مدیریت بهینه آب جایگزینی برای طرح‌های بین حوضه‌ای

شهرکرد- ایرنا- کارشناسان حوزه آب با تاکید بر مصرف بهینه آب در بخش‌های مختلف شرب، صنعت و کشاورزی نسبت به اجرای طرح‌های انتقال آب بدون درنظر گرفتن الزامات آن هشدار می‌دهند.

یکی از تنگناهای اساسی که دنیا و بویژه مناطق خشک و نیمه خشک با آن مواجه هستند کافی نبودن آن برای مصارف گوناگون اعم از شرب، صنعت، کشاورزی و محیط‌های طبیعی است.

از همین رو پیام اصلی این است که «آب یکی از کمیاب‎ترین و ارزشمندترین منابع کره زمین است» که باید در مصرف بهینه آن اهتمام ویژه‌ای به کار گرفت.

فراموش کردن این حقیقت و استفاده نادرست و بدون برنامه از منابع آب یکی از مهمترین عوامل بازدارنده توسعه پایدار است و این مساله با افزایش جمعیت، گرم‌تر شدن هوا، وقوع ناهنجاری‌های اقلیمی و طولانی شدن دوره‌های خشکسالی حادتر می‌شود.

از همین رو کارشناسان حوزه آب همواره بر مصرف بهینه آب در بخش‌های مختلف شرب، صنعت و کشاورزی تاکید دارند و نسبت به اجرای طرح‌های انتقال آب بدون درنظر گرفتن الزامات آنکه منجر به آسیب زدن به محیط زیست و وخیم‌تر شدن وضعیت منابع آب در مناطق بالا دست می‌شود هشدار می‌دهند.

طرح‌های انتقال آب بین حوضه‌ای که از آن با عنوان راهکاری برای برقراری تعادل بین عرضه و تقاضای آب در مناطق مختلف کشور یاد می‌شود سالهاست که به عنوان روشی برای مهار بحران کم آبی در کشور مورد استفاده قرار گرفته است اما جدای از اینکه هر یک از موافقان و مخالفان این طرح‌ها چه نظراتی دارند باید برای قضاوت در مورد آن به نظرات کارشناسی و علمی رجوع کرد.

کارشناسان حوزه آب بر این باورند بجای اجرای طرح‌های انتقال آب بین حوضه‌ای با استفاده از روش‌های کارشناسی نشده می‌توان بر روی فرهنگ مصرف بهینه آب و تبیین جایگاه ارزشمند این مایه حیات، ایجاد اعتقاد راسخ به مدیریت بهینه و پایدار منابع آبی و اجرای طرح‌های انتقال آب با رعایت ابعاد اقتصادی، اجتماعی، فنی و زیست محیطی بهره گرفت.

بدون توجه به چنین واقعیتی، در استان چهارمحال و بختیاری که مبداء دو حوزه آبریز تالاب گاوخونی و کارون بزرگ است و در سالیان گذشته به عنوان یکی از مراکز تولیدکننده آب کشور شناخته می‌شده است چندین طرح انتقال آب بین حوضه‌ای اجرا شده و چندین طرح دیگر نیز در حال اجرایی شدن است. اجرای چنین طرح‌هایی می‌طلبد تا مطابق بر واقعیت‌های موجود و رعایت حقوق مناطق بالادست و مبدا انجام گیرد و الزاماتی که از سوی نهادهای بین‌المللی مورد تاکید است به درستی رعایت شود در غیر اینصورت اجرای این طرح‌ها ضربات جبران ناپذیری را بر منطقه که شامل مناطق بالادست و پایین دست می‌شود وارد می‌کند.

ضمن اینکه بارش‌های بهار امسال نمی‌تواند بهانه ای برای انتقال غیرمنطقی آب شود چرا که آنچه مسلم است این ادعا که «دوره ترسالی در ایران آغاز شده است» از سوی هیچ متخصص یا کارشناس حوزه مسائل اقلیم شناسی، هواشناسی و یا محیط زیست تایید نشده است و احتمال تداوم خشکسالی در کشور همچنان وجود دارد و سیاست‌های حوزه آب باید متناسب با چنین شرایطی تدوین و اجرا شود.

یک کارشناس مسائل آب در همین خصوص به خبرنگار ایرنا گفت: با توجه به وضعیت منابع آب چهارمحال و بختیاری و خشکسالی‌های متوالی در این استان باید در اجرای طرح‌های انتقال آب دقت و حساسیت بیشتری به کار گرفت.

سیدهاشم فاطمی افزود: طرح‌های انتقال آب بین حوضه‌ای که از سال ۱۳۲۷ در استان آغاز شده گرچه متناسب با شرایط ترسالی و پرآبی حوضه آبریز زاینده رود تعریف شده اما طی وقوع یک دهه خشکسالی در استان اجرای چنین طرح‌هایی باید مبتنی بر واقعیت‌ها موجود و معیارهای آن انجام گیرد چراکه عدم رعایت این الزامات هم مبدا و هم مقصد را با مشکل جدی مواجه می‌کند.

وی به الزامات اجرای طرح‌های انتقال آب بین حوضه‌ای تعریف شده از سوی یونسکو اشاره کرد و گفت: یونسکو برای اجرای این طرح‌ها پنج معیار تعریف کرده که در مقایسه با طرح‌های اجرا شده در استان می‌توان گفت که تاکنون این الزامات بخوبی رعایت نشده است.

فاطمی تصریح کرد: نخستین معیار یونسکو اینست که"ناحیه مقصد با وجود استفاده از منابع جایگزین تامین آب و انجام تمامی اقدامات منطقی برای کاهش تقاضای آن، باز هم در تامین نیازهای فعلی و پیش‌بینی شده کمبود جدی داشته باشد" که با وجود هزاران حلقه چاه غیرمجاز، افزایش پنج برابری سطح زیرکشت، توسعه صنایع و بالاترین سرانه فضای سبز کشور در استان اصفهان عملاً التزامی به این بند وجود ندارد.

وی با اشاره به دومین بند این قانون مبنی بر "حوضه مقصد در حال حاضر یا در آینده نزدیک دچار بحران آبی شده و یا رشد و توسعه منطقه از لحاظ مسائل مختلف منوط به تامین آب به روش انتقال باشد و انتقال از حوضه مبدا نیز توسعه این منطقه را در حال حاضر یا آینده دچار بحران جدی نکند"، اظهار داشت: در حال حاضر به سبب محدودیت منابع آب، توسعه در چهارمحال و بختیاری به عنوان مبدا قفل شده است و بسیاری از طرح‌های کشاورزی و صنعتی از تخصیص آب محروم شده‌اند بنحوی که در شهرستان کوهرنگ با یک هزار و ۴۰۰ میلیمتر بارش مجوز تخصیص آب برای فعالیت‌های صنعتی و اقتصادی صادر نمی‌شود.

این کارشناس مسائل آب تصریح کرد: هم اینک ۱۰ دشت اصلی این استان ممنوعه و ممنوعه بحرانی است و محدودیت منابع آب چشم‌انداز توسعه این استان را به چالش کشیده است.

فاطمی افزود: بند سوم این قانون مبین این است که " طرح نباید بر محیط زیست اثرات تخریبی زیاد و غیرقابل جبران داشته باشد" این در حالیست که بدنبال اجرای طرح های انتقال آب سهم زیست محیطی استان نادیده گرفته شده و خشکیدگی چشمه‌ها و زوال جنگل‌ها و مراتع استان حاکی از ضربات جبران ناپذیر این طرح‌ها بر محیط زیست چهارمحال و بختیاری است.

وی با اشاره به بند چهارم این قانون؛ " ارزیابی جامع پیامدهای اجتماعی و فرهنگی باید نشان دهد سطح معقولی از قطعیت وجود دارد که طرح انتقال آب سبب بروز اختلال اساسی اجتماعی و فرهنگی در حوضه مبدا یا مقصد نخواهد شد" افزود: با سفری به منطقه بیرگان، نصیرآباد، نعل اشکنان، گردو و سیل گاه خواهید دید که این طرح‌های انتقال آب آسیب‌های جدی اقتصادی و اجتماعی بر این مناطق وارد کرده است.

فاطمی ادامه داد: شرط پنجم نیز اینست که منافع خالص ناشی از اجرای طرح بایستی میان حوضه‌های مبدا و مقصد تقسیم شود از همین رو نه تنها طرح باید بازده اقتصادی داشته باشد بلکه منافع آن نیز نباید فقط برای مجری طرح یا مقصد صرف شود.

وی تصریح کرد: با بررسی چندین طرح انتقال آب از استان پر واضح است که برخی از این شروط به کلی رعایت نشده و برخی از شروط نیز کم و بیش رعایت نشده که انتظار می‌رود این رویه تغییر داده شود و طرح‌ها مبتنی بر واقعیت و رعایت این شروط اجرا شوند.

فاطمی پذیرش نظرات کارشناسی، فنی و علمی را عامل مهمی در رفع مشکلات حوزه آب دانست و پیشنهاد داد تا کارشناسان استان‌های درگیر مساله آب با بررسی دقیق، منصفانه و علمی موضوع با دیدگاه ملی همفکری و تصمیم گیری کنند.

این کارشناس حوزه آب خاطرنشان کرد: جای جای ایران وطن و خاک همه ماست و با اتحاد و انسجام می‌توان مشکلات و چالش‌های کم آبی را از پیش رو برداشت.

۷۳۶۳/۶۰۲۱

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
1 + 5 =