دیواری که فروریخت؛ دیوارهایی که فرونریخت

تهران- ایرنا- فروریختن دیوار برلین برای بسیاری از مردم جهان به معنای پایان یک دوره سخت و گذار به سمت آینده‌ای روشن‌تر بود. با گذشت سی سال از این رخداد، بسیاری از پابرجایی دیوارهایی سخن می‌گویند که همچنان پیش روی اهداف و آمال بین‌المللی خودنمایی می‌کند.

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش های خبری ایرنا، در روزهایی که گذشت برگزاری مراسم‌های مربوط به سالگرد فروپاشی دیوار برلین سبب توجه بسیاری از تحلیلگران به این رخداد  مهم بین المللی، ریشه‌ها و تبعات آن شد.

مقامات کشورهای گوناگون غربی از  روز شنبه و همزمان با سی‌امین سالگرد فروپاشی دیوار برلین (مصادف با ۹ نوامبر سال ۱۹۸۹) در این شهر گرد هم جمع شدند. این حرکت درواقع پاسداشتی بر محو نماد فیزیکی دوران جنگ سرد بود؛ دیواری که برچیده شدن آن گامی مهم در جهت نزدیکی دو شاخه از یک ملت، دیدگاه و دکترین جدا افتاده از هم به شمار می رفت.

طول این دیوار که در دهه ۱۹۶۰ میلادی و در اوج جنگ سرد با هدف ممانعت از فرار شهروندان بخش شرقی به برلین غربی ساخته شد به حدود ۱۷۰ کیلومتر می رسید و  حدود یک سوم آن شهر برلین را به دو بخش تقسیم می کرد. این دیوار به مدت نزدیک به سه دهه مردم برلین را از یکدیگر جدا ساخته بود و تخریب آن پس از چند دهه زمینه تشکیل کشور آلمان متحد را فراهم ساخت. 

اگرچه دیوار برلین کمتر از ۴۰ سانتی‌متر ضخامت داشت از همان زمان باعث شکاف جغرافیایی و تفکری عمیق در نسلی شد که از بسیاری جنبه‌ها شبیه یکدیگر بودند اما دیدگاه‌های متعارض سیاسی آن ها را از هم دور کرده بود.

پس از فروریختن دیوار برلین بود که فرایند عملی پایان جنگ سرد و فروپاشی اتحادجماهیر شوروی و در نگاهی وسیع تر اضمحلال بلوک شرق سرعت گرفت. «آنگلا مرکل» صدراعظم آلمان در نخستین روز از این مراسم چهار روزه اظهار داشت برچیده شدن این دیوار همزمان یادآور وحشتناک ترین و شادمانه ترین لحظات تاریخ است زیرا در این روز دیدگاه نژادپرستی، نفرت پراکنی و تضاد در یک روند کاملا مسالمت آمیز به نزدیکی و همگرایی تغییر کرد.

اما در عمل این خوش بینی به حقیقت نپیوست. قسمتی از  اثربخشی این اتفاق در زمینه همگرایی اروپا بود که در این مراسم هم «فرانک والتر اشتاین مایر» رئیس جمهوری آلمان بدان اشاره داشت و از کشورهای اروپایی خواست با جدیت بیشتری برای وحدت قاره اروپا تلاش کنند. به اعتقاد تحلیلگران اگرچه این رخداد به فرایند همگرایی در اروپا و تشکیل اتحادیه اروپا که از سال های قبل از آن شروع شده بود روح تازه ای بخشید اما برچیده شدن دیوار برلین آنگونه که انتظار می رفت برای جهان دگرگونی های مثبتی را به همراه نداشت.

حال ۳۰ سال پس از فروپاشی دیواری که ۳۰ سال موجب جدایی یک جامعه و تقابل ظاهری دو دیدگاه شده بود ارزیابی های گوناگونی از این تحول بزرگ در رسانه ها ارائه شده است. تارنمای «یورو نیوز» با اشاره به سخنرانی آنگلا مرکل بر تاکید وی بر اهمیت دفاع اتحادیه اروپا از دموکراسی و آزادی تمرکز کرد. برخی رسانه ها همچون خبرگزاری آلمان نیز هشدار وی به کشورهای جهان در مورد پیامدهای نژادپرستی را برجسته ساختند.
در سال ۱۹۸۹ دیواری فروریخت که یک کشور، یک ملت و بخش مهمی از جهان را به دو اردوگاه متضاد تبدیل کرده بود.

با این حال برخی رسانه ها نیز به کم کاری ها و انتظارات برآورده نشده پس از برداشته شدن دیوار برلین پرداختند. روزنامه «گاردین» در مورد این اتفاق تاثیرگذار نوشت در ابتدای سال ۱۹۸۹ هیچ فردی محو دیوار را باور نداشت و به این موضوع تنها در فیلم های جاسوسی پرداخته می شد. در واقع دیواری در این سال فروریخت که یک کشور، یک ملت و کل جهان را به دو اردوگاه متضاد و دشمن تبدیل کرده بود. 

این حادثه تنها در خلال چند ماه رقم خورد و به همین دلیل به نقطه عطف و اتفاقی تاریخی تبدیل شد. این حرکت البته نمادی شد برای ساخت چشم انداز اروپا و باعث گردید تا جنگ های نیابتی در اقصی نقاط جهان از کابل تا ماناگوا پایان بپذیرد. همین اتفاق بود که زمینه فروپاشی اتحاد جماهیر شروی را هم تا کمتر از دو سال بعد آماده کرد.

این گزارش البته با بیان برخی مزایا و ضعف‌های اقتصادی ناشی از برچیده شدن این دیوار برای دو طرف به روند و پیامدهای سیاست های ایالات متحده هم گریزی زد و عنوان داشت پایان جنگ سرد و فروپاشی شوروی بود که نظام تک قطبی با رهبری ایالات متحده را به بار آورد و به واشنگتن دست بازی را برای اقدام در جهان اعطا کرد. محتوا و ماهیت این سیاست آزادانه کاخ سفید در دو پدیده جنگ جهانی علیه تروریسم و عراق نمایان شد. اما واشنگتن سیاست هایی را در پیش گرفته است که نشان می دهد در حال عقب نشینی از رویکرد بین المللی گرایی است. واشنگتن ناتو را تضعیف می کند و موجب می شود تا تهدید روسیه در شرق جدی تر گردد. از طرف دیگر به درگیری با چین هم دامن می زند. طبق این تحلیل، اینگونه به نظر می رسد که دولت ترامپ پس از ده ها سال اکنون به سمت راه اندازی یک جنگ سرد دیگر منحرف شده است.

تارنمای شبکه خبری «سی ان بی سی» آمریکا هم دیدگاه مشابهی را به موضوع دارد و چنین آورد که ۳۰ سال محو دیوار برلین قبل نظم نوین جهانی را پدید آورد که اکنون به مخاطره افتاده است.

مراسمی که برای سالگرد نابودی دیوار برلین برگزار می‌شود موقعیت مناسبی را برای بررسی دلایل شکست بزرگترین فرصت تاریخی جهت نهادینه‌سازی آزادی ایجاد کرد.

طبق این تحلیل، دلایل گوناگونی وجود دارد که به بی ثمر شدن تلاش ها در استفاده از همه ظرفیت های تک قطبی شدن نظام بین الملل منجر شد. مراسمی که برای سالگرد این واقعه برگزار می شود اما موقعیت مناسبی را پدید آورد تا دلایل شکست بزرگترین فرصت تاریخی برای نهادینه سازی آزادی را شرح دهد.

این تحلیل اقدامات چین و واقعه میدان تیان آنمن در سال ۱۹۸۹ را به عنوان مانعی برای کسب موفقیت ارزیابی کرد زیرا اعتقاد دارد چین دیدگاهی را در آن زمان نهادینه کرد که اکنون تغییر آن نگرش حتی در میان متحدان استراتژیک غرب هم سخت است.

البته این تحلیل بخشی از تقصیر را هم بر دوش روسیه انداخت زیرا بر این باور است که پس از جنگ سرد، مسیر کنترل روسیه به دست غرب هم سخت شد. اروپا و آمریکا اما در این فرایند مقصر اصلی هستند زیرا حتی نتوانستند با گسترش ناتو به سمت شرق به اهداف مورد نظر خود دست پیدا کنند و درع وض یک منطقه خاکستری را میان روسیه و غرب ایجاد کردند.

طبق این تحلیل بی تفاوتی اروپا به تحولات اجتماعی گسترده بین الملی هم مزید بر علت شد اما عامل مهم و اصلی نبود یک دیدگاه راهبردی در ایالات متحده بود. آمریکا و اروپا با به فراموشی سپردن تجربیات تاریخی پیشین خود، در حقیقت در شناخت جهان تازه دچار اشتباه شدند. این تحلیل تاکید دارد سی سال پس از فروریختن دیوار برلین هنوز فهم دقیقی از آنچه که باید پس از پایان جنگ سرد انجام می شد وجود ندارد و روسای جمهوری آمریکا (از بیل کلینتون تا دونالد ترامپ) نه تنها منافع را درک نکرده اند بلکه نمی دانند چه استراتژی را باید در مقابل خطرات در پیش بگیرند.

به نوشته گاردین، شاید نتوان ادعا کرد که رویاهای سال ۱۹۸۹ مرده اند اما بسیاری از آن وعده ها کمرنگ و محو شده اند. بیشتر رهبران کنونی اروپا ضعیف شدند و چشم خود را به روی میراث تاریخی اروپا بسته اند. با وجود شکاف ها اما در دوره جنگ سرد نوعی انسجام اهداف و عقاید وجود داشت که دیدگاه های مثبت و امید به تحقق برخی احتمالات در آینده را تقویت می کرد. این همان چیزی است که اکنون فراموش شده است و باید آن را دوباره زنده کرد.

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
7 + 5 =