فیلم های صنعتی هم می توانند هنری باشند

تهران- ایرنا- توجه مدیران و صنعتگران به جنبه‌های خلاقانه و هنری در ارائه تولیدات فیلم و عکس صنعتی یکی از جنبه‌های مغفول در تولید فیلم های صنعتی است که شاید نیاز به یک تجدیدنظر از جانب کارفرمایان دارد.

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش‌های خبری ایرنا، جشنواره فیلم و عکس فناوری و صنعتی یا فردا که سابقه ۵ دوره اجرا از ۱۳۸۹ خورشیدی را در کارنامه دارد، جشنواره‌ای است که اکنون به همت جهاد دانشگاهی، دانشگاه هنر برگزار می‌شد. این جشنواره که مدعی پیوند بین صنعت و هنر به منظور درخشش در تولیدات ملی است تلاش کرده است تا با جمع‌آوری فیلم‌ها و عکس‌های صنعتی و تبلیغاتی ضمن ایجاد محلی برای این آثار گفتمانی را بین صنعتگران هنرمندان برقرار کند. گفتمانی که شاید هنوز نمی‌توان با قاطعیت در باب موفقیت و اثرگذاری آن سخن گفت.

آنچه در ادامه می‌آید گفت وگوی پژوهشگر ایرنا با مصطفی شیری مستندساز، عضو پیوسته و دبیر کارگروه نمایش انجمن کارگردانان سینمای مستند است.

شیری که سابقه ساخت ۱۲ فیلم مستند (در ژانرهای مختلف) و شرکت در جشنواره‌های متعدد داخلی و بین‌المللی را در کارنامه دارد و فارغ‌التحصیل ادبیات نمایشی از دانشگاه است،

متن این گفت وگو در ادامه آمده است:

ایرنا: تفاوت شاخص مستند صنعتی با سایر ژانرهای مستند در چیست؟  

بیشترین نکته‌ای که در فیلم‌های مستند که در این حوزه باید مدنظر قرارگرفته شوند، وجود دارد این است که این فیلم‌ها برای چه چیزی و برای چه مخاطبی ساخته می‌شوند. درک و دریافت درست از همین جمله ساده، به نظرم می‌تواند برگ برنده کارفرما و سفارش‌گیرنده یا همان فیلم‌ساز مستندساز باشد. به بیانی دیگر، تکلیف ما مشخص نیست که تماشاگر و مخاطب این فیلم‌ها چه کسی است و هدف ما از ساختن چه هست. اگر این تکلیف مشخص شود، خروجی‌های تأثیرگذارتری خواهیم داشت.

ایرنا: شما امسال در جشنواره فیلم دارید؟

خیر. امسال به‌عنوان برگزارکننده جلسات نقد و بررسی دعوت‌شده‌ام و در جلسات کوتاه با فیلم‌سازان شبه کارشناسی می‌کنیم. در سال‌های قبل و در دو دوره فیلم داشتم.

ایرنا: شما از دوره اول در جشنواره حضور داشتید؟

بله. من در دوره اول و دوره سوم بوده‌ام.

ایرنا: از دوره اول تا به امروز که چیزی حدود یک دهه از حیات جشنواره می‌گذرد، چه تغییرات قابل‌بیانی در آن وجود داشته است؟

چه چیزی از این گویاتر که از سال ۸۹ که اولین دوره جشنواره برگزارشده است تا به امروز (که حدود ۱۰ سال می‌گذرد) جشنواره فقط ۵ دوره برگزارشده؟ این بدان معناست که جشنواره ۵ دوره برگزار نشده است. دلیل این موضوع بسیار متعدد است. اولاً همان‌طور که از اسم آن پیداست، جشنواره فیلم‌های صنعتی همان‌گونه که به سینما وابسته است، به صنعت وابسته است؛ یعنی همان‌طور که ما در یک دهه گذشته فراز و نشیب‌های صنعتی زیادی داشته‌ایم، فیلم‌هایی هم که در این حوزه ساخته می‌شوند، فراز و نشیب‌های زیادی داشته‌اند. به دلیل سیاست‌هایی که در دوره‌های مختلف کشورمان تجربه کرده است، مانند تحریم‌هایی که در این سال‌ها با آن‌ها مواجه بوده‌ایم، حوزه صنعت، تجارت و بازرگانی مسائل مختلفی را داشته‌اند؛ بنابراین تولید فیلم هم که بالطبع قرار است ویترین این بخش‌های مختلف باشد، ممکن است کاهش یابد. طبیعتاً برگزاری جشنواره هم وقتی تولید کم در این حوزه‌ها صورت گرفته باشد، به‌سختی رخ خواهد داد. جشنواره هویتش را از فیلم‌هایش می‌گیرد، وقتی‌که فیلم کم تولید می‌شود و فیلم‌های کمی در استانداردهای لازم ساخته نمی‌شوند، جشنواره تولید نمی‌شود.

تازه بعدازاین ها است که سیاست‌گذاران فرهنگی باید وقت بگذارند و ببیند که جشنواره را باید چطور برگزار کنند؛ یعنی ملات اولیه را داشته باشند؛ در بسیاری از سال‌ها به دلایلی که عرض کردم، این ملات نبوده است اما فکر می‌کنم چند سالی است که علی رقم مسائل مختلف و محدودیت‌هایی که در حوزه صنعتی کشور بوده شاید شرایط بهتر شده است.

ما در تولید مشکل داشته‌ایم و متولیان صنعتی و فناوری، تولیدکنندگان و کسانی که کار عمده صنعتی می‌کنند، اهمیت و درک درستی از تولید فیلم ندارند.

مدتی است که این موضوع به شکل درستی باب شده است و می‌شود که ارتباطی بین صنعت گران و سینماگران برقرار کرد. فکر می‌کنم این جشنواره می‌تواند بستر خیلی خوبی برای رؤیایی درست و منطقی سینماگران با صاحبان صنعت برقرار کنند. در گفت وگو است که می‌شود به خروجی‌های هنری خوبی از این ماجرا رسید.

ایرنا: مدیران صنعتی به جشنواره دعوت می‌شوند اما استقبال نمی‌کنند. این جشنواره است که باید خودش را مطرح کند تا این افراد به‌عنوان کارفرمایان به آن توجه کنند. جشنواره چه طور می‌تواند ماهیت خود را بهتر بروز دهد و هویت خود را اعلام کند؟

حقیقت این است که به دلیل گرفتاری‌هایی که به‌ویژه در بخش کلان قضیه، مدیران و صاحبان صنایع دارند و طی مسائل عدیده‌ای که با آن دست‌به‌گریبان هستند، متأسفانه توجه به بخش فرهنگی قضیه و این‌که بخواهند فعالیت‌های خودشان را ثبت کنند (چه در خطوط تولید و چه فعالیت‌های سایر بخش‌های تولیدی یا صنعتی) جزو اولویت‌های چندم است. جشنواره به دلیل بازتاب خبری‌ای که می‌تواند داشته باشد، می‌تواند این فرصت را فراهم کند که این آدم‌ها بیایند و فضایی ایجاد شود که با فیلم‌سازان گپ بزنند. نمی‌خواهم اسم آن را تعلل بگذارم ولی این داستان باید بین مدیران و دبیران جشنواره و در رأس آن کسانی که این جشنواره را سیاست‌گذاری می‌کنند، مطرح شود. جشنواره شورای سیاست‌گذاری دارد، این شورا باید با دعوت از صاحبان صنایع به صورت رسمی، بتواند این فضا را دقیق‌تر و بهتر به وجود بیاورد. ما خودمان به‌صورت فردی این کار را می‌کنیم؛ یعنی به‌صورت شخصی و طی قرارها و ملاقات‌هایی که با این مدیران داریم، می‌توانیم با آن‌ها صحبت کنیم ولی این شیوه سیستماتیک نیست. جایی که می‌تواند این کار را به‌صورت سیستماتیک انجام دهد، جاهایی ازاین‌دست است و شاید بهتر باشد که پنل هایی درست شود و جلسات گروهی‌ای مثلاً با حضور فلان مدیر صنعتی کارخانه‌ای کلان که این‌ها در مواجهه و جلسات پرسش و پاسخ با مستندسازان، درکی امروزی‌تر و بهتر از فضای تولید فیلم صنعتی داشته باشند. امروز این درک خیلی وجود ندارد و طبیعی هم هست چراکه این مدیران در فضایی رشد کرده‌اند که خیلی مدرن و به‌روز نیست و احتیاج دارند در این تعامل قرار گیرند تا به‌روز شوند.

ایرنا: به نظر شما با مسیری که جشنواره در طی این یک دهه طی کرده است، چشم‌انداز آن چگونه خواهد بود؟

جشنواره موضوعی، هویت خودش را از فیلم‌هایش می‌گیرد. این جشنواره می‌تواند آینده درخشانی به این شرط داشته باشد که صاحبان صنایع و کسانی که کار سفارشی به فیلم‌سازان می‌دهند، به آن‌ها اعتماد کنند و از جنبه صرف ثبت (مراحل «الف» تا «ی» را بدون هیچ حرکت خلاقانه، آرایش هنری و تغییری فقط ثبت کند) و این‌که صرف ثبت یک اثر ماشینی و تکنیکال باشد، خارج کنند. به فیلم‌ساز اجازه خلاقیت‌های فردی بدهند و از چارچوب‌های سنتی (که این فیلم صفر تا صد تولید یا مونتاژ یا چیزی شبیه به این را انعکاس بدهد) خارج شوند. فیلم‌سازان خلاقی داریم که می‌توانند با جنبه‌های مختلف سینما زیبایی‌شناسی، شاعرانه و شکل تجریدی یک صنعت را منعکس کنند.

ایرنا: مقاومت نسبت به این قضیه وجود دارد؟

طبیعتاً بله چون خود این مدیران، اداره‌کنندگان صنایع دولتی هستند و خیلی با این جنبه از کار مواجهه نبوده‌اند. خودشان طوری تربیت‌شده‌اند که به شکلی بسیار سیستماتیک که در چهارچوب‌هایی که یک نظم مهندسی را می‌طلبد، کارکرده‌اند. فیلم صنعتی در عین این‌که این نظم را می‌خواهد ولی وجوهی از آزادی خواهانه را می‌طلبد که این بخش دوم (وجوه آزادی خواهانه) خیلی محلی از اعراب ندارد. مدیران به‌زعم خودشان ریسک نمی‌کنند اما هنرمندان مستندساز ما امروز شعور، دانش و سواد بالایی دارند که می‌توانند به خروجی‌های متفاوتی کمک کنند.

ایرنا: می‌شود پیشنهاد داد شرکت‌های خصوصی پیشگام این شکستن صرفِ ثبت و کار مکانیکی شوند و وقتی بازتاب مثبت تولیدات آن‌ها چالشی را در جامعه ایجاد کرد، به ورود شرکت‌های دولتی بی‌شماری که قدرت دارند، امیدوار بود.

این هم یک‌راه است. موضوع این است که کاری که ساخته می‌شود، نه تکلیف روشنی برای فیلم‌ساز دارد و نه کارفرما. ساخته می‌شود که برای یک تعدادی از مدیران به نمایش در بیاید و همان زمان به گنجه برود و خاک بخورد. برای این فیلم‌ها مخاطب وسیع نداریم. پربسامدترین جایی که می‌تواند مخاطب وسیع داشته باشد، تلویزیون است که سازوکار و خودش را دارد تا فیلم‌هایی ازاین‌دست را پخش کند که دیده شوند و جای دیگر هم جشنواره‌هایی مانند اینجا است. طبیعتاً این فرهنگ‌سازی راه چاره است که هیچ‌کدام از این سازوکارها در حال حاضر در آن فراهم نیست.

جشنواره زمانی می‌تواند قوت یابد که خروجی‌های بیشتر، درست‌تر و تأثیرگذارتری از مدیوم فیلم صنعتی یا فیلم‌هایی که با این حوزه سروکار دارند، تولید شود. این تولید شدن هم‌بستگی به این دارد که مدیران دست‌وبال فیلم‌سازان را بازتر گذاشته و بیشتر به آن‌ها اعتماد کنند. در مقابل گردش مالی‌ای که یک صنعت دارد، هزینه‌های تولید فیلم‌هایی ازاین‌دست به شکل استاندارد بسیار ناچیز اما در عمل بسیار مؤثر است. کم‌کم این درک از جانب مدیران دولتی به آنجا رسیده است که این اعتماد و هزینه را بکنند چون این هزینه برای خودشان است.

ایرنا: جشنواره چقدر در این موضوع نقش داشته است؟

فکر می‌کنم اثر داشته و در حد ۵ دوره برگزاری و رج خوردن این‌که یک سال برگزار شود و یک سال نشود، اسم این جشنواره امسال شنیده‌شده است. زمانی می‌شود گفت جشنواره کارکرد خودش را خواهد داشت که در عین این‌که موضوعی و تخصصی است، بخشی از عامه و مردم عادی هم پایشان به این‌گونه مراسم باز شود. حداقل اگر به شکل ایده آل هم این اتفاق نیفتد، باید اسم این فستیوال به گوش مردم خورده باشد. متأسفانه در طول تمام این روزها یک بیلبورد در سطح شهر ندیده‌ایم که اسم جشنواره فیلم صنعتی در اتوبان‌ها به چشم رهگذران بخورد و خود این موضوع بخشی از فرهنگ‌سازی است که مردم با اسم این جشنواره فیلم صنعتی آشنا شوند و این به‌مرور شکل می‌گیرد که جشنواره‌ای در بین طبقات مختلف مردم جا باز کند. هرچه استقبال بیشتر شود، به طبع آن مدیران فرهنگی ترغیب می‌شوند که با شور و شوق بیشتری آن را برگزار کنند و این چرخه زنجیره‌وار به هم وصل است و در یک بازه زمانی طولانی مثلاً در ۱۰ یا ۱۵ دوره، می‌تواند کارکرد خودش را به صورتی درست به انجام برساند. به نظرم همین‌که در ده سال گذشته این جشنواره متوقف نشده و به اینجا رسیده، آن‌هم با این شرایط سخت اقتصادی که ما داریم، به‌نوعی توانسته است سربلند بیرون بیاید.

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
1 + 1 =