«فردا» حاصل پیوند هنر و صنعت

تهران-ایرنا-جشنواره فیلم و عکسِ فناوری و صنعتی (فردا) که نزدیک به یک دهه از حیاتش می گذرد، با این منطق شکل گرفته تا هنر و صنعت را به هم پیوند زده و از خلال آن مباحثی چون تولید ملی را شکوفا سازد.

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش های خبری، تولید، ساخت و توسعه فیلمسازی در تفلیق با صنعت را می توان مهمترین هدف از اجرای جشنواره ای به نام «فردا» برشمرد. در حقیقت جشنواره فردا که امسال پنجمین دوره خود را پیش رو دارد، با هدف توسعه و تقویت مستندسازی و تهیه محتوای آموزشی صنعتی شکل گرفته است. چنانچه اهداف پنجمین جشنواره ملی فیلم و عکس فناوری و صنعتی «فردا»، بدین شرح اعلام شده است: «تقویت ارتباط بین فعالان حوزه هنر فیلم و سینما با مدیران بخش های علمی و صاحبان صنایع کشور، فرهنگ سازی و ترویج مستندسازی تصویری فعالیت ها و دستاوردهای علمی، فناوری و صنعتی کشور،کمک به تولید محتوای آموزشی درقالب فیلم و کمک به انتقال دانش تخصصی متخصصان به دانشجویان، کمک به الگوسازی و ارتقاء سطح کیفی مستندات و تولیدات فیلم‌های علمی و صنعتی در کشور و زمینه سازی و کمک به انتشار و پخش فیلم های فناوری و صنعتی ایرانی در شبکه های تلویزیونی داخلی و خارجی، شبکه های وی او دی و فضای مجازی».

آنچه در ادامه می آید گفت وگوی «بهزاد رشیدی» دبیر جشنواره فیلم و عکس فناوری و صنعتی (فردا) با پژوهشگر ایرنا و در آستانه برگزاری این جشنوار است.

ایرنا: ایده اولیه و چرایی شکل گیری این جشنواره از کجا شکل گرفت؟

ایده جشنواره فیلم و عکس فناوری و صنعتی (که در ابتدا در سال 89 به نام جشنواره فیلم های صنعتی بود) اولین بار در جهاد دانشگاهی دانشگاه صنعتی شریف مطرح شد؛ مساله این بود که در دانشگاه صنعتی شریف و در کلاس های درس، مستنداتی بین متخصصین رشته های مختلف رد و بدل یا در کلاس ها به عنوان ابزار کمک آموزشی پخش می شد که عمدتا فیلم های خارجی بودند؛ در جلسه ای که چند تن از این اساتید دانشگاه حضور داشتند، سوال کردیم که چرا شما در کلاس هایتان از مستندها و فیلم‌های فارسی و ایرانی در زمینه هایی مانند صنعت فولاد، خودرو، نفت یا پتروشیمی (که ما در این صنایع دستاوردهای خوبی داشته ایم)  استفاده نمی کنید و از «یوتیوب» و یا سایر سایت های اینترنتی برمی دارید. آنها گفتند مستندات داخلی کجاست، شما آن ها را در اختیار ما قرار دهید تا استفاده کنیم؛ این اولین جرقه بود.

موضوع دیگر این بود که با وجود این که جهاد دانشگاهی دانشگاه صنعتی شریف با اغلب مراکز صنعتی حداقل یک پروژه تحقیقاتی یا خدمات فنی-مهندسی را داشته است ما همیشه برای مستندهای صویری حتی در پروژه ها و مذاکرات با کمبود و این معضل فقدان مواجهه بودیم.

تا این که این موضوع مطرح شد که خود صنایع در حال تولید فیلم هستند و بعضی از گذشتگان هم فیلم های خوبی ساخته‌اند؛ مثلا در شرکت نفت در قبل از انقلاب فیلم های خیلی خوبی مانند «موج مرجان و خارا» یا « یک آتش» داریم که اینها فیلم های خیلی خوبی بودند که در این حوزه ساخته شدند و هنوز هم جزو بهترین فیلم های صنعتی هستند.

ایرنا: فیلم هایی که نام بردید آثار ابراهیم گلستان هستند.

بله اینها فیلم هایی هستند که بر اساس تفکری که شرکت نفت ایران و انگلستان داشت و در آن تفکر بحث مستندسازی و فرهنگ سازی اهمیت زیادی برایشان داشت، ساخته شدند؛ آنان بهترین مستندساز آن دوره یعنی گلستان را جذب و او را مدیر مرکز مستندسازی شان کردند و این فرد با کمک فیلمسازان خودش و سایر فیلمسازان، مستندسازی را شروع کرد. نتیجه اش هم فیلم هایی شد که هم در تاریخ سینما و هم بر روی مخاطبان بسیار تاثیرگذار بود. به صورتی که هنوز هم بسیاری از مستندسازان و کسانی فیلم بین هستند به فیلم های آن زمان اشاره می کنند و ارجاع می دهند.

در نتیجه چنین سابقه ای وجود داشته است و ما نیز در جهاد دانشگاهی هم بحث فرهنگی و فرهنگ سازی و ارتباط با دانشجو برایمان اهمیت داشته و هم این که، دنبال کارهایی بودیم که بر زمین مانده بود. یعنی اساسا اگر موضوعاتی که جهاد دانشگاهی کار می کند را بررسی کنید، می بینید که این کارها، کارهایی هستند که از ابتدای انقلاب تا به امروز در حالی که مهم و ضروری به شمار می آمده اند، دیگران انجام نداده اند  و جهاد دانشگاهی ورود کرده و اینها را به سرانجام رسانده است. در نتیجه ما این نیاز را احساس کرده و با مطالعه ای که در این زمینه انجام دادیم، دریافتیم که چنین کارها و فیلم هایی هم هست و هیچ جایی هم این فیلم های صنعتی، ارزیابی نمی شوند. در نتیجه تصمیم گرفتیم که این فیلم ها را هم جمع آوری و هم ارزیابی کرده و در قالب یک جشنواره که بشود آنها را ارتقا داد برگزار کنیم.

ایرنا: فیلم هایی که سر کلاس برای دانشجویان دانشگاه صنعتی شریف پخش می شد، چه نوع فیلم هایی بودند؟ مثلا در باره‌ی خط تولید کارخانه و مواردی مشابه این بودند؟

بله از خط تولید کارخانه بود تا یک تکه از فرایند تولید محصول و حتی انیمیشن هایی که موضوعات تولید صنعتی را نمایش می دادند؛ البته این گونه نبود که این فیلم ها به صورت  سیستماتیک در کلاس ها آموزش داده شوند و بستگی به شخص استاد داشت که ممکن بود علاقمند به بحث کمک آموزشی و استفاده از این گونه ابزار باشد. این گونه نبود که بگوییم قسمتی از درس مصوب بود.

ایرنا: این جریان قبل از انقلاب هدفمند بوده است؟ مثلا فیلمی که «کامران شیردل» در مورد پیکان ساخته است؟

تا جایی که من می دانم و بر اساس کار مطالعاتی ای که در همین زمینه انجام داده ایم، هیچ مرجع علمی ای در این مورد نداشتیم؛ یعنی این که کتاب یا مجموعه مقالات یا مکتوبات خاصی در این باره باشد، نبود؛ تک و توک اساتیدی مانند آقایان «محمد تهامی نژاد»، «سعید محصصی» و «محمدرضا اصلانی» به صورت فردی تحقیقاتی در این زمینه داشته اند و آثاری در این باب منتشر کرده بودند اما چیزی به عنوان مرجع و یا منبعی از تاریخ سینمای مستند صنعتی نداشتیم. بر همین اساس ما بعد از برگزاری جشنواره اول، زمانی که دیدیم دستمان به لحاظ علمی و منابع تحقیقاتی و پژوهشی چقدر خالی است، اولین کاری که کردیم این بود که با یکی از همین اساتید یعنی آقای سعید محصصی قرارداد بستیم و از وی درخواست کردیم که تاریخ سینمای مستند صنعتی را مکتوب کند. یک بررسی تاریخی از ابراهیم گلستان و پیش از آن تا به امروز انجام شد و ما اطلاعاتی که در تاریخچه این موضوع وجود داشت را جمع کردیم؛ به هر حال افرادی هستند (مانند کسانی که نام بردم) که در این زمینه تحقیق کرده اند اما بدین صورت نبوده است که این کارها به منابع قابل دسترسی پژوهشی به صورت کتاب یا منبع منتشر شده، قابل دسترس باشند؛ تنها جایی که امروز در این زمینه کار می کند همین دبیرخانه جشنواره فردا است.

در نتیجه این ایده بدین صورت شکل گرفت و دوره اول و دوم در دانشگاه صنعتی شریف برگزار شد و بعد ما احساس کردیم که برای این که این موضوع بیشتر اثرگذار باشد و  بدرخشد (چون در رشته های مهندسی و فنی برگزاری یک جشنواره با موضوع مستند سازی و فیلم صنعتی در اولویت نیست) دبیرخانه را به جهاد دانشگاهی، دانشگاه هنر انتقال دادیم که ارتباط بیشتری برقرار شود؛ هرکسی که با ما در ارتباط بود، تایید می کرد که این تغییر، تغییری درست و به جا بوده است. در نتیجه دبیرخانه دائمی به جهاد دانشگاهی هنر منتقل شد و ادامه کار داد.

بر اساس تجربه ای که در دو جشنواره اول کسب کردیم و براساس رویکردی که کشور و به خصوص جهاد دانشگاهی در حوزه های فناوری داشت ما احساس کردیم که حوزه پوشش ما فقط در صنعت کافی نیست و فناوری هم باید باشد؛ چون فناوری و صنعت در طرح های توسعه ای کشور بسیار متناظر هستند و ادبیات نوآوری و اقتصاد دانش بنیان و ... هم به مرور بیشتر مطرح شدند و معاونت فناوری ریاست جمهوری هم از ما حمایت کرد. به همین دلیل ما فناوری را هم به کار خود اضافه کردیم.

از طرف دیگر دیدیم که مراکز فناوری فقط از فیلم برای مستندسازی فعالیت هایشان استفاده نمی کنند و عکس هم اهمیت بالایی دارد؛ و چون پیشتر مخاطب صنعت و فناوری را اضافه کرده بودیم، بخش عکس را هم به این جشنواره اضافه کردیم.

ایرنا: عکس از دوره سوم و از زمانی که شما دبیرخانه را به دانشگاه هنر منتقل کردید، اضافه شد؟

هم فناوری و هم عکس با این جابه جایی اتفاق افتاد. و هر دوره ما تلاش کرده ایم که کارمان را نسبت به دوره قبل ارتقا بدهیم و این مراحل به شکل کاملا طبیعی و منطقی متناسب با امکانات و اعتباری که در اختیار دبیرخانه جشنواره قرار گرفته، رشد کرده است.

ایرنا: چرا این جشنواره زمان ثابتی نداشته است و هر سال برگزار نمی شود؟

بعد از برگزاری اولین دوره جشنواره و دریافت مجوز دبیرخانه از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و معاونت سینمایی وقت، به دو دلیل جشنواره منظم و هرساله برگزار نشد: یکی این که تولیدات سینمایی در مراکز صنعتی در بین مستندسازان آن قدر زیاد نبود که بشود هرسال جشنواره برگزار کرد؛ متاسفانه تولیدات با کیفیت ما در این حوزه زیاد نیست. از طرف دیگر مساله مالی هم برای ما وجود داشت؛ برای این که صرفه جویی بیشتری با توجه به امکاناتی که داشتیم انجام داده و دبیرخانه جشنواره را فعال نگه داریم، امکان برگزاری هرساله جشنواره را نداشتیم. در نهایت تصمیم گرفتیم که این جشنواره را هر دوسال یکبار برگزار کنیم. اگر به روزی برسیم که هم تعداد تولیدات و هم کیفیت آنها افزایش یابد، قادر به برگزاری جشنواره به صورت سالانه هم خواهیم بود.

ایرنا: متولی این جشنواره جهاد دانشگاهی بوده است؟

بله.

ایرنا: بودجه آن از کجا تامین می شود؟

جهاد دانشگاهی یک نهاد عمومی غیردولتی است؛ بخشی از بودجه فعالیت هایش را که در حوزه فرهنگی و پژوهشی است، از دولت می گیرد و باقی را خودش باید تامین کند؛ با همین الگو، بخشی ناچیزی از بودجه اولیه مان از بودجه هایی که جهاد در اختیار قرار می دهد، تامین کردیم؛ ولی برای ایجاد دبیرخانه، راه اندازی آن و پیگیری های اولیه (مانند همه فعالیت های فرهنگی جهاد دانشگاهی) به سراغ افراد و سازمان هایی که مرتبط هستند و از نظر مالی وضعیت بهتری یا امکاناتی دارند، رفتیم و یا از آنها امکانات یا کمک مالی گرفتیم.  

ایرنا: این افراد و سازمان ها چه کسانی هستند؟

وزارت خانه های صنعتی، سازمان هایی که کار صنعت می کنند و به نوعی متولی کار فناوری هستند.

ایرنا: مثال می زنید؟

مثلا در وزارت صنعت، معدن و تجارت بخشی وجود دارد که از صنعت کشور حمایت می کند.

ایرنا: و اینها از جشنواره حمایت می کنند؟

بله. مثلا به سراغ شرکت های دانش بنیان یا برخی شرکت های صنعتی می رویم که آنها معمولا هم به خاطر تبلیغات و هم به خاطر مسوولیت اجتماعی شان، معمولا از این کارها حمایت  می کنند؛ می رویم و منابع مورد نیازمان را با مذاکره تامین می کنیم.

ایرنا: ممکن است در یک خط هدف جشنواره فیلم و عکس فناوری صنعتی یا فردا را تعریف کنید؟

هدف اصلی ما کمک به ارتقای تولیدات فیلم و عکس در حوزه فناوری و صنعت و دیده شدن آنها است؛ یعنی هم تولید شوند و خوب تولید شوند و هم این که دیده شوند؛ امروز هیچ کدام از اینها در وضعیت مطلوبی نیستند. ما تلاش می کنیم تا هنرمندان و مراکز هنری را در قالب این جشنواره،جلسات نقد و بررس، نشست ها، بازدیده وا مذاکرات رودرو، به مراکز صنعتی نزدیک کنیم و این اتفاق افتاده است؛ از ارتباط و تعامل این حوزه ها (هنر و صنعت) با هم، تولیدات سینمایی، فیلم، عکس بیشتر شده و کیفیت آن بالا برود. ضمن این که در قالب جشنواره ما نمایش داده شود اما تنها به این جشنواره محدود نمانده و در تلویزیون، سایر جشنواره ها و در دانشگاه ها نمایش داده و دیده شوند چون این دیده شدن کارکردهای زیادی دارد.

ایرنا: همکاران شما در ساخت فیلم های این جشنواره، فیلمسازان و مستندسازان هستند و قاعدتا از دوستان مهندسی و فنی نیستند؟

بله عمده آنها فیلمساز و مستندساز هستند.

ایرنا: بودجه این افراد برای ساخت فیلم ها از کجا تامین می شود؟ یعنی مشخصا نهادی داریم که برای جشنواره فردا از این آدم ها حمایت کند؟

اولین کارکرد این جشنواره مطرح کردن این حوزه و توجه مدیران و مسوولان به این موضوع است که در این حوزه خلا داریم؛ می توانم بگویم خوشبختانه جشنواره این کار را کرده، به دیده شدن کمک کرده و موفق شده است در این حوزه صنعتی فیلم بسازد؛ ما امروز مراکزی چون مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی داریم که بودجه دولتی دارد و به تولید فیلم کمک می کند.

یکی از دستاورهای جشنواره ی ما، توجه به این حوزه است؛ مثلا چند سال است که حوزه کارآفرینی در حوزه حمایت این سازمان قرار گرفته؛ مثلا امسال در سینما حقیقت، بخش کارآفرینی ایجاد شده است، سال قبل بخش معدن ایجاد شده بود؛ و اینها بدین صورت در ساخت و تولید فیلم های صنعتی مشارکت می کنند. ما امسال با انجمن سینمای جوان تفاهمی داریم که با اتفاق هم 20 فیلم با موضوعات علمی، فناوری و صنعتی، تولید مشترک داشته باشیم. اگر این جشنوراه این گفتمان را ایجاد و این دیالوگ را برقرار نمی کرد، شاید شکل داستان فرق می کرد؛ به لطف جشنواره فردا، توجه به بحث صنت در حوزه فیلمسازی رونق گرفته است؛ یعنی اگر مستندسازان در مورد فناوری یا صنعت ، طرح خوبی به مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی ببرند، این گونه نیست که به بهانه عدم اولویت رد شود. نمی گویم تمام این اولویت یافتن ها، فقط تاثیر جشنواره صنعتی بوده (موضوعات مختلفی مانند شعار سال، ضرورت های جامعه و... همه موثر بوده) ولی جشنواره صنعتی به صورت مداوم این کار را تکرار می کند و جایی برای عرضه و ارزیابی همه این گونه فیلم ها است.

ایرنا: شما رده بندی فیلم ها را مشخص کرده اید (مستند، انیمیشن و ..) وضعیت در مورد سوژه ها چطور است؟ آیا سوژه ها به صورت شخصی انتخاب می شوند یا شما برای آنها هم مبنایی دارید؟

هر دو حالت ممکن است پیش بیاید. از قضا فیلم هایی که یک هنرمند یا فیلمساز خلاقیت به خرج می دهد و به موضوعی می پردازد که دغدغه و علاقه خودش است و حمایت سازمانی را برای ساخت اخذ می کند، فیلم های بهتری از آب در می آیند، اما عمده فیلم هایی که به جشنواره ما می رسد، فیلم های سفارشی هستند؛ یعنی جایی آنها را متناسب با نیازش به یک هنرمند یا فیلمساز سفارش می دهد و قرارداد منعقد شده و کار ساخته می شود. این سوژه در اینجا از یک نیاز در صنعت به وجود می آیدمثلا صنعتی خاص می خواهد فیلمی را به عنوان یک دستاورد یا نوآوری خود تبلیغ کند و با اهداف مختلف، یک مدیر صنعتی به این نتیجه می رسد که مستند یا تیزری را تولید کند.

ایرنا: با توجه به نقدهای مطرح شده و نظرات کارشناسان امر، به نظر می رسد تولیدات و فیلم هایی که در این زمینه (صنعت و فناوری) و مشخصا توسط خود صنایع تولید می شوند، کارهای با کیفیتی نیستند.

بله درصد زیادی تولید داریم ولی درصد زیادی تولید با کیفیت نداریم؛ عمده تولیدات، سفارشی تولید می شوند اما چون درست تعریف نمی شوند، کیفیت ندارند. در نشست خبری این را گفتم و اینجا آن را باز می کنم؛ ما مستندهای صنعتی طراز جهانی نداریم چرا که تولیدات صنعتی و هنری که در صنعت و فناوری کشور در حال وقوع است، ارزیابی نمی شوند.

یک مدیر روابط عمومی یا بخش مستندسازی در یک صنعت، بر اساس یک نیاز، یا با برون سپاری یا توسط نیروهای خودشان، فیلمی را تولید می کنند؛ چون بحث ارتباطات محدود است، احتمالا حتی در صورت برون سپاری، فراخوانی صورت نمی گیرد و با کسی کار می کنند که سال هاست کار می کنند؛ در نتیجه از همه ظرفیت هنری کشور بهره نمی گیرند و خروجی های خوبی هم ندارند.

ایرنا: چقدر برون سپاری می کنند؟

آماری نداریم ولی برون سپاری بسیار است اما این که چقدر به افراد کاردان سپرده می شود، بسیار کم است. مثلا یک نفر در یک صنعت، ده سال است که تمام فیلم ها را می سازد؛ این آدم هر خلاقیتی داشته باشد را عرضه کرده است؛ کسی که مونوپول (انحصاری) می شود، این مشکلات را دارد و کاش این آدم ها مستندساز باشند، از قضا افرادی هستند که سواد لازم را ندارند. مثلا فرد سال هاست برای یک صنعت تولید می کند اما حتی یکبار هم به جشنواره نیامده یا جایی دیده نشده است؛ چون این تولیدات ارزیابی نمی شوند. یعنی آن مدیر روابط عمومی در داخل سازمان خود، در حد برطرف کردن رضایت مدیر عامل کاری را تولید می کند ولی به درد دیگری نمی خورد. هزینه بالایی صرف می شود ولی خروجی خاصی ندارد.

ایرنا: هیات انتخاب چه کسانی بودند؟

«علیرضا دهقان» (مستندساز و استاد دانشگاه)، «علی خسروی» ( کارگردان و تهیه کننده مستند)، «مسعود سفلایی» (کارگردان مستندساز و مدیر گروه سینما دانشگاه هنر)، «الهام آقالری» (کارگردان و تهیه کننده مستند).

ایرنا: هیات داوری هم مشخص شده است؟

بله. خانم «پریوش نظریه» (فیلمساز مستند)، «محمود اربابی» (مولف و کارشناس فرهنگی)، «مجید رجبی معمار» (تهیه کننده)، «مصطفی رزاق کریمی» (فیلمساز) و «بهروز ملبوس باف» (کارگردان).

رشیدی در انتها خاطر نشان ساخت: لازم به تاکید است که ما در تولید فیلم ها رویکرد محتوایی داریم. یعنی صرفا دنبال برگزیدن یک فیلم که جذابیت های هنری و سینمایی داشته باشد، نیستیم.بلکه می خواهیم این فیلم تاثیرگذار بوده، جنبه آموزشی داشته باشد و حس وطن پرستی ایجاد کند. درست است که هنر لازم است اما محتوا هم لازم است؛ سینمایی ها می گویند فرم (یا قالب) و محتوا؛ ما محتوا برایمان مهم بود. به همین دلیل امسال جمعی 20 نفره از دانشجویان را مخاطب قرار داده ایم که کارها را ارزیابی کنند. این ایده از اینجا می آید که فیلم چقدر می تواند آن محتوا را به دانشجو منتقل کند.در بین این دانشجویان هم فنی مهندسی هست و هم سینما. آنها قرار است با نگاه خودشان فیلم ها را ببینند و ارزیابی کنند که فیلم چقدر محتوا دارد، اطلاعات می دهد یا به تجربه مدیریتی شان اضافه می کند.

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
6 + 10 =