۳۰ تیر ۱۳۹۸،‏ ۱۰:۵۲
کد خبرنگار: 1120
کد خبر: 83401010
۰ نفر
سرقت علمی در روز روشن

تهران- ایرنا- موضوع فساد علمی، خرید و فروش پایان نامه و مقاله و ... این روزها بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است. یک جامعه شناس به تشریح دلایل این نابسامانی می پردازد.

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش‌های خبری ایرنا، این روزها فروش پایان نامه و رساله و مقاله به یک فعالیت عادی و روزمره تبدیل شده است. علاوه بر مغازه‌هایی که آشکارا این کار را انجام می‌دهند، افرادی هم هستند که با در دست داشتن تراکت‌ها و تابلوهایی رهگذران را به این مراکز سوق می‌دهند. در واقع این روزها فروش پایان نامه و رساله برای گروهی به یک شغل و البته شغل کاذب تبدیل شده که برخورد قانونی جدی و موثری در رابطه با آن صورت نمی‌گیرد. در ارتباط با تبعات بروز این وضعیت، پژوهشگر ایرنا گفت وگویی را با «حامد دلپسند» جامعه شناس و مدرس دانشگاه انجام داده است.

افزایش دانشجو و نظارت ناچیز بر پایان نامه‌ها

دلپسند در خصوص دلایل فساد در حوزه‌های علمی گفت: پس از اینکه ظرفیت و تعداد پذیرفته شدن تحصیلات تکمیلی در دانشگاه‌های مختلف افزایش پیدا کرد و دقیقاً با افزایش ظرفیت دوره‌های تحصیلات تکمیلی در دانشگاه‌های دولتی، در مابقی دانشگاه‌ها همچون آزاد، پیام نور و بسیاری از دانشگاه‌های دیگر دوره‌های کارشناسی ارشد برگزار شد، ما با حجم بالایی از دانشجویان کارشناسی ارشد مواجه شدیم. به نسبت آنان هم نیاز به استادان راهنما و مشاور به عنوان اعضای هیأت علمی در دانشگاه‌ها احساس شد.

طبیعتاً وقتی دانشجو زیاد باشد و استاد کم باشد میزان نظارتی که استادان روی دانشجویان می‌توانند داشته باشند در خصوص نظارت علمی و کارهایی که انجام می‌دهند طبیعتاً کاهش پیدا می‌کند. واقعیت این است که ما با حجم بسیاری از دانشجویان تحصیلات تکمیلی مواجهیم که در هیچ مرحله‌ای از رساله یا پایان نامه ارتباط تنگاتنگ یا ارتباط علمی و درستی با استادان راهنما و مشاور ندارند. حتی بسیاری از استادان راهنما و مشاور در طول دوره ارشد یا دکترا به تعداد انگشتان دست هم نمی‌رسد. بنابراین ملاقات آنها برای گرفتن راهنمایی برای انجام رساله بسیار سخت است. به همین دلیل وقتی ملاقاتی بین استاد و دانشجویان نباشد، مراحل پایان نامه هم مقطع به مقطع از سوی استاد راهنما و مشاور ارزیابی نشود، ارائه پایان نامه یا رساله در لحظات پایانی ترم با فشار کاری بسیار مواجه خواهد شد و همین امر سبب می‌شود دانشجویان بخش اعظمی از کار پایان نامه‌ها و مقالات را بصورت سرقت علمی انجام دهند.

از آنجا که قبل از انجام پروپوزال و قبل از دفاع هم هیچ گونه سامانه متنی منظمی در دانشگاه‌ها و مراکز علمی وجود ندارد که رصد کند چند درصد از این رساله‌ها یا چند درصد از این پایان نامه‌ها نوشته خود دانشجویان است، در نتیجه به دلیل نبود این سامانه سرقت علمی به وفور اتفاق می‌افتد.

سرقت علمی آشکارا انجام می شود

دلپسند در خصوص سرقت علمی رساله و پایان نامه اظهار داشت: هم سرقت علمی و هم فروش پایان نامه در مراکز مختلف به صورت آزاد در محافل مختلف صورت می‌گیرد، به طوری که خود من شخصاً یک شماره مشخص را در تهران در همه جا دیدم که با نام انجام پایان نامه قید شده است. طبیعتاً اگر دستگاه های نظارتی و قانونی به این امر توجه لازم کنند و ببیند که آنها از چه طریقی به تبلیغ پایان نامه می‌پردازند یا دفاتر و مراکز فنی که دور میدان انقلاب وجود دارند یا سایت‌هایی که بصورت علنی همین کار را انجام می‌دهند تحت نظارت و پیگرد قرار گیرند به میزان زیادی می‌توان از این امر جلوگیری کرد.

من معتقدم فروش رساله و پایان نامه بیشتر در دانشگاه‌های آزاد، پیام نور و خصوصاً شهرستان‌ها اتفاق می‌افتد. بخش اعظمی از کسانی که به دانشگاه‌های آزاد یا پیام نور مراجعه می‌کنند، با توجه به اینکه موقعیت شغلی مناسبی دارند و مدرک را تنها به لحاظ تأمین و تکمیل وضعیت شغلی می‌خواهند، از طرفی با خلأ زمانی هم روبه رو هستند و انگیزه پیشرفت تنها به واسطه مدرک همه را به این سمت سوق می‌دهد، از این رو فعالیت‌هایی از قبیل خرید پایان نامه و رساله بیشتر در میان این افراد دیده می‌شود.

شغل کاذب فارغ التحصیلان دانشگاه‌های دولتی

دلپسند در خصوص ارتباط سرقت علمی و فروش پایان نامه با دانشجویان دانشگاه‌های دولتی گفت: بسیاری از پایان نامه‌هایی که انجام می‌شوند، متأسفانه انجام دهنده آنها، فارغ التحصیلان دانشگاه‌های دولتی هستند که در واقع به دلیل نبود فرصت در بازار کار جذب بازار کاذب برای تأمین معیشت می‌شوند. مساله اصلی صرفاً از سمت فروشندگان نیست، بلکه تقاضا هم برای آن وجود دارد.

هیچ نظام نظارتی در دانشگاه و حتی در وزارت علوم وجود ندارد تا این افراد را مجرم تلقی کند. از این رو این سیکل همچنان ادامه خواهد داشت. اگر همین الان وزارت علوم و یا دانشگاه‌های معتبر بصورت کاملاً مستدل پایان نامه‌هایی را که با همین وضعیت دفاع شده، منتشر و حتی رسانه ای کنند و بگویند چنین پایان نامه‌هایی با چنین عناوینی تکرار شده و کاملاً سرقت علمی است، آن وقت این کار می‌تواند تلنگری برای جامعه و اعضای هیأت علمی دانشگاه‌ها باشد تا میزان نظارت خود را بیشتر کنند و این خلأ قانونی و آن فرصت سو استفاده دانشجو به دلیل نبود نظارت را رفع کنند.

نقش استادان در وقوع فساد علمی

دلپسند در خصوص نقش استادان در وقوع فساد علمی گفت: خود استادان دانشگاهی بخشی از این پازل هستند. آنها از یک سو برای هر پایان نامه‌ای بدون در نظر گرفتن نظارت دقیق فرصت دفاع می‌دهند و از سوی دیگر بسیاری از آنان با توجه به تعداد دانشجویانشان اصلاً وقت و زمان لازم برای نظارت از پایان نامه‌ها را ندارند. همچنین دوام و پایداری بسیاری از دانشگاه‌های آزاد و پیام نور در جذب دانشجو است لذا با این نسبت از اعضای هیأت علمی و دانشجو کار از این بهتر پیش نمی‌رود. بنابراین قطعاً استادان یکی از مهمترین عوامل اثرگذار در این پدیده هستند.

دلپسند در پایان گفته هایش چنین پیشنهاد کرد: باید دستگاهی باشد تا مدارکی را که بر این اساس جمع آوری شده و اخذ شده مورد بررسی دقیق قرار دهد تا از میزان چنین پایان نامه‌هایی کاسته شود. از سویی وقتی کمیت مقاله، کمیت کتاب و پایان نامه دفاع شده برای اعضای هیأت علمی جهت اخذ رتبه ملاک باشد، طبیعی است که همه سعی می‌کنند تا بیشترین تعداد مقاله و کتاب را بدون در نظر گرفتن کیفیت داشته باشند.

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
3 + 8 =