وضعیت ایران در شاخص توانمندسازی تجاری

تهران- ایرنا- شاخص توانمندسازی تجاری یکی از مهمترین معیارهای سنجش و ارزیابی عملکرد کشورها از نظر تجارت و بازرگانی بین‌الملل است و در این مورد کشور ما برای بهبود وضعیت خود موانع و مشکلاتی روبه رو است که باید برای آنها چاره‌ای اندیشیده شود.

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش‌های خبری ایرنا، امروزه اقتصاد جهان چنان در هم‌تنیده است که هیچ کشوری قادر نیست بدون ورود توانمند به حوزه تجارت بین‌الملل از اقتصادی شکوفا و پررونق برخوردار باشد. تمام جوامع دنیا، ناچارند در سطح منطقه‌ای و جهانی به تجارت و بازرگانی بپردازند. کارشناسان و صاحبنظران امور اقتصادی و بازرگانیف تجارت بین‌الملل را عامل گشایش اقتصادی دانسته و  نقش قابل توجهی برای آن قائل هستند.

واقعیت این است که سرمایه، دانش و تکنولوژی  و بازاری برای فروش محصولات از عناصر کلیدی رشد و توسعه اقتصادی هستند که در سطح جهانی پراکنده بوده و هیچگاه به صورت یکجا در یک کشور جمع نیستند. کمتر کشوری در دنیا وجود دارد که به سرمایه‌گذاری خارجی نیاز نداشته باشد. به ندرت بتوان یک کشور خاص را به عنوان تنها منبع و منشاء حتی یک دانش و یا یک تکنولوژی خاص معرفی کرد. بنابراین، می‌توان گفت که ما در جهانی زندگی می‌کنیم که اقتصاد آن بیش از هر زمان دیگری به یک نظام اقتصادی جهانی شباهت دارد.

هرکشوری نیاز دارد تا برای تحقق برنامه‌های توسعه و به ویژه رونق اقتصادی و رسیدن به رفاه اجتماعی و حتی دست‌یابی به توانمندی‌های سیاسی و تقویت انسجام ملی وارد تعامل اقتصادی با سایر کشورهای دنیا شود. به همین خاطر سعی کشورها می‌کنند تا در راستای توسعه تجارت جهانی اقداماتی جدی انجام داده و  با اجرای برنامه‌هایی به رفع موانع کسب و کارهای داخلی بپردازند. عرصه تجارت جهانی، عرصه رقابت است و نمی‌توان بدون داشتن یک مزیت خاص کالایی را در این دنیای رقابتی به فروش رساند.

طبق دیدگاه صاحبنظران اقداماتی همچون بهبود وضعیت دسترسی به اطلاعات، تسریع انجام تشریفات مرزی از حیث به حداقل رسانی اسناد و مدارک لازم، اتوماسیون فرایند و ساده سازی  مراحل، افزایش شفافیت و بهبود نقش حاکمیتی مقامات گمرکی می‌توانند اثر زیادی بر تسهیل و بهبود تجارت بین‌الملل و رقابت در این عرصه داشته باشند.

شاخص توانمندسازی تجاری

شاخص توانمندسازی تجاری  (ETI) به جریان آزاد کالا و خدمات در بین مرزهای کشورها می‌پردازد و هر دو سال یکبار توسط مجمع جهانی اقتصاد برای کشورهای مختلف محاسبه و منتشر می‌شود.

لازم به ذکر است که طبق یافته‌های پژوهشگران، مجمع جهانی اقتصاد، نخستین بار در سال 2008 گزارش توانمندی تجارت جهانی را منتشر کرد. همچنین، گزارش مذکور تا سال 2010 به صورت سالانه منتشر می‌شد؛ پس از آن به صورت دو سال یکبار منتشر شده است.

 این شاخص ترکیبی است ازمجموعه‌ای از زیر شاخص‌های مختلف که عبارتند از:  دسترسی به بازار؛ محیط عملیاتی؛ زیر ساخت و مدیریت مرزی. البته خود این زیرشاخص‌ها نیز از مجموعه چند زیرشاخص دیگر تشکیل شده‌اند.

شاخص دسترسی به بازار، گستردگی و پیچیدگی نظام تعرفه‌ای کشور، موانع تعرفه‌ای که کشورها با آن روبه رو هستند و مزیت‌هایی را که صادرکنندگان در بازارهای خارجی از آن بهره‌مند می‌شوند، می‌سنجد و شامل دو زیر شاخص دسترسی به بازار داخلی و دسترسی به بازار خارجی است.

زیرشاخص مدیریت مرزی کیفیت، شفافیت و بهره‌وری مدیریت مرزهای یک کشور را ارزیابی می‌کند. چنین ارزیابی به طور خاص در زمینه کالاهای صادراتی و وارداتی انجام می‌گیرد و شامل بررسی محدوده، کیفیت و جامعیت خدمات کلیدی ارائه شده توسط گمرک و سازمان های ذی ربط می‌شود.

زیرشاخص زیرساخت نیز قابلیت دسترسی و کیفیت زیرساخت‌های حمل و نقل یک کشور، خدمات مرتبط و زیرساخت‌های ارتباطی که برای تسهیل انتقال کالا در داخل کشور و سراسر مرزهای آن ضروری است رادر بر می‌گیرد.

و در نهایت اینکه زیرشاخص محیط عملیاتی عوامل کلیدی اثرگذار بر محیط کسب و کارِ صادرکنندگان و واردکنندگان را مورد ارزیابی قرار می‌دهد وکیفیت محیط عملیاتی یک کشور را که به طور معناداری بر توان شرکت‌ها در صادرات، واردات، تجارت و حمل ونقل کالا اثرگذار است، می‌سنجد.

واقعیت این است که اغلب این شاخص‌ها به حوزه حاکمیتی مربوط می‌شوند. به عبارت دیگر  صاحبنظران بر این باورند که شاخص توانمندی تجارت، مجموعه‌ای از اقدامات سیاستی است که به منظور کاهش هزینه‌های تجاری انجام می‌شود.  آن دسته از کشورها که در این مورد عملکرد بهتری داشته باشند در ارزیابی این شاخص امتیاز بالاتری کسب کرده و این به معنای  آن است که تجارت با آنها به مراتب هزینه‌های پایین‌تری نسبت به سایر کشورها دارد. در این مورد برآوردها نشان می‌دهد که 40 درصد کاهش در هزینه‌های تجاری می‌تواند منجر به یک امتیاز افزایش در شاخص توانمندی تجارت شود.

البته در سطح بین‌المللی نیز اقداماتی جهت تسهیل تجارت و بهبود و توانمندی تجاری تمامی کشورها صورت می‌گیرد. برای مثال در سال 2013 در نهمین کنفرانس سازمان تجارت جهانی موافقتنامه «تسهیل تجارت» بین کشورهای عضو امضاء شد که انتظار می‌رفت با اجرای آن حدود یک میلیارد دلار تولید ناخالص داخلی جهان افزایش یابد.

رتبه جهانی و منطقه‌ای ایران در شاخص توانمندسازی تجاری

رتبه ایران در بین کشورهای جهان  و منطقه مناسب نیست. کشور ما در سال 2012 در بین 132 کشور جهان حائز رتبه 117 شد. همچنین در گزارش سال 2014 مجمع جهانی اقتصاد، ایران در بین 134 کشور به رتبه 130 دست پیدا کرد. به عبارت دیگر در فاصله دو گزارش یاد شده وضعیت کشور از نظر توانمندی تجاری بهتر نشده  که هیچ، تنزل رتبه هم داشته است. 

متأسفانه دو سال بعد، یعنی در گزارش سال 2016 ایران در بین 136 کشور با رتبه 132باز هم یکی از  بدترین وضعیت‌ها را در جهان داشته است.  این درحالی است که کشورهای منطقه از وضعیت بهتری نسبت به ما برخوردار هستند.

هرچند این کشورها در فاصله بین گزارش‌های سال 2014 تا 2016 یا با افت مواجه شده و یا بهبودی در وضعیت‌شان مشاهده نمی‌شود اما به طور کل رتبه آنها از ایران بهتر است. برای مثال، بحرین در جایگاه 42 جهان قراردارد. قطر، عمان، عربستان و کویت به ترتیب در سال 2016 رتبه‌های  43، 46، 67 و 87 را به دست آورده‌اند. البته وضعیت کشور عمارات متحده عربی از همه بهتر بوده و با کسب رتبه 23 حتی موجب بهبود وضعیت منطقه از نظر رتبه‌بندی منطقه‌ای شده است. این کشور در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا بهترین وضعیت را داشته است. این منطقه بعد از مناطق «اروپا و شمال آمریکا» و «شرق آسیا و اقیانوس آرام» رتبه 3 را از نظر منطقه‌ای دارد. لازم به ذکر است که کشور یمن دارای بدترین وضعیت در منطقه یاد شده است.

طبق دیدگاه صاحبنظران و بر اساس مطالعات انجام شده  تجارت و بازرگانی کشورمان با دو مشکل عمده روبه رو است. در حوزه صادرات، بازرگانان و صادرکنندگان کشور با مسئله اصلی شناسایی خریداران و بازارهای بالقوه مواجه هستند. به عبارت دیگر اجناس و کالا با رویکرد صادراتی تولید می‌شود و بدون شک ظرفیت‌های زیادی در این مورد در کشور وجود دارد، اما نمی‌توانیم برای کالاهی تولیدی خود بازارهای مناسب پیدا کنیم. درواقع بخش بازاریابی بین‌المللی ما ضعیف است.

در زمینه واردات نیز موانع زیادی وجود دارد که بیشترین و مهمترین آنها تعرفه‌ای است. بستن ترفه‌های سنگین بر روی برخی کالاها تسهیل تجارت با ایران را با مشکل مواجه کرده است. البته هر کشوری برای کمک به تولیدکنندگان داخلی تعرفه‌های مختلفی را اعمال می‌کند، اما چنانچه این تعرفه‌ها از حد معمول خارج شود کشورهای طرف مقابل نیز به همان صورت عمل کرده و در نتیجه تجارت را با مشکل مواجه می‌کنند. گاهی این کار تا جایی ادامه پیدا می‌کند که برخی صاحبنظران از آن به جنگ اقتصادی یاد می‌کنند.

واضح است که مشکلات تنها به این دو مورد محدود نمی‌شود و به طور کل لازم و ضروری است که مسوولین کشور در همه زیرشاخص‌های مربوطه سیاست‌هایی جهت توانمندسازی تجاری کشور در پیش بگیرند و اقداماتی عملی در این زمینه انجام دهند. 

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
1 + 2 =