سرزمین مادریم «آدم» اسمی است نادر و قبل از من هم هیچ یک از افراد خانواده‌ام چنین نامی نداشته‌اند. خوب به خاطر می‌آورم که یک روز از پدرم علت انتخاب این اسم را پرسیدم. او در پاسخ فقط به یک جمله اکتفا کرد: آدم پدر همه‌ ماست.

امین معلوف از نویسندگان خوش اقبال در میان کتابخوان‌های ایرانی است چرا که بیشتر آثارش به فارسی ترجمه و با استقبال روبه‌رو شده است. عبدالحسین نیک گهر سه کتاب هویت‌های مرگبار، دنیای بی‌سامان و جنگ‌های صلیبی را به فارسی برگردانده و ۲ رمان مهم او یعنی سمرقند و صخره تانیوس به وسیله عبدالرضا هوشنگ مهدوی و شهرنوش پارسی‌پور به فارسی ترجمه شده است. حسین نعیمی رمان مانی، رضا دهقان بندرهای شرق و در آخر نمایشنامه آدریانا مایر را حسین سلیمانی‌نژاد به فارسی برگردانده است.

امین معلوف و جوایز

معلوف طی عمر حرفه‌ای خود جوایز ادبی معتبری را از آن خود کرده است. جایزه معتبر گنکور برای کتاب صخره تانیوس در ۱۹۹۳ میلادی از مهمترین این جوایز است، همچنین معلوف در ۲۰۱۰ میلادی جایزه ادبی ۵۰ هزار یورویی پرنس آستوریاس را که به نوبل اسپانیا معروف است از آن خود کرد. جایزه‌ای که پیش از این به خوان رولفو، ماریو بارگاس یوسا، کامیلو خوزه سلا، گونتر گراس، دوریس لسینگ، آرتور میلر، پل آستر و اسماعیل کاداره اهدا شده بود. او هنگام دریافت این جایزه گفت: این جایزه برای من معنا و اهمیت بسیار ویژه‌ای دارد، زیرا رابطه من با اسپانیا رابطه‌ای بسیار قدیمی است. ماجرای اولین رمان من به نام «لئوی آفریقایی» در آندلس آغاز می‌شود و آندلس در تاریخ تمدن بشری جایگاه ویژه‌ای دارد. آندلس جایی است که تمدن‌های عربی، اسلامی، اسپانیایی، اروپایی، مسیحی و یهودی با هم تلاقی پیدا می‌کنند و من اکنون با این شرایطی که در جهان برقرار است، احترام ویژه‌ای به جایگاه آندلس در تاریخ جهان می‌گذارم.

جایزه پرنس آستوریاس که در ۲۰۱۰ میلادی به امین معلوف اعطا شد.

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
2 + 4 =