۲۶ شهریور ۱۳۹۸،‏ ۱۴:۵۳
کد خبرنگار: 1120
کد خبر: 83479327
۰ نفر

برچسب‌ها

رسانه های نوین و خانواده

تهران-ایرنا- علی جنادله با رد رویکردهای آسیب شناسانه و ایجابی در خصوص تاثیر رسانه های نوین در مطالعات خانواده، اعلام داشت در دنیای امروز با پیچیدگی تاثیرات رسانه های نوین مواجه هستیم که تنها راه حل آن دارا بودن سیستم های انطباقی خانواده ها است.

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش های خبری ایرنا، به دنبال سلسله نشست های زن، خانواده و فضای مجازی، سخنرانی ای با عنوان بازنمایی آسیب شناسانه رسانه های نوین در مطالعات خانواده در مرکز تحقیقات زن و خانواده برگزار شد. در این سخنرانی علی جنادله، استادیار گروه مطالعات زنان دانشگاه علامه به بیان رویکردهای مختلف در خصوص تاثیر رسانه های نوین پرداخت و در نهایت اعلام داشت با یک پیچیدگی تاثیرات رسانه ها رو به رو هستیم.

 بخش هایی از این سخنرانی در پی آمده است.

**میزان استفاده از رسانه های نوین

جنادله در خصوص میزان استفاده از رسانه های نوین گفت:جامعه ما امروزه شاهد گسترش حضور رسانه های نوین ارتباطی در خانه ها و خانواده ها می باشد. بر اساس آخرین اطلاعات ثبت شده در پرتال سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی، ضریب نفوذ اینترنت در نیمه اول سال ۱۳۹۷ به ۸۶.۸ درصد رسیده است. این در حالی است که ضریب نفوذ اینترنت در سال ۱۳۹۲ ،   ۹.۱۷    درصد بوده است. مقایسه این آمار به خوبی بیانگر شتاب گسترش اینترنت در جامعه است. همچنین بر اساس اطلاعات همین منبع تعداد مشترکین تلفن همراه در نیمه اول سال ۱۹۷ از ۹۱ میلیون نفر فراتر رفته است.

نتایج آخرین نظر سنجی ایسپا نیز که در مهرماه ۱۳۹۷ اجرا شده است نشان می دهد نزدیک به ۶۴ درصد ایرانیان عضو دست کم یکی از شبکه های اجتماعی می باشند. همچنین بر اساس جدیدترین آمار اعلام شده نیوزو در سپتامبر  ۲۰۱۸ ضریب نفوذ گوشی هوشمند در ایران۳۵.۱  درصد بوده و ایران با داشتن نزدیک به ۲۹ میلیون کاربر گوشی هوشمند به لحاظ تعداد کاربررتبه ۱۹ را در بین کشورها به خود اختصاص داده است.

**تاثیرات پارادوکسیکال رسانه ها

جنادله در خصوص تاثیرات پارادوکسیکال رسانه ها گفت: از یک طرف ما در جامعه شاهد گسترش رسانه های نوین و پیوند روز افزون آنها با زندگی هستیم به این صورت که رسانه ها باعث می شوند خانواده ها بر محدودیت های زمانی و مکانی فائق آیند و از سوی دیگر عموم محققان و پژوهشگران بر این باور هستند که رسانه ها تاثیر نامطلوبی بر جامعه و زندگی خانوادگی می گذارند و در این مورد یک وحدت رویه وجود دارد که رسانه های نوین زمینه های کاهش ارتباطات درون خانواده، شکاف نسلی و تضاد و طلاق را بیش از پیش فراهم کرده اند. بنابراین دو نگاه غالب در جامعه وجود دارد: یک نگاه سلبی و یک نگاه ایجابی. در چنین حالتی مساله ما این است که چگونه می توانیم حضور رسانه های نوین را در جامعه با توجه به تاثیرات مختلف آنها تبیین کنیم.

رویکرد آسیب شناسانه به رسانه ها

جنادله در خصوص رویکردهای موجود بر رسانه ها و تشریح آنها گفت: بخشی از نگاه ها از نوع آسیب شناسانه به مساله رسانه و خصوصا رسانه های نوین است. این رویکرد خانواده را به عنوان یک نظام اجتماعی بسته می داند که فناوری باعث رخنه به این حوزه می شود. خانواده دارای یک حریم خصوصی است و چیزی که این حریم خصوصی را حفظ می کند امری به نام family time است.

این در حالی است که فناوری های ارتباطی مرزهای سنتی و مکانی و زمانی را به چالش کشیده و باعث تداخل در مکان و زمان و از بین رفتن مرز خانه و محیط کار می شوند. محققان در این رویکرد بر این باور هستند که با ورود رسانه ها، اعضای خانواده گسیخته شده و فرهنگ اتاق خواب به تعبیری شیوع پیدا می کند. انزوا، تنهایی و سرگرمی با رسانه ها از پیامدهای رسانه های نوین است.

اگر در گذشته رسانه ها از نظر محتوا باعث دگرگونی خانواده ها می شدند، در دوران کنونی رسانه های جدید نه فقط از طریق محتوا بلکه از طریق دسترسی دگرگون کننده جامعه و محیط خانواده هستند.

بر اساس این رویکرد به دلیل وجود تاثیرات مخرب رسانه های نوین، والدین به وضع قوانینی برای فرزندان خود مبادرت می کنند که این امر سبب به وجود آمدن چالش هایی بین اعضای خانواده و فرزندان می شود. شکاف انتظارات بین والدین و فرزندان به دلیلی محتوا و عملکرد رسانه ها اختلافات بین والدین و فرزندان را به همراه می آورد.

از سوی دیگر رسانه های نوین قدرت سنتی موجود در خانواده ها را به چالش می کشند. از آنجایی که رسانه ها منبع دانش جدید هستند که معمولا این دانش در  اختیار فرزندان قرار می گیرد بنابراین با خود یک منبع قدرت نیز برایشان فراهم می کند که این امر زمینه اقتدار والدین را در خانواده به چالش می کشد.

رویکرد ایجابی به وجود رسانه های نوین

جنادله در خصوص رویکرد ایجابی به وجود رسانه های نوین در جامعه گفت: رسانه ها از طریق فراهم کردن الگوهای متفاوت از تعاملات اجتماعی، ثبت مهارت های جدید، امکان دسترسی به اطلاعات و بهبود تخصیص زمان، چشم اندازهای جدیدی را برای اعضای خانواده به وجود آورده اند.

 از سویی رسانه ها امکان بسط اوقات فراغت را فراهم می کنند. بسیاری از فعالیت هایی که در بیرون از خانه انجام می شود را از طریق رسانه ها می توان در داخل خانه انجام داد. چون زمان زیادی در اختیار است و این باعث می شود فعالیت های مشترک خانوادگی نیز بیشتر باشد. نتیجه نهایی رویکرد ایجابی این است که رسانه های نوین از طریق پرکردن شکاف های ارتباطی باعث تقویت ارتباط بین انسان ها می شود و رسانه های نوین مکمل ارتباطات واقعی هستند.

رویکرد پیچیدگی تاثیرات

 جنادله در خصوص رویکرد سوم یعنی پیچیدگی تاثیرات رسانه گفت: در حالیکه دو رویکرد یاد شده، بطور یک جانبه ای بیانگر اتاثیرات منفی یا مثبت فناوری های نوین رسانه ای بر خانواده و تعاملات درون می باشند، شواهد بدست آمده از مطالعات دیگر نشان می دهند که فناوری های نوین رسانه ای، تعاملات اجتماعی درون خانواده ها را به شیوه های مختلفی تحت تاثیر قرار می دهند. حضور این فناوری ها در خانه می تواند منجر به خصوصی و انفرادی شدن هر چه بیشتر زندگی افراد خانواده شود. با این وجود نتایج برخی از مطالعات نشان می دهد که خصوصی شدن دسترسی به رسانه و کاهش مصرف جمعی آن لزوما منتهی به انحصار استفاده انفرادی نشده و رسانه همچنان یک تجربه مشترک با اعضای خانواده می باشد.

در خصوص تاثیر فناوری های نوین رسانه ای بر معنای زمان خانواده نیز دیدگاه ها و شواهد متعارضی وجود دارد. از یک سو این رسانه ها باعث تداخل هر چه بیشتر مرزهای بین زمان کار و زمان خانواده شده اند. به گونه ای که برخی فعالیت های مرتبط با کار در خانه انجام شده و برخی کارهای شخصی در محل کار انجام داده می شوند. اما هم زمان این رسانه ها به عنوان راه حلی برای تنش های کار- خانواده، مراقبت از فرزندان و بسیاری از مشکلات دیگر در نظر گرفته شده اند. بدین ترتیب به نظر می رسد با حضور فناوری های نوین رسانه ای در خانه ها، خانواده ها در تقاطع دو مسیر متفاوت قرار گرفته اند: یک مسیر فرصت های زیادی را برای فعالیت های مشترک درون خانه فراهم می کند و مسیر دیگر اعضای خانواده را به جهان انزوای فناوری  پرت می کند.

متغیر مهم دیگر بر اساس نظریه رشد خانواده، عامل زمان می باشد. به این معنی که در مراحل اولیه حضور رسانه های نوین در محیط خانه، از آنجا که خانواده مقررات مربوط به استفاده از این فناوری ها هنوز نهادینه نشده اند و نیازمند بحث و مذاکره در این خصوص هستند ممکن است منجر به تضاد شود. اما با گذشت زمان همچون فناوری های دیگر مقررات مربوط به آن ها در خانه پیاده شده و توسط خانواده پذیرفته می شوند. بدین ترتیب بخشی از تاثیرات منفی حضور رسانه های نوین که ناشی از مشکلات انطباقی خانواده می باشند با گذشت زمان مرتفع می شوند.

نتیجه ای که از مطالعات یاد شده می توان گرفت این است که تاثیرات رسانه های نوین بر ابعاد مختلف خانواده به سادگی تاثیراتی مستقیم و مثبت نیستند بلکه مسیر تاثیر این رسانه ها بر خانواده به دلیل مداخله عوامل مختلف بسترهای متفاوت اجتماعی و فرهنگی و همچنین مکانیزم های تاثیر مسیر پیچیده ای می باشد. در این رویکرد خانواده به عنوان یک نظام اجتماعی در نظر گرفته می شود که در مواجهه با تغییرات محیطی از جمله فناوری های نوین به عنوان یک منبع عمده تغییرات اجتماعی منفعل نمی باشد. خانواده درجات مختلفی از کنترل و آزادی را با توجه به اثر متقابل و رابطه اش با محیط دارد. در این رویکرد خانواده هایی نیمه باز و معطوف به هدف و پویا تلقی شده اند که دارای سیستم های انطباقی هستند. آن ها در مواجهه با تغییرات محیطی پاسخ داده، تغییر کرده و یا توسعه می یابند. یعنی هم زمان با تاثیر پذیری از محیط قادر به اصلاح و تغییر محیط خود بوده و انطباق فرایندی دائمی در اکوسیستم خانواده می باشد.

وی در نهایت از ضرورت بازنگری های نظری و روشی در مطالعات رسانه و خانواده گفت: اتخاذ رویکرد برساخت گرایی اجتماعی و اجتناب از اتخاذ رویکردهای جبرگرایانه در مطالعات رسانه و خانواده اهمیت بسیار دارد. بکارگیری نظریات موضوعی حوزه خانواده همچون رویکرد رشد خانواده، نظریه بوم شناختی خانواده، نظریه های تضاد خانواده و رویکردهای ترکیبی برای دید جامع جهت بررسی پویایی های مربوط به رسانه های نوین و خانواده موثر و مهم است.

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
9 + 5 =