پیام گوهری عاشورا اخلاقی و گره‎‌خورده با عاطفه است

تهران-ایرنا- اردشیر منصوری دانش‌آموخته فلسفه علم و مدرس دانشگاه گفت: پیام نهضت عاشورا فُرم شکل گیری آن نیست، بلکه پیام های اخلاقی جاری در آن است. آن هم نه فقط در سطح عقل و برهان، بلکه درگیر با جوانبی که با عواطف و احساسات گره خورده است.

اردشیر منصوری مدرس دانشگاه در روز دوشنبه در مراسم عزاداری روز تاسوعای حسینی در اراک با عنوان «نهضت دیروزین برای انسان امروزین» به ایراد سخن پرداخت.

منصوری در ابتدای سخنان خود ضمن اشاره به حکمت ۹۸ نهج البلاغه و تمایز بین عقل رعایت و عقل روایت گفت: درباره عاشورا هم دو دغدغه وجود دارد.یکی اینکه بگوییم پرچم امام حسین زمین نیفتد یا حرمت امام حسین(ع) در عزاداری باید رعایت شود و دوم آنکه با رعایت مفاد اخلاقی و منش اخلاقی امام حسین به گونه‌ای بزییم که زندگی‌مان رنگ و بوی حسینی بگیرد.

او در ادامه با بیان اینکه عزاداری‌های ما به گونه‌ای است که عزاداری مقدمه رسیدن به حاجت است گفت: اگر نسل امروز از ما بپرسد چقدر درباره عاشورا اطلاع تاریخی داریم چه داریم بگوییم؟!

رییس دفتر مطالعه و برنامه‌ریزی معاونت دانشجویی و فرهنگی دانشگاه تهران در ادامه گفت: امروز در برابر واقعه عاشورا ما با یک دوگانه نامطلوب مواجهیم. اول فرم گرایی تهی از محتوای سنجیده، مبالغه آمیز و خرافه آمیز است. دوم جریانی که در برخی شبکه‌های مجازی می‌بینیم که به کل واقعه عاشورا و ارزش‌های آن را زیر سوال می‌برد

منصوری افزود: ما قبل از کسانی نظیر مرحوم صالحی نجف آبادی، شریعتی نگاه متمایزی به واقعه عاشورا نداشتیم. کار شریعتی تبدیل عاشورا به چیزی بود که خون در رگ‌های مردم در هوای حماسه و جهاد بدمد.به گونه ای که ترجمه آن مبارزه با استبداد زمان بود. این رویکرد آورده‌ها و وجود نقد آمیزی داشت همچنانکه مطهری منتقد این نگاه بود.

وی افزود خلاصه نگاه شریعتی در یک یا دو جمله همان است که جمله مشهور او حکایت می‌کند. همان جمله ای که؛ آنان که رفتند کاری حسینی کردند و آنان که ماندند باید کار زینبی کنند و گرنه یزیدی اند. از دید این نگاه جامعه به یک یا دو بُعد سیاه و سفید تقسیم بندی می‌شود. تفسیر عاشورا از نظر شریعتی عاشورا این است که امام حسین تصمیم گرفت با همراهی خانواده و بیشتر کردن خون‌های ریخته شده رسوایی دستگاه حاکمه را بیشتر کند. مفاد جمله مشهور او که «اگر می‌توانی بمیران و اگر نمی‌توانی بمیر».

این مدرس دانشگاه ضمن اشاره به نگاه مرحوم شهید مطهری که حرکت امام حسین(ع) را در پرتو امر به معروف و نهی از منکر تفسیر می‌کند گفت: در نگاه مطهری علم پیشین امام به شهید شدن و اینکه امام مامور به تحقق سرنوشت هم وجود دارد. در برابر این نگاه تفسیر صالحی نجف آبادی بود که با دلایل قرآنی، برهانی و تاریخی تلاش می‌کند که ناقد علم پیشین امام به شهید شدن باشد و هدف ایشان را تشکیل حکومت عادل و صالح در برابر حکومت جائر زمان می‌داند. البته نسبت به نگاه و تفسیر صالحی نجف آبادی هم فشارها و نقدهای بسیاری در زمانه خود صورت گرفت و نکات تاریخی و تحلیلی او در کتابهای زیادی نقد شد.

منصوری افزود: تفسیر دیگر تفسیری است که حرکت امام حسین(ع) را نه برای تشکیل حکومت بلکه گریختنی با شهامت و شجاعت از دست حکومت جانی و جایٔر و غیر اخلاقی یزیدی و عدم بیعت ذلیلانه است. این نگاه را مرحوم احمد قابل مطرح می‌کند. در برابر این تفسیر ناقدان به مفاد نامه های کوفیان به امام ارجاع می‌دهند که از نگاه آنان این تحلیل به آنها توجهی ندارد. نامه هایی که حاکی از دعوت برای تشکیل حکومت و کنار زدن حکومت جائر است.

این مدرس دانشگاه خاطرنشان کرد: هر یک از این نگاه‌ها بصیرت‌هایی  به ما می‌دهند و باعث خروج امام حسین(ع) از نگاه های سنتی و انزوای تکایای می شوند که در آنها فقط نام امام حسین(ع) بدون توجه به تحلیل و رسم مدنظر است.

منصوری در بخش دیگری از سخنان خود ضمن اشاره به پرسش و مطالبات جوانانی که با اسلام پدر و مادری خود بنا به دلایل متعددی خداحافظی کرده‌اند گفت: اگر این جوانان از ما بپرسند که پرداخت به امام حسین(ع) در زمانه امروز چه وجهی دارد، چه پاسخی برای آنها داریم؟

او در پاسخ به این سوال گفت: اگر صرفاً بحث معرفتی مطرح باشد عاشورا لزوماً مسائل معرفتی ما را حل نمی‌کند. مسائل ای نظیر اندیشه سیاسی با مسائل و مشکلات اقتصادی و اجتماعی که با توجه به تفاوت بسترهای تاریخی جوامع چندان گره‌گشای مسائل ما نیست. یا اینکه از امام حسین(ع) به سود جریان سیاسی خود برای زدن کنایه به جریان‌های مقابل استفاده ابزاری بکنیم که آنهم گرهی از مسایل ما نمی‌گشاید.

وی ادامه داد: همچنان که در مسیر رسیدن به قله اگر توجه ما به جوانب در مسیر بیش از اندازه باشد، به گونه‌ای که از قله غافل شویم در رابطه با عاشورا حرکت امام حسین هم اگر ما به جزئیات تاریخی مورد مناقشه آنقدر توجه کنیم که گوهر پیام و هدف اصلی نهضت حسینی تحت الشعاع آن قرار بگیرد، این اشکال است و جای حسرت دارد.

منصوری ضمن اشاره به اینکه از نظر او خرافه زدایی مطلق غیر ممکن است و هیچ گاه از زمین خرافه به طور کامل رخت بر نخواهد بست و اینکه دقت تاریخی قطعی یک افسانه ناممکن است گفت: در کتاب انسان اخلاقی و جامعه غیر اخلاقی راینهولد نیبور می‌گوید مشکل اخلاقی انسان امروز در جامعه مدرن فقدان مکتب‌های فلسفی و فلسفه اخلاق نیست، اقدام دانش نیست، بلکه فقدان زائل شدن نهادهای مذهبی است که می توانستند با تکیه بر عواطف مردم آموزه های اخلاقی را در عمق وجودشان رسوخ دهند. به همین صورت در محافل مذهبی پیام های اخلاقی با عبارات پیشوایان دینی به جای برهان حکمت را منتقل می‌کردند. چرا که انسان تنها ساحت عقل نیست و ساحت عواطف و احساسات را هم دارا می‌باشد.

او افزود: به عنوان مثال این بخش از تاریخ که امام علی در مواجهه با اشعث بن قیس بعد از آنکه او پس از فردای خلافت با هدیه‌ای به ایشان مراجعه کرد و گفت گریه‌کنندگان عالم بر تو بگریند که فکر کردی با یک هدیه می توانی مرا بلغزانی. کارکرد اخلاقی این نکته غیر قابل انکار است

در پاسخ به آن پرسش و مطالبه برخی جوانان باید بگوییم که پیام نهضت عاشورا فرم شکل گیری آن نیست، بلکه پیام های اخلاقی جاری در آن است. آن هم نه فقط در سطح عقل و برهان، بلکه درگیر با جوانبی که با عواطف و احساسات گره خورده است.

وی افزود: آرزوی من این است که با این رویکرد های اخلاقی تکیهْ عزایی ده شب به صورت متناوب صرفاً مقتلی مثل مقتل ابومخنف را بخوانند.

این استاد دانشگاه افزود: روایت های جمعی یک خاطره جمعی ایجاد می‌کند. روایت جمعی هم به ما هویت می‌دهد. هویت یابی اگر معقول و درگیر با عواطف جامعه باشد،به قول دکتر کاشی چسب اجتماعی را ایجاد می کند و مانع از هم‌گسیختگی اجتماعی می‌شود. در وضعیتی که در جامعه‌ای مثل جامعه ما با از بین رفتن کارکرد برخی نهادها و ساختارهای اجتماعی چسب‌های اجتماعی قدرت خود را از دست داده‌اند.

حتی ارسطو به عنوان پدر منطق در اخلاق نیکوماخوس خود در اصل ۱۱۲ برای انتقال ارزش های اخلاقی به فرزند خود از دلبستگی عاطفی پیروان تروا درباره هلن بهره می‌گیرد. گاهی ارجاع به یک مثل در انسان تاثیری می گذارد که صد برهان و استدلال اخلاقی در فلسفه اخلاق نمی گذارد. چرا که انسان تنها خرد نیست و ساحت‌های احساسی، هیجانی و عاطفی هم در آن نقش مهمی دارد.

وی در بخش پایانی سخنان خود گفت: پیامبر اکرم(ص) هم به نص قرآن اگر فرقی با بقیه مردم دارد در ارتباط وحیانی و چیزی است که کسب شده و تکوینی است. امام حسین علیه السلام هم بر خلاف نگاه‌های فرابشری یک انسان است، انسانی که در اوج قله کرامت و شجاعتِ اکتسابی قرار دارد. چیزی که می تواند با ارجاع به منابع موثق مورد الهام و اثرگذاری در بهبود ارزشهای اخلاقی جامعهٖ دلبسته امام حسین(ع) باشد.

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
4 + 11 =