دانش بومی مقاوم‌سازی در برابر زلزله به ثمر نشست

تهران- ایرنا- بزرگ‌ترین آزمایش اتصال تیر به ستون در دنیا در داخل كشور انجام شد درحالی‌كه پیش‌ازاین چنین آزمایش‌هایی در خارج كشور با هزینه بسیار بالا صورت می‌گرفت اما اكنون با یك‌دهم هزینه مشابه خارجی با فناوری داخلی و دانش متخصصان ایرانی با موفقیت انجام شد.

ایران كشوری زلزله‌خیز است و معمولاً هر چند سال یك‌بار از این منظر خسارات زیادی به كشور وارد می‌شود ازاین‌رو متخصصان ایرانی با فناوری و دانش داخلی موفق به اجرای بزرگ‌ترین آزمایش سازه‌ای در دنیا شدند كه نتیجه قابل‌قبول به‌دست‌آمده از آن، بیانگر رشد شاخص فناوری كشور در زمینه مهندسی زلزله است.
بزرگ‌ترین آزمایش اتصال تیر به ستون در دنیا، مربوط به پروژه فرانمای آیمكس (IMAX) امروز چهارشنبه در آزمایشگاه پیشرفته مهندسی زلزله كشور، متعلق به پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله انجام شد.
این آزمایش، اولین آزمایش مهم در مجموعه آزمایشگاه‌های پیشرفته مهندسی زلزله محسوب می‌شود كه مربوط به مقاومت زلزله اتصالات یكی از بزرگ‌ترین برج‌های چند منظوره تهران به ارتفاع بیش از 100 متر است، طراحی اتصالات تیرها به ستون‌های این سازه به روشی كاملاً جدید، به دو صورت پیچی و جوشی و به صورت اتصال صلب با استفاده از ورق كناری انجام شده است.
بحث ایمنی ساختمان‌ها در برابر زلزله یكی از دغدغه‌های مهم جامعه و مسئولان است، این موضوع به‌خصوص برای ساختمان‌های بلندمرتبه اهمیت دو چندانی دارد كه در همین راستا كشورهای پیشرفته برای رسیدن به این هدف، اقدام به ساخت آزمایشگاه‌های بزرگ و پیشرفته مهندسی زلزله كرده‌اند كه چنین آزمایشگاهی سال گذشته در كشور به بهره‌برداری رسید.
مدیر آزمایشگاه‌های پیشرفته مهندسی زلزله وابسته به پژوهشگاه زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله درباره انجام این آزمایش گفت: این آزمایشگاه جزو 10 تا 12 آزمایشگاه بزرگ مهندسی زلزله در دنیاست و در غرب آسیا و منطقه خاورمیانه، نمونه ندارد.
مرتضی بسطامی درباره انجام آزمایش امروز توضیح داد: این آزمایش مربوط به اتصال یكی از برج‌های تهران با ارتفاع حدود 127 متر با مساحت بیش از 152 هزار مترمربع است، ابعاد این سازه با توجه به بحث مقاومت در برابر زلزله و اینكه ریسك زلزله در تهران بالا است، نیاز به یك سری ضوابط و معیارهای فنی خاص دارد كه طبق استانداردها باید جوابگو باشد.
وی تأكید كرد: چون پروژه در ابعادی بزرگ و فراتر از یك سازه معمولی است، قطعاً آیین‌نامه آن‌ها را الزام به انجام آزمایش می‌كند با توجه به اینكه تاكنون امكان انجام این‌گونه آزمایش‌ها داخل كشور وجود نداشت به همین دلیل شاید انجام نمی‌شد و شاید هم برای موارد خاص به خارج از كشور فرستاده می‌شدند كه هزینه‌های سنگینی نیز داشتند.
بسطامی گفت: البته این آزمایش نیز قرار بود در امریكا یا اروپا انجام شود كه بیش از 250 هزار دلار هزینه در بر داشت اما در داخل كشور با كمتر از یك‌دهم آن هزینه انجام شد كه از دو جنبه برای ما بسیار مهم است؛ یكی ایجاد ظرفیت و دانش فنی و دیگری جلوگیری از خروج ارز از كشور است.
وی افزود: از آنجا كه این مجموعه آزمایشگاهی در داخل كشور ساخته شده و طبق آخرین استانداردهای بین‌المللی آزمایشگاهی كشورهایی مانند ژاپن، امریكا و اروپا فعالیت می‌كند از این رو كاملاً قابل اطمینان است.
بسطامی ادامه داد: نتایج این آزمایش بر اساس استاندارد تعیین‌شده اعلام می‌شود، مثلاً در استاندارد مشخص شده اگر به این نتیجه برسید قابل‌قبول است، بنابراین این نتیجه در هر كجای دنیا مورد پذیرش است و گزارش آن را به مجامع بین‌المللی ارائه خواهیم داد چون بزرگ‌ترین آزمایشی است كه در این اندازه در دنیا انجام شده است.
وی درباره اتصال این سازه گفت: این نوع اتصال كه به آن «اتصال با صفحات كناری» گفته می‌شود یك اتصال خاص و جدیدی در دنیاست كه برای سازه‌هایی با دهانه‌های بزرگ و ارتفاع زیاد استفاده می‌شود ازاین‌رو از لحاظ مقاومت در برابر زلزله حتماً باید مورد آزمایش قرار گیرد.
مدیر آزمایشگاه‌های پیشرفته مهندسی زلزله افزود: با توجه به اینكه یك كشور زلزله‌خیز هستیم نتیجه این آزمایش می‌تواند در برج‌هایی كه از این سیستم برای ساخت استفاده كنند كاربرد داشته باشد البته باید در نظر داشته باشیم كه هر سازه و طراحی؛ آزمایش مخصوص به خود را دارد.
وی گفت: مقاومت سازه در مقابل فشار 170 تن قابل‌قبول و طبق استاندارد است اما این سازه تا 220 تن مقاومت كرد كه بسیار خوب است، نتیجه این آزمایش‌ها به ما كمك می‌كند كه مثلاً در طراحی ضخامت‌ها را بیشتر و یا سازه‌ها را سنگین‌تر كنیم تا برجی ایمن بسازیم.
بسطامی با اشاره به اینكه این آزمایش به ما نشان می‌دهد كه این طراحی توانایی تحمل چه میزان نیروی زلزله را دارد، افزود: البته معیار ما ریشتر نیست بلكه فشاری است كه از رخداد زلزله وارد می‌شود، یعنی بر اساس فرمول می‌گوییم مثلاً یك زلزله 6 ریشتری چه میزان نیرو وارد می‌كند و نتیجه آزمایش را بر اساس آن بررسی می‌كنیم.
وی اظهار داشت: مقاومت در برابر 170 تن نیرو برای یك زلزله شدید در تهران قابل‌قبول است یعنی اطمینان داریم اگر زلزله شدیدی در تهران رخ دهد این برج مقاوم است.
بسطامی تأكید كرد: با توجه به جدید بودن روش اتصال در این پروژه، لازم است ابتدا این اتصالات با ابعاد واقعی ساخته شده و تحت آزمایش‌های موردنیاز برای تائید قرار گیرند، در صورت تائید این روش جدید اتصال، توسط مراجع ساختمان‌سازی كشور، می‌توان از این نوع اتصال در ساخت سازه‌ها در سراسر كشور به‌عنوان یك روش ساخت اتصالات تیر به ستون استفاده كرد.
وی گفت: این پروژه جزو بزرگ‌ترین آزمایش‌ها در نوع خود در سطح دنیا است كه اكنون كشور به توانایی انجام آن دست یافته است، پیش از این آزمایش‌هایی در مقیاس كوچك‌تر در آزمایشگاه‌ها و دانشگاه‌های بزرگ دنیا انجام شده است، انجام این آزمایش مهم بیانگر رشد شاخص فناوری كشور در زمینه مهندسی زلزله خواهد بود.

*** درباره آزمایشگاه پیشرفته مهندسی زلزله
در ایران، بعد از وقوع زلزله‌های مخرب گذشته، تصمیم به احداث مجموعه آزمایشگاه‌های پیشرفته مهندسی زلزله گرفته شد و پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله از سال 1391 اقدام به ساخت این مجموعه آزمایشگاهی در فضایی به مساحت بیش از 10 هزار مترمربع كرده است.
تا سال گذشته بیشتر بخش‌های این مجموعه به بهره‌برداری رسید و آماده ارائه خدمات فنی، مهندسی و تحقیقاتی به داخل و خارج از كشور است، احداث این مجموعه می‌تواند در راستای اقتصاد مقاومتی در پروژه‌های مهم مهندسی كشور نقش مهمی ایفا كند و سالیانه مانع از خروج مقادیر قابل‌توجهی ارز از كشور شود.
این آزمایشگاه یكی از آزمایشگاه‌های بزرگ مهندسی زلزله در دنیا و بزرگ‌ترین آزمایشگاه پیشرفته مهندسی زلزله در منطقه خاورمیانه و غرب آسیا است كه با تلاش و همت پژوهشگران پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله در منطقه سوهانك تهران طراحی و ساخته شده است.
علمی 9014** 1055