این اولین کتاب من در گفت‌وگو با عموم مردم است

تهران- ایرنا- محمد فاضلی، استاد دانشگاه و نویسنده، گفت: کناب «دغدغه ایران» اولین کتاب من است که در آن با عموم مردم سخن می‌گویم و بر مبنای این اعتقاد نوشته شده که باید اجازه دهیم آدم‌ها بتوانند در جایی، از زندگی روزمره‌شان فرضیه ارائه و استخراج و با جامعه هم گفت‌وگو کنند.


فاضلی در نشست نقد و بررسی کتاب خود به نام دغدغه ایران در پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات به دلیل و تاریخچه‌ای از روند تألیف این کتاب اشاره کرد و گفت: با پیشنهاد یکی از دانشجویان در سال ۹۴ کانال تلگرامی ایجاد کردم، شش ماه اول چیزی در آن نمی‌نوشتم. اما در شش ماه بعد تصمیم گرفتم مطالبی بنویسم. به این معنا هیچ قصدی در اولیه‌ای برای چاپ‌رسانی کتاب از مجموعه این نوشته‌ها نبود. در اوایل سال ۱۳۹۷ حدود ۳۰۰ یادداشت در کانال وجود داشت که باید از نظر نظام نظری و انسجام ارزیابی می‌شد.

از این رو یادداشت‌ها را برای طبقه‌بندی به دوستی سپردم. در ادامه در خرداد ۱۳۹۷ شروع به نوشتن مقدمه برای این مجموعه کردم که حدود ۶۰ صفحه شد، در آبان ماه ۹۷ نیز یادداشت‌ها را به ناشر برای چاپ سپردم.

وی ادامه داد: به نظر من جامعه ایران جامعه‌ای الکن است. جامعه‌ای که دولت و حکومت از مردم هم الکن ترند. زیرا حکومت قادر به صحبت با مردم و ارتباط خوب با آنها نیست. در متن‌های کتاب سعی شده است مکانیسم ارتباط با مردم دنبال شود. در این کتاب تلاش کرده‌ام جامعه‌شناسی را بین توده‌ها و همزمان بین سیاست گذاران ببرم. به نوعی این کتاب عینیت مفهوم کنش‌گران مرزی است که دوست گرامی (مقصود) فراستخواه مطرح کرده است. کنشگران مرزی کسانی‌اند که یک پا در دانشگاه و یک پا در عرصه سیاست و جامعه دارند. تجربه این کتاب از جنس کنشگری مرزی است.

استاد جامعه شناسی دانشگاه شهید بهشتی افزود: سیاستمداران در عرصه سیاست با تصمیم گیری و مهندسان در عرصه مهندسی با تولید عینی محصولات اعلام هویت می‌کنند. ما در علوم انسانی جز نوشتن محصول ماندگاری نداریم؛ اگر ننویسیم هویت و ماندگاری‌ای نخواهیم داشت‌

فاضلی ادامه داد: دانشجویان من که اغلب در زمینه نوشتن ناتوان اند، مدام از من می‌پرسند نوشتن چگونه ممکن می‌شود. سال ۸۳ در دانشگاه مازندران داستان‌نویسی را تدریس می‌کردم. در تاریخ ادبیات ما سابقه دیالوگ با سیاست‌مردان هم وجود دارد. کتاب دغدغه ایران نیز آمیخته با سیاست عمومی و جامعه شناسی عمومی است که همزمان با سیاستمداران هم حرف می‌زنند، به این دلیل مجموعه یادداشت‌های این کتاب حاصل علایق متفاوت من است که ویژگی‌هایی از جمله ایران‌دوستی ماجراجویانه، استفاده از توانایی نوشتاری جهت دیده شدن بیشتر و بهره مندی از زبانی دارد که با توده‌ها ارتباط برقرار می‌کند و در پی ساختن مفاهیمی است که در ذهن‌ها جا باز کند.

تیترهای کتاب تعمدا تند است. این تندی برای اثرگذاری بیشتر انتخاب شده است.

دغدغه ایران کتاب تلخی است

او در پاسخ به نقدی مبنی بر تلخی کتاب گفت: کتاب دغدغه‌های ایران تلخ است، ولی من در تمام متن‌ها سعی کرده‌ام در پایان یک راه حل هم ارائه دهم. همچنین مسائل مطرح شده در کتاب از جنس مسائل بدخیم‌شده است. این اصطلاح به معنای مسائلی نیست که راهکار ندارند، بلکه ناظر به مسائلی است که هنوز به درستی تعریف نشده‌اند و هدف از طرح شأن گفت‌وگوی روشنگر پیرامون آن هاست.

وی افزود: اگر برای یکی از مسائل و متن‌ها راه حل ارائه نداده‌ام به این دلیل است که معتقد بوده‌ام در آن مساله یک نفر از پیش نمی‌تواند راه حل ارائه کند. بلکه باید مرحله به مرحله با مشارکت افراد دخیل، راه‌حل ساخته و پخته شود؛ مثال این موضوع مساله آب در ایران است.

فاضلی در توضیح نسبت تداوم زندگی با مسائل مطرح شده در کتاب گفت: با وجود این مسائل ما به زندگی همچنان ادامه می‌دهیم. اما این مسائل از جمله مقولاتی هستند که ما هر بار صبح که از خواب بر می‌خیزیم با آنها مواجه می‌شویم که این به معنای بی‌مساله‌گی نیست، بلکه این مسائل همواره برای اذهان جامعه باز است.

این استاد دانشگاه همچنین در پاسخ به نقدی مبنی بر اینکه کتاب حس ناامیدی القا می‌کند، توضیح داد: برداشت من این نیست که کتاب حس ناامیدی تزریق می‌کند. حس خودم این نیست. زیرا در پایان هر مساله یک راه حل ارائه دادم. من در این کتاب سعی داشتم با مردم صحبت کنم، امیدوارم این تلاش و اثر تلخی‌ای بر خوانندگان باقی نگذارد.

فاضلی در پاسخ به نقدی مبنی بر اینکه پیکان نقدش کتاب کاملاً متوجه نقد مسئولان است گفت: من جز ساختارگرایان هستم. در تحلیل، کنش‌ها را معلول و محصول ساختارها می‌دانم. از این رو تعمداً درباره ساختارها حرف زده‌ام. شأنی که من در این کتاب دارم شأن سیاست‌گذار نیست. بلکه سیاست پژوه است. از این رو این را درست نمی‌دانم که از جامعه شناسان و علوم سیاسی‌ها مدام انتظار داریم نقاط مثبت را هم بگویند.

فاضلی در پایان در پاسخ به این نقد که زبان کتاب را غیرتخصصی می‌داند گفت: این اولین کتاب من است که دارم با عموم مردم سخن می‌گویم. ماکس وبر (جامعه شناس آلمانی ۱۸۶۴ تا ۱۹۲۰) یک سخنرانی مشهور به نام علم به مثابه حرفه دارد که در آنجا اتفاقاً داده واقعی مشخصی برای سخنانش نمی‌گوید. معتقدم باید اجازه دهیم آدم‌ها بتوانند در جایی، از زندگی روزمره شأن فرضیه ارائه و استخراج و در عین حال با جامعه گفت‌وگو کنند. کتاب دغدغه ایران نوعی ادای دین به مردم ایران در قبال خدماتی است که من به نوبه خود از آنها گرفته‌ام.

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
7 + 4 =