روان‌شناسی اجتماعی تبلیغات انتخاباتی از دیدگاه دانشگاهیان

مشهد- ایرنا- استادان علوم سیاسی و اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد به همراه تعدادی از کارشناسان در نشستی تخصصی با عنوان" روان‌شناسی اجتماعی تبلیغات انتخاباتی" فضای انتخابات در ایران را از جنبه‌های فردی و اجتماعی مورد بررسی قرار دادند.

در این نشست که عصر یکشنبه در محل دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی برگزار شد مهدی نجف زاده عضو هیات علمی گروه علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد، مجید فولادیان عضو هیات علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، نسرین شعبان زاده کارشناس ارشد حوزه انسان شناسی و محمد صادقیه کارشناس ارشد تبلیغات انتخاباتی درباره موضوعات مختلف بحث و گفت و گو کردند.

جنس مردم و جنس سیاست در ایران متفاوت از سایر نقاط دنیاست

عضو هیات علمی گروه علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد نیز در این نشست گفت: جنس مردم و جنس سیاست در ایران متفاوت از سایر نقاط دنیاست و انتخابات در این کشور از چهار سطح روان شناسانه شامل "گفتمانی، تمدنی، توهمی و سیاسی" برخوردار است.

دکتر مهدی نجف زاده افزود: در سطح گفتمانی، ایران، جامعه‌ای "در معرض بودگی" است به این معنا که مثل کسی است که پشت ویترینی قرار گرفته و هر لحظه ممکن است اقدامی علیه وی انجام گیرد لذا ایرانیان به همه چیز و همه کس بی‌اعتماد هستند و روابط آنان در زندگی اجتماعی مبتنی بر این است که چه قدر می‌توانند به افراد اطراف خود اعتماد کنند.

وی ادامه داد: در سطح تمدنی، جامعه ایرانی دارای ویژگی "ناشناختگی" است و ناشناختگی برای ایرانیان مساله بسیار مهمی است به طوری که هم می خواهند ناشناس باقی بمانند و هم می خواهند همه چیز را بدانند.

عضو هیات علمی گروه علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد گفت: در سطح توهمی، جامعه ایرانی همواره دچار توهم توطئه است و سالیان سال است که این توهم روی ساختار سیاسی و اجتماعی ایران تل انبار شده است و مدام می‌گویند "کار، کار انگلیسی‌هاست" یا "آمریکایی‌ها در همه چیز دست دارند".

نجف زاده افزود: در سطح سیاسی، شکاف بین ملت و دولت ایران بیشتر شده است یعنی ملت نسبت به دولت کم اعتماد است و در مقابل دولت هم بی‌نیاز از ملت است و در هر زمانی و هر مکانی تصمیم خود را عملی ‌می‌کند.

وی ادامه داد: این شکاف بین دولت و ملت مربوط به امروز و این دولت نیست بلکه از سالیان قبل در ایران وجود داشته و در دوره‌ای بیشتر و در دوره‌ای کمتر بوده است.

او اضافه کرد: از آنجا که دچار "در معرض بودگی" و "بی اعتمادی" هستیم، در عرصه سیاسی  "بند و بست چی" می‌شویم یعنی کسی که در کارهای مختلف با اشخاصی روابط صمیمانه برقرار می‌کند و برای منافع شخصی خود همیشه در زد و بند است و این صفت نیز مربوط به امروز و این دوره نیست.

پارادوکس های عرصه انتخابات سیاسی در ایران

عضو هیات علمی گروه علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد گفت: پارادوکس هایی در عرصه انتخابات ایران برای نامزدهای انتخاباتی وجود دارد که عبارتند از نداشتن درون و برون یکسان در انتخابات که از بی‌اعتمادی نسبت به جامعه نشات می‌گیرد، پنهان کاری و توقع شفافیت از دیگران، ابهام بودگی و پوشیدن واقعیات خود و داشتن رابطه سلسله مراتبی.

نجف زاده افزود: رابطه سلسله مراتبی به شدت خود را در عرصه سیاسی ایران نشان می‌دهد زیرا وقتی نامزدهای انتخابات به مجلس شورای اسلامی راه ‌می‌یابند دیگر انسانهای قبلی نیستند و خود را در سلسله مراتب بالاتری از مردم می‌بینند.

وی اضافه کرد: رابطه سلسله مراتبی در عرصه سیاست بسیار خطرناک است و باعث می‌شود که شهروندان نتوانند منتخب خود در مجلس شورای اسلامی را در مورد وعده‌هایش بازخواست کنند.

او ادامه داد: مردم ایران در عرصه انتخابات در یک چند ضلعی پارادوکسی قرار می‌گیرند که باید همه این موارد را در نظر گرفته و بر این اساس یک انتخاب سخت را انجام دهند.

فروپاشی ساختارهای سنتی و توده ای شدن جامعه ایرانی

عضو هیات علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد هم در این نشست گفت: از دوره پهلوی اول و دوم به بعد، یک بحث جدی تحت عنوان "فرآیند فروپاشی ساختار اجتماعی جامعه ایران" مطرح بوده است به این معنا که تمام ساختارهای سنتی ایران چه نظام ایلی و عشایری و چه نظام روستایی دچار فروپاشی شدند و آمارها نیز بر این مهم صحه می‌گذارد.

دکتر مجید فولادیان افزود: آمارها نشان می دهد که سهم جمعیت عشایری کشور از ۳۰ درصد کل جمعیت ایران در قبل از انقلاب اسلامی به کمتر از یک درصد و جمعیت جامعه روستایی از ۵۰ درصد از کل جمعیت ایران در قبل از انقلاب اسلامی به ۲۵ تا ۳۰ درصد در شرایط کنونی رسیده است.

وی اضافه کرد: فروپاشی ساختار اجتماعی مفهومی تحت عنوان "کندگی نهاد" ایجاد می‌کند به این معنا که انسانها از ساختارها و نهادهای اجتماعی خود جدا می‌شوند و در شهرها یا حاشیه آنها و مناطق مختلف قرار می‌گیرند.

عضو هیات علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد گفت: این افراد جدا شده از نهادهای اجتماعی خود، به هیچ ساختاری وصل نیستند و آن ساختارهای سنتی که این افراد را پوشش می دادند از بین رفته است از این رو در جایی قرار گرفته‌اند که گمنام هستند.

کاهش اعتماد میان مردم و دولت باعث توده ای شدن بیشتر جامعه می شود

فولادیان افزود: یکی از دستاوردهای نظام جمهوری اسلامی شکل گیری دو جریان اصلاح طلب و اصول گرا بود و این که بعد از جنبش دوم خرداد سال ۱۳۷۶، اصلاح طلبان به عنوان یک جناح جدی سیاسی در کنار اصول گرایان مطرح شدند.

وی ادامه داد: در دوره دوم ریاست جمهوری حجت الاسلام و المسلمین خاتمی، آرام آرام واگذاری برخی از اختیارات و حوزه‌های دولت به نهادهای حاکمیتی آغاز شد. فرآیندی که تا امروز ادامه داشته و موجب تضعیف هم دولت و هم مجلس شورای اسلامی شده است.

عضو هیات علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد گفت: اصلاح طلبان و اصول گرایان سهمی مساوی در نهادهای حاکمیتی کشور ندارند و این در حالی است که مثلا در نظام سیاسی آمریکا که دو جریان جمهوری خواه و دموکرات فعال هستند از هر دو جریان در نهادهای حاکمیتی این کشور حضور دارند و حاکمیت این کشور مراقب است که یک جناح سیاسی کل حاکمیت را در اختیار نگیرد.

فولادیان افزود: اینکه یک جریان سیاسی مانند اصولگرایان در یک دوره، نهادهای حاکمیتی را به صورت یکپارچه در اختیار داشته باشند به نفع کل حاکمیت نیست. 

وی ادامه داد: بعد از سال ۱۳۹۲ و به ویژه در سال ۱۳۹۶ مردم می‌بینند که دولتی که انتخاب کرده‌اند و مجلسی که روی کار آمده است، مجلس توانمند و قدرتمندی نیست و این امر باعث می‌شود که مردم از ساز و کار صندوق رای ناامید شوند چرا که راهبرد اصول گرایان در این دوره افزایش ناکامی‌های دولت شده است تا از این طریق در دوره بعدی انتخابات پیروز شده و از راهبرد ناامیدی مردم برای درآوردن رای خود از صندوق بهره گیرند.

عضو هیات علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد گفت: مردم برای پیروزی انقلاب اسلامی همه چیز خود را به میدان آوردند و به نظام سیاسی که روی کار آمد، اعتماد مطلق داشتند و اعتماد مردم به این نظام مانند دریایی بود که هرچه از آن بر می‌داشتند از عظمتش کم نمی‌شد اما امروز این گونه نیست و این موضوع باعث توده‌ای شدن هر چه بیشتر جامعه ایران می‌شود.

فولادیان افزود: در مجموع اتفاقی که از ابتدای انقلاب اسلامی تاکنون در کشور رخ داده "فروپاشی ساختارهای سنتی ایران" بوده که به توده‌ای شدن جامعه انجامیده است و فروپاشی، بی اثر شدن یا کم اثر شدن جریانات سیاسی، توده‌ای شدن محض جامعه ایرانی را در پی خواهد داشت.

انتخابات آینده و جامعه توده‌ای ایران

عضو هیات علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد گفت: دو انتخابات ریاست جمهوری و مجلس شورای اسلامی در ایران راهبردهای کاملا متفاوتی با یکدیگر دارند.

فولادیان افزود: در انتخابات مجلس شورای اسلامی، فضای محلات و حوزه‌های انتخاباتی، سنتی است و دو ویژگی منازعات قومی و منازعات مذهبی در آن برقرار است به عنوان مثال هنگام انتخابات در استان لرستان منازعات قومی بر همه چیز حاکم می‌شود و در استانی مانند سیستان و بلوچستان منازعات مذهبی تعیین کننده است به عبارتی این دو منطقه هنوز خصلت جماعتی دارند و در ساختارهای سنتی سیر می‌کنند.

وی ادامه داد: در شهرهای فارس نشین کوچک و شهرهای بزرگ ایران مانند مشهد و تهران، ظرفیت جامعه مدنی آن طور که باید شکل نگرفته است و همان جامعه توده‌ای وجود دارد لذا درک "روان شناسی اجتماعی توده‌ها" برای اینکه بدانیم انتخابات در آینده ایران چه الگویی خواهد داشت ضروری است.

عضو هیات علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد با بیان اینکه توده‌ها به رهبرانی احتیاج دارند گفت: افرادی در جامعه توده‌ای تاثیر بیشتری بر افکار مردم دارند که شناخته شده تر یا معروف تر باشند مانند بازیگران سینما، فوتبالیست ها و افراد سرشناس دیگر یعنی رهبران در جامعه توده‌ای از این جنس هستند.

فولادیان با اشاره به ویژگی‌های رهبران جامعه توده‌ای گفت: این افراد، مرد عمل هستند، از خِرَد کمی برخوردارند، به نظریات خود ایمان مطلق دارند، اراده قوی دارند تا کار خود را انجام دهند، پرانرژی هستند و به شدت پشتکار دارند.

وی ادامه داد: این رهبران توده‌ای در انتخابات از ابزارهایی شامل  ارائه ادعاهای قاطع با کمترین دلیل، پافشاری بر تکرار ادعا، ساختن حیثیت یا شانیت برای خود از طریق پول یا موقعیت اجتماعی، فاصله گرفتن از جمع برای حفظ حیثیت و شانیت و متفاوت نشان دادن خود، ایجاد یک دشمن برای کوبیدن وی در گفتمان خود با مردم، بهره‌گیری از رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی برای به باور عمومی رساندن ادعاها و گفتمان‌های خود استفاده می کنند.

عضو هیات علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد گفت: این ابزارها راهبرد رای آوردن افراد در جامعه توده‌ای است که در کتابها نیز بارها ذکر شده است.

فولادیان با اشاره به مفهوم "سرایت یا همرنگی" در جامعه توده‌ای گفت: اگر شما در انتخابات شرکت کرده باشید در آن شرایط و موقعیت از روی احساس کارهایی انجام می‌دهید که در شرایط عادی امکان انجام آن را برای خود ناممکن می‌دانید و این نتیجه تاثیر جامعه توده‌ای است.

وی ادامه داد: در آخرین هفته‌های منتهی به انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۹۶ یک کار تحقیقاتی با تعدادی از دانشجویان انجام دادیم که نشان داد اخبار جذب کننده یا دفع کننده از سوی نامزدهای انتخاباتی چه تاثیری بر افکار جامعه توده‌ای دارد.

عضو هیات علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد گفت: هر دانشجو پنج نفر از اطرافیان خود را انتخاب کرد و در هر هفته سوالات مشخصی را از وی پرسید مانند این که این هفته می خواهی به چه کسی رای بدهی، چه رسانه ای نگاه می کنی، در رسانه چه خبری علیه یا له آن فردی که می خواهی به او رای بدهی شنیده یا خوانده ای.

فولادیان افزود: این تحقیق نشان داد که تعدادی از رای دهندگان از همان ابتدا رای ثابتی داشتند و تا پایان رایشان یکی بود اما تعداد زیادی از رای دهندگان که در انتخاب خود مردد بودند، اخبار جذب کننده یا دفع کننده از نامزدها در تغییر نظرات آنان تاثیر بسیار زیادی داشت.

وی ادامه داد: در این فضا دو مکانیزم روی افکار مردم تاثیر می گذارد یک مکانیزم اخباری است که آنها را به سمت نامزدهای مورد نظر انتخاباتیشان جذب می‌کند اخباری دم دستی که هیچ کدام از جنس استدلال نیست و برخلاف واقعیت است و  مکانیزم دوم، اخبار دفع کننده است یعنی همان برساختهایی که یک نامزد انتخاباتی علیه دشمنانش در مکانهای مختلف از طریق رسانه‌ها اعلام کرده است.

او اضافه کرد: این اخبار از جنس راهبردهای جامعه ‌توده‌ای است تا افراد برای رای آوردن یا رقیبشان را لگدمال کنند یا خودشان را ارائه دهند.

انسان و اهمیت مقوله انتخاب در زندگی

یک کارشناس ارشد انسان شناسی هم در این نشست با اشاره به اهمیت مقوله انتخاب در زندگی گفت: ما معمولا به اهمیت انتخاب‌هایمان در زندگی واقف هستیم اما به اینکه مرتبه این اهمیت در کجا قرار می‌گیرد توجه زیادی نداریم.

نسرین شعبان زاده افزود: منحصر به فردترین ویژگی انسان، داشتن حق انتخاب است و فلسفه و حقیقت انتخاب، راستی آزمایی، تعالی و پیش روندگی است.

وی اضافه کرد: برای اینکه بتوانیم از بین افرادی که داوطلب نمایندگی مجلس شورای اسلامی‌ می‌شوند انتخاب درستی کنیم لازم است که ادعاها و صحبتهای کنونی وی را با عملکردش در گذشته مقایسه کنیم.

این کارشناس گفت: اگر بین گذشته و حال داوطلب نمایندگی مجلس شورای اسلامی انطباق وجود داشته باشد می توان به وعده‌های وی در آینده امیدوار شد در غیر این صورت نمی‌توان به وعده‌های وی برای آینده اعتماد کرد.

تشریح مدلی از ساختار یک کمپین انتخاباتی 

یک کارشناس تبلیغات نیز در این نشست یک مدل گسترده از ساختار یک کمپین انتخاباتی را تشریح کرد.

محمد صادقیه گفت: در گام نخست برای ارائه این مدل گسترده نیاز به برنامه ریزی است که در این بخش تعیین هدف و اراده کاندیدا برای شرکت در انتخابات و اینکه کاندیدا تا چه حد فرد مصمم و با اراده‌ای است مورد توجه قرار می‌گیرد.

وی ادامه داد: این اهداف می‌تواند شامل پیروزی در انتخابات، کناره‌گیری به نفع کاندیدای دیگر، احراز صلاحیت توسط شورای نگهبان و ارتقای جایگاه شغلی باشد.

این کارشناس تبلیغات گفت: بخشهای دیگر این مدل گسترده می‌تواند شامل بررسی پارامترهایی از جمله ظرفیتهای نامزد، رقبای نامزد، توانمندی برنامه‌ریزی و اجرای آن، داشتن برنامه‌ریزی کروی، سازماندهی و استفاده از توانمندی‌های مطلوب، برقراری هماهنگی بین توان و زمان و وظایف در فرآیند انتخابات، استفاده از فرصتها و زمان و بهترین بهره‌برداریها، داشتن ارتباطات کروی به صورت فراگیر و همه جانبه و پوششی و موثر و نتیجه بخش، مدیریت جمعی انتخابات و ارزیابی نقاط ضعف و قوت باشد.

صادقیه افزود: براساس این مدل کسانی که شاخص‌های مدیریتی را در خود نمی‌بینند نباید وارد عرصه انتخابات شوند.

وی ادامه داد: منابع اصلی یک کمپین انتخاباتی شامل منابع مادی اعم از جایگاه و اعتبار اجتماعی، دانش و مهارتهای شخصی نامزد، زمان، اطلاعات، نیروی انسانی، پول و منابع معنوی شامل توسل، توکل، یقین و دعای خیر پدر و مادر و سایرین است.

این کارشناس تبلیغات گفت: مولفه‌های برنامه‌ریزی انتخاباتی شامل برنامه‌ریزی راهبردی، شناخت نقاط ضعف و قوت، تعیین پایگاه رای کاندیدا، برآورد ذائقه سیاسی حوزه انتخابیه مورد نظر، تعیین جامعه آماری که احتمالا به کاندیدای ما رای می‎‌دهد، تعیین پیام انتخاباتی، تعیین شعار انتخاباتی، تعیین تهدیدهای کاندیدا در فرآیند انتخاباتی، تعیین شانس پیروزی کاندیدا، تحلیل جامعه شناسانه جامعه هدف، عمده مکان‌های جامعه هدف کاندیدا، عمده گروه‌های جامعه هدف کاندیدا، دغدغه‌های جامعه هدف رای دهندگان به کاندیدا، چهره‌های محبوب جامعه هدف کاندیدا، تعیین رنگ انتخاباتی، تعیین شعار انتخاباتی کاندیدا، تهیه تقویم انتخابات، تهیه تقویم سخنرانی و همایش‌ها می‌شود.

صادقیه با اشاره به لزوم "طراحی درخت مشکل برای شکست احتمالی" در بخش برنامه‌ریزی در این کمپین گفت: این مشکلات می‌توان از طرف جناح خودی یا از طرف جناح رقیب بروز پیدا کند.

وی افزود: در بخش "تعیین راهبرد مناسب جهت طراحی کمپین انتخاباتی تاثیرگذار" در نظر گرفتن مولفه‌هایی از جمله "تعیین هدف، احراز ابزار، در نظر داشتن ارزشها و تدوین راهبرد" ضروری است.

اخبار مرتبط

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
6 + 11 =