۳ خرداد ۱۳۹۸،‏ ۱۲:۵۲
کد خبرنگار: 753
کد خبر: 83325589
۰ نفر

ارزیابی هزینه فایده؛ گام اول رسیدن به هوای پاک

محمد کاظمی| پژوهشگر سیاستگذاری محیط زیست
ارزیابی هزینه فایده؛ گام اول رسیدن به هوای پاک

آلودگی هوای شهر تهران به عنوان یکی از بزرگترین چالش های زیست محیطی این کلانشهر شناخته می شود که هرساله با تحمیل خسارت های هنگفت، فشار مضاعفی به هزینه های مدیریت شهری و به تبع آن زندگی مردم، وارد می کند.

بانک جهانی در سال ۲۰۱۸، میزان خسارت وارده به سلامت عمومی شهر تهران را ۲.۶ میلیارد دلار برآورد کرده است که با توجه به تحمیل هزینه‌های غیرمستقیمی همچون تعطیلی بخش‌های اقتصادی کشور مانند سازمان‌ها و مدارس، این خسارت بیشتر هم خواهد شد.
بنابراین با توجه به اینکه آلودگی هوا، خسارات مستقیم و غیرمستقیم زیادی را به‌بار می‌آورد، افراد و نهادهای مختلفی را درگیر خود کرده است ولی تاکنون در حل این مسئله موفقیت چشمگیری مگر به‌لطف طبیعت مشاهده نشده است. دلیل اصلی این مسئله که تهران با وجود گذشت سالهای متمادی، در دست داشتن امکانات فراوان و اجرای برنامه‌های متعدد همچنان با این مشکل دست‌وپنجه نرم می‌کند، عدم درک صحیح از این پدیده، علل بروز و راهکارهای مؤثر مقابله با آن است.
با توجه به بررسی‌هایی که تبدیل به یک گزاره دقیق علمی شده است، ذرات معلق با قطر کوچک‌تر از ۲.۵ میکرون (PM2.5)، عامل اصلی آلودگی هوای تهران هستند. همچنین نتایج منشأیابی ذرات معلق در شهر تهران نشان می‌دهد که حدود ۶۵ درصد این آلاینده‌ها از وسایل نقلیه در حال تردد در سطح شهر منتشر می‌شود، طبیعتاً وسایل نقلیه که به‌عنوان بزرگ‌ترین منبع انتشار ذرات معلق شناخته می‌شوند، بیشترین راهکارها را به سمت خود جلب خواهند کرد.
به همین منظور با بررسی راهکارهایی که در گزارش‌ها و نظرات کارشناسی و همچنین در تجربیات موفق دیگر کشورها بیشتر به چشم می‌خورند، می‌توان گفت راهکارهایی که در حال حاضر می‌توانند در کاهش انتشار PM2.5 ناشی از حمل‌ونقل مؤثر واقع شوند، عبارت‌اند از:
- اسقاط و از رده خارج کردن ناوگان فرسوده
- نصب فیلتر دوده روی خودروهای دیزلی
- جایگزینی موتورسیکلت‌های برقی و انژکتوری
- استفاده از سوخت‌های جایگزین شامل CNG، LPG و هیبریدی
- طرح‌های مدیریت ترافیک مانند طرح منطقه کم انتشار (LEZ)
شهرداری تهران به‌عنوان متولی اصلی بهبود کیفیت هوای تهران، در سال‌های اخیر توجه ویژه‌ای به راهکار پنجم در قالبی با عنوان «طرح کاهش» داشته است. طرح کاهش که شاخه‌ای از طرح منطقه کم‌انتشار (LEZ) در ایران معرفی شده است، در عمل جزئیات متفاوتی داشته و تنها بر پایه معاینه فنی خودروها استوار است. حال سؤال اینجاست که چرا این مجموعه، طرح کاهش را به‌عنوان راهکار اصلی کاهش آلودگی هوای تهران معرفی کرده است.
محسن پورسیدآقایی معاون حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری تهران، با ارائه گزارشی از برنامه‌های خود در صحن علنی شورای شهر در تاریخ ۱۸ شهریور ۱۳۹۷، علت اجرایی نشدن دیگر راهکارهای مؤثر کاهش آلودگی هوا را این‌گونه بیان می‌کند: «سال گذشته برنامه‌ای اعم از نوسازی ناوگان سنگین، نصب فیلتر دوده، توسعه موتورهای برقی و غیره را به دولت ارائه کردیم. اعتبار مورد نیاز ما برای حل آلودگی هوای تهران چیزی حدود ۷,۵۰۰ میلیارد تومان بود که می‌بایست توسط دولت تامین می‌شد اما در بودجه محقق نشد.» ازاین‌رو طرح کاهش که هزینه مستقیمی برای اجرا درپی نداشت، به‌عنوان راهکار اصلی کاهش آلودگی هوای تهران معرفی و از آبان ۹۵ در تهران اجرایی شد.
با توجه به اینکه طرح کاهش فعلی بر مبنای معاینه فنی استوار است، لذا با ارزیابی تأثیر معاینه فنی در تهران می‌توان میزان کاهش ذرات معلق تهران ناشی از این طرح را محاسبه کرد، ارزیابی مذکور براساس سناریو EISINGER2005 نشان می‌دهد که با اجرای کامل این طرح در سطح شهر تهران، حدود ۱.۵ درصد (معادل ۵/۰ میکروگرم بر مترمکعب) از ذرات معلق شهر تهران کاهش خواهد یافت.
بنابراین طرح کاهشی که در حال اجراست، تا زمانی‌که مبتنی بر معاینه فنی و کنترل حدود آلایندگی خودروها باشد، هرچند گامی روبه‌جلو به‌منظور بسترسازی راهکارهای مؤثر کاهش آلودگی هوای تهران محسوب می‌شود، اما نمی‌تواند کاهش چشم‌گیری در غلظت ذرات معلق هوای تهران ایجاد کند. ازاین‌رو ضروری است که راهکارهایی به‌منظور بهبود طرح کاهش ارائه شود و مورد بررسی دقیق کارشناسی قرار گیرند.
طرح کاهش اجراشده در ایران با الگوگیری از طرح منطقه کم‌انتشار (LEZ) است که نتایج بسیار موفقی را در اروپا به‌همراه داشته است اما آن‌چه که منجر به تفاوت نتایج طرح کاهش در ایران و طرح LEZ در اروپا می‌شود، فاکتورهایی است که در این طرح‌ها کنترل می‌شود.
حدود مجاز آلایندگی در معاینه فنی به‌عنوان تنها فاکتور کنترل‌کننده آلایندگی خودروها در ایران انتخاب شده است اما در طرح LEZ مناطق مختلف اروپا، فاکتورهای مؤثر دیگری برای کاهش آلایندگی خودروها شامل فرسودگی خودرو، فیلتر دوده، سوخت جایگزین و غیره انتخاب شده است.
نکته‌ای که همچنان پابرجاست و ممکن است مانعی دربرابر اجرای راهکارهای مذکور باشد، محدودیت‌های تأمین منابع مالی برای اجرای آن‌ها است، بنابراین برای رفع چنین مشکلی در اولین گام ضروری است که یک اولویت‌بندی و رتبه‌بندی بین راهکارهای مؤثر، برمبنای هزینه‌های اجرا و میزان اثرگذاری آن‌ها در کاهش آلودگی هوا موسوم به ارزیابی هزینه-فایده انجام شود. بر این اساس، راهکارهایی اتخاذ شوند که هزینه کمتر و اثربخشی بیشتری در این مقطع زمانی داشته باشند.
 

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
1 + 1 =