۵ مرداد ۱۳۹۸،‏ ۲۰:۰۱
کد خبرنگار: 2493
کد خبر: 83413667
۰ نفر

برچسب‌ها

دیپلماسی آرشیوی 

حامد ایرانشاهی| مدیرکل خدمات آرشیوی سازمان اسناد و کتابخانه ملی
دیپلماسی آرشیوی 

تهران- ایرنا- مفهوم قدرت نرم برای نخستین بار در مطالعات ژوزف نای مطرح شد و خیلی سریع توانست در سیاست خارجی دولت‌ها (به‌ویژه در جهان اول) مورد بهره ‌برداری قرار گیرد. پس از فروپاشی بلوک شرق، مفهوم قدرت سخت در سیاست خارجی کشورها، به نحو عجیبی تحول یافت و به بیان دقیق‌تر، جنگ‌افزار که تا آن زمان یکی از اصلی‌ترین منابع و مؤلفه‌های قدرت سیاسی کشورهای جهان به حساب می‌آمد، اهمیت اولیه خود را از دست داد و تنها جنبه بازدارندگی پیدا کرد.

در این برهه، رفته رفته کاربرد قدرت نرم در روابط بین الملل به شکل جدی مورد بحث قرار گرفت و این مقوله در دیپلماسی کشورها جایگاه اساسی یافت و به تعبیری، جایگزین قدرت سخت شد.

به واسطه بسط مفهوم قدرت نرم در حوزه روابط بین الملل، به تدریج اشکال جدیدی از مفهوم دیپلماسی، در سیاست خارجی کشورها مطرح می شود که دیپلماسی فرهنگی یکی از آنها است. به همین ترتیب می توان به اشکال دیگر دیپلماسی از جمله دیپلماسی ورزشی، دیپلماسی هنر، دیپلماسی مطبوعاتی و موارد دیگری از این دست اشاره کرد که هر یک از آنها در مقطع خاصی مورد استفاده و کاربرد قرار گرفته اند.

یکی از مبحث هایی که به نظر می رسد در دانش دیپلماسی و ذیل مفهوم قدرت نرم  می تواند در روابط بین دولت ها و ملت ها تاثیرگذار باشد، حوزه دیپلماسی سند و یا به تعبیر کلی تر دیپلماسی آرشیوی است که می توان آن را بخشی از دیپلماسی فرهنگی به حساب آورد و یا حتی هویت مستقلی در ساحت علم سیاست برای آن قائل شد.

اسناد به عنوان ابزار اصلی در فرایند دیپلماسی مورد کاربرد قرار می گیرند و هر فعل و کنش دیپلماتیک  در دنیا بر پایه اسنادی است که حکایت از پیشینه روابط بین ملت ها دارد، به این اعتبار، بدون مرور اسناد تاریخی هر کنش دیپلماتیک با شکست مواجه خواهد شد و برگ برنده کشورهای پیشرو در حوزه روابط بین الملل و سیاست خارجی،   استفاده بیشتر از اسناد تاریخی و اطلاعات موجود در آنها در روند مذاکرات بین المللی است، همان چیزی که آلوین تافلر هم از آن تحت عنوان موج سوم یاد کرد؛ بر اساس این نظریه اطلاعات موجود در اسناد تاریخی به نوعی منبع قدرت دولتها به حساب می آیند. با این پیش فرض هر اقدام بین المللی و در هر موضوعی  می بایست با تکیه بر اطلاعات موجود در اسناد تاریخی در آن موضوع خاص باشد و از این منظرمی باید رابطه تنگاتنگی میان نهاد متولی روابط بین الملل، با آرشیوهای کشورهای مختلف باشد. که در اغلب کشورهای پیشرفته دنیا البته این ارتباط وجود دارد.

با تکیه بر این ارتباط، می‌توان مدعی شد که آرشیویست‌ها نیز در فرایند دیپلماسی کشورهایشان به طور غیر رسمی می توانند موثر واقع شوند و ضروری است که آرشیوها نیز برنامه مدونی در حوزه ارتباطات خارجی خود داشته باشند، که می‌توان این برنامه راهبردی را "دیپلماسی آرشیوی" نام گذاری کرد.

از گذشته تا امروز یکی از حوزه‌های مهم فعالیت در آرشیوهای دنیا موضوع ارتباطات آرشیوی بوده است که در ساختار آرشیو ملی ایران نیز ذیل اداره کل خدمات آرشیوی، گروهی با همین عنوان فعالیت می نماید. اهم وظایف این گروه برقراری ارتباط با آرشیوهای داخلی و خارجی است که با هدف تبادل اسناد میان آرشیو ملی ایران و آرشیوهای دیگر کشورها می بایست شکل بگیرد. لیکن این رابطه هم اکنون در سطح محدودی صورت می پذیرد و عملا تا به امروز بهره ای برای آرشیو ملی ایران نداشته است.   البته شاید در دیگر آرشیوهای دنیا نیز اوضاع همین گونه باشد و مسئله تبادل اسناد جزو نخستین اهداف آرشیوهای دیگر کشورها نیز نباشد.

مسئله تبادل اسناد تنها جابجایی اسناد میان آرشیوها نیست بلکه در اصل مهیا نمودن شرایطی است که منافع ملی کشورها را استحکام می بخشد و فصل جدیدی را در روابط بین کشورها ایجاد می کند (به این اعتبار که منابع موجود در آرشیوها، اصلی ترین ابراز مذاکره برای دیپلمات های هر کشوری می تواند باشد که با تبادل اسناد دیپلمات های، رسمی و غیر رسمی به اطلاعات جدیدی دست پیدا می کنند که روابط بین دولت ها را تحکیم می بخشند و باعث شکل گیری ائتلاف های جدید بین المللی با عطف به پیشینه تاریخی ملت ها می‌شود.)

لذا چنانچه مسئله تبادل اسناد از این  زاویه نگریسته شود، بدون شک آرشیوها نیازمند یک برنامه راهبردی جهت تبادل اسناد و هرگونه ارتباطات آرشیوی می باشند: برنامه ای که از یک سو می بایست در راستای منافع ملی و همگام با سیاست خارجی کشورها باشد و از سوی دیگر اهداف خاصی را  به شکل موردی دنبال نماید. برای نمونه مسئله خلیج فارس برای جمهوری اسلامی ایران موضوعی استراتژیک است و ایران نیاز دارد تا همه اسناد موجود درباره خلیج فارس را جمع آوری کند.   در مقابل در آرشیو ملی ایران نیز اسنادی را برای آرشیوهای کشورهای مقصد پیدا کند که هم برای آنها مهم باشد و هم اطلاعات موجود در آنها نافی منافع ملی نباشد.

این برنامه راهبردی را می توان دیپلماسی آرشیوی نام نهاد و به موجب آن مطالعات مشخصی را ذیل فرایند تبادل اسناد و به طور کلی روابط علمی و اداری میان آرشیوها صورت داد.

در دیپلماسی آرشیوی تنها اطلاعات موجود در اسناد مورد توجه نیستند، بلکه خود فیزیک سند نیز می‌تواند سوژه ای برای تحکیم روابط میان کشورها باشد.

در این فرایند آرشیوها می‌بایست موضوعات پر اهمیت خود را به ترتیب اولویت شناسایی کرده و در آرشیوهای مختلف جهان در جستجوی آنها باشند، به همین ترتیب می‌بایست اسنادی که برای آرشیو خود از اهمیت پایینی برخوردارند، اما برای آرشیو مقصد دارای اهمیت فراوان است را نیز شناسایی نموده و با اسناد حائز اهمیت برای خود مبادله نماید. البته در اغلب موارد نیاز به جابجایی اصل سند نیست و تبادل نسخه های دیجیتال  اسناد نیز می تواند به توسعه این فرایند کمک نماید و بدون هیچ محدودیتی صورت پذیرد.

تا به امروز در آرشیو ملی ایران مسئله تبادل اسناد در سطح نازلی و بدون هیچ برنامه راهبردی مدونی صورت پذیرفته است و چنین می نماید که می بایست گروه ارتباطات آرشیوی بر مبنای مطالب عنوان شده و ذیل بخش بین الملل سازمان و با مشارکت دیگر آرشیوهای موجود در کشور برنامه راهبردی مبسوطی با عنوان "دیپلماسی آرشیوی جمهوری اسلامی ایران" تهیه کند و هرگونه ارتباطات آرشیوی بین المللی خود را بر آن مبنا انجام دهد.

بدون تردید دیپلماسی آرشیوی به عنوان یکی از نمادهای برجسته استفاده از قدرت نرم در روابط بین الملل می تواند مطرح شود و باب تازه ای را در این حوزه مفتوح نماید.

(ادامه دارد)

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
4 + 4 =