۶ شهریور ۱۳۹۸،‏ ۱۱:۰۶
کد خبرنگار: 1092
کد خبر: 83455049
۱ نفر

برچسب‌ها

تاثیرات اجتماعی شهر خاکستری

علاقه به تماشای فضای سبز و بهره بردن از آن را می توان یکی از عوامل ترافیک های سنگین به سمت شمال در روزهای تعطیلات، شلوغ بودن پارک ها و حتی ذوق و شوق مردم برای سفرهای خارجی عنوان کرد؛ علاقه ای که این روزها به محاق فراموشی سپرده شده به‌طوری‌که رابطه انسان شهری با طبیعت مخدوش شده است.

شهرنشینی موجب شده بسیاری از فضاهای محیطی به ساختمان ها و اماکن مسکونی و تجاری و حتی صنعتی تبدیل شود و شهرنشینان با کمبود فضای سبز مواجه شوند. بارها اصطلاح «شهر خاکستری» به ویژه «تهران خاکستری» را شنیده ایم. شهر خاکستری به شهرهایی اطلاق می شود که فضای سبز ندارند یا اینکه فضای سبز کم دارند و شاید حتی بتوان به تعریف شهر خاکستری، نبود یا کم بودن ساختمان ها و پیاده روهای رنگی را اضافه کرد.

فضاهای سبز نیز عبارت از مناطقی در شهر است که با پوشش گیاهی از سایر مناطق متمایز شده اند. عده ای از کارشناسان نیز در تعریفی جامع، فضای سبز شهری را بخشی از فضاهای باز شهری عنوان کرده اند که در عرصه های طبیعی یا مصنوعی آن تحت استقرار درختان، گل ها، چمن ها و سایر گیاهان است که بر اساس نظارت و مدیریت انسان با در نظر گرفتن ضوابط، قوانین وتخصص های مرتبط با آن برای بهبود شرایط زیستی، زیستگاهی و رفاهی شهروندان و مراکز جمعیتی غیر روستایی، حفظ، نگهداری یا بنا می‌شود.

بسیاری از فضاهای سبز محافظت شده شهرها مانند جنگل ها و حتی فضاهای سبز محافظت نشده مانند پارک ها این روزها متاسفانه به آسانی دستخوش تغییرات می شوند و بسیاری از فضاهای سبز شهری از بین رفته است. حتی در برخی مناطق شهری که فضای سبز کافی وجود دارد یا نظافت این فضاها رعایت نشده و بیشتر موجب آزار بصری می شود یا آنکه این فضاهای سبز از تراکم کافی پوشش گیاهی برخوردار نیست؛  قطعه ای از آن پر از دار و درخت و چمن است و قطعه کناری اش خالی از پوشش گیاهی.

ارزش فضای سبز به علاقه انسان ها محدود نمی شود بلکه فضاهای سبز به طور مستقیم و غیرمستقیم با زندگی انسان پیوند خورده اند، تصفیه آلودگی و تلطیف هوا، تعدیل دما و کارکردهای اکولوژیکی از جمله تاثیرات زیست محیطی فضای سبز به شمار می روند اما کارشناسان ذی‌ربط، تاثیرات اجتماعی فضاهای سبز را نیز مانند کارکردهای زیباشناختی، ارائه فرصت های تفریحی  و ورزشی، محلی برای استراحت و رضایت روانشناختی و کاهش استرس و ارتقای کیفت زندگی، حائز اهمیت دانسته اند. بسیاری از افراد برای فرار از  استرس روزمره، شلوغی شهر و آلودگی های محیطی نیاز به فرار به فضاهای سبز دارند. حتی مطالعه ای نشان داده است که فضاهای سبز می توانند به «عرصه های اجتماعی» تبدیل شوند. عرصه هایی که افراد می توانند در آرامش با یکدیگر گفت و گو کنند یا به طورمثال به عنوان پاتوقی برای دورهمی های دوستانه یا قرارهای کاری به کار روند و محلی برای انسجام اجتماعی شوند.

مطالعات گوناگون نشان داده است که حتی خانواده های فقیر نیز از داشتن فضای سبز شامل چمن یا چند درخت می توانند لذت ببرند و رضایت داشته باشند. فضای سبز، برقراری ارتباطات اجتماعی را در محیط های دوستانه فراهم می آورد. از این رو، فضاهای سبز باید در برنامه های بازسازی اقتصادی، زیست محیطی و اجتماعی قرار گیرد. این درحالی است که متاسفانه این روزها، فضای سبز به کیمیایی کمیاب در محیط های شهری تبدیل شده است و مردم حتی در روزهایی با هوای پاک، شاهد تَلی از بُتُن و آجر و ساختمان های ناهمگون و خاکستری هستند و کمتر روح شان با دیدن فضای سبز، سیراب می شود.

همواره از کاهش آسیب های اجتماعی صحبت می شود و این مساله در اولویت برنامه های کشور قرار گرفته است به گونه ای که نمایندگان مجلس شورای اسلامی، دولت را مکلف کرده اند که طرح «جامع کنترل و کاهش آسیب‌های اجتماعی» را تهیه کند به‌گونه‌ای که آسیب‌های اجتماعی در انتهای برنامه ششم به ۲۵درصد میزان کنونی کاهش یابد اما متاسفانه برنامه ریزان به نقش فضای سبز در زندگی اجتماعی و سلامت روان مردم کمتر توجه می کنند؛ چه بسا کاشتن چند درخت در محله ای خاکستری بتواند هرچند به میزان کم، رضایت روانشناختی را در فردی ایجاد کند و نقش رضایت روانشناختی در پیشگیری از بروز آسیب های اجتماعی بر کسی پوشیده نیست. اما متاسفانه در حال حاضر وضعیت به گونه ای است که چشم شهروندان کمتر به فضای سبزی روشن می شود و فضاهای سبزی موجود مانند فضای پارک ها نمی تواند برای جمعیت فزاینده شهری کافی باشد.

شهرهای کشورهای توسعه ای یافته ای مانند آلمان چنان با طبیعت و فضای سبز گره خورده که به طورمثال از برلین پایتخت آن به عنوان «باغ شهر» یاد می شود و جای خالی این «باغ شهرها» در فضای خاکستری جامعه امروز ایران بسیار خالی است.  
در عین حال نباید فراموش کرد که گسترش فضاهای سبز شامل پوشش گیاهی و دریاچه ها نیاز به مدیریت شهری دارد و در کنار آن مردم نیز می توانند با سبز کردن خانه خود از طریق قرار دادن گلدان های زیبا در تراس یا کاشتن چند درخت در باغچه های جلوی خانه های خود و نگهداری از این باغچه ها در حفظ و گسترش فضاهای سبز کوشا باشند.
 از سوی دیگر ثبت شدن اطلاعات جغرافیایی شهرها در سامانه ای رسمی و رصد هرگونه تغییرات در آن می تواند از دست اندازی به فضاهای سبزی جلوگیری کند.  

فضاهای سبز،  مزایای اجتماعی زیادی برای جامعه به همراه دارند که فراهم آوردن فرصت های تفریحی، زیبایی شناختی بصری، به‌زیستی، سلامت روان و جسم و تقویت روابط اجتماعی و ارتقای کیفیت زندگی از جمله این مزایا به شمار می روند.

بازتاب بصری نماهای ساختمانی و طرح های گرافیتی (نقاشی روی دیوار) رنگارنگ نیز می تواند حس گرمابخشی را به عابران پیاده القا کند. رنگ مهم‌ترین نقش را در الگوی رفتاری انسان شهری دارد و از نظر اجتماعی، عنصر ی قدرتمند به شمار می رود، عنصری که علاوه بر رسالت و وظیفه انتقال پیام ها و القای حس آرامش، وظیفه جذابیت بصری شهر را نیز دارد. با این وجود تاثیر عناصر رنگ در معماری امروز شهرهای ایران کاملا نادیده گرفته شده است. زیبایی شهر و آرامش شهروندان ارتباط ناگسستنی با زنجیره بهره گیری از فضای های سبز و معماری رنگارنگ بناها دارد. بنابراین با تلفیقی از فضای سبز و معماری رنگارنگ می توان محیط شاد و مفرح برای زیست مردم فراهم آورد.

نباید فراموش کرد امروزه کارشناسان شهر را نقطه توسعه اقتصادی و اجتماعی جوامع می دانند و معتقدند که با مدیریت و سازماندهی مناسب می توان مشکلات شهری را برطرف کرد. در این راستا، استفاده از فضای سبز و رنگ و گرافیک در نمای ساختمان ها و محیط شهری از اهمیت ویژه ای برخوردار است زیرا تأثیر مستقیمی بر کیفیت زندگی شهری دارد، فضاهای سبز و بناهای رنگارنگ در کنار یکدیگر فضای آرامش‌بخش را ایجاد می کنند که در نتیجه آن زندگی شهری و اجتماعی تغییر می‌کند.


خبرنگار حوزه رفاه و سلامت ایرنا 
 

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
7 + 0 =