ملزومات تحقق رونق پایدار تولید در كشاورزی

شیراز- ایرنا- راهكارهای رونق پایدار تولید در كشاورزی ایران در میزگرد تخصصی خبرگزاری جمهوری اسلامی بررسی شد و مدیران و كارشناسان شركت كننده بر این باور بودند كه با توجه به ظرفیت های داخلی، تحقق شعار سال 'رونق تولید' در كشاورزی از دیگر بخش ها همچون صنعت دست یافتنی تر به نظر می رسد.

ایرنا فارس میزبان مجموعه ای از عوامل تاثیرگذار در بخش كشاورزی بود، از رئیس دانشكده كشاورزی دانشگاه شیراز كه به ابعاد علمی موضوع اشاره كرد تا مسئولانی از معاونت بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد كشاورزی فارس كه در عرصه اجرایی برای رونق تولید كشاورزی می كوشند.
از آنجا كه رونق كشاورزی در پیوند با مقوله آب است، نماینده شركت آب منطقه ای فارس نیز به ترسیم وضعیت كنونی منابع آبی استان پرداخت و 2 عضو ارشد خانه كشاورز استان نیز در دفاع از كشاورزان سخن گفتند.
آنچه امسال نویدبخش رونق تولید در بخش كشاورزی ایران شده است، بارش های قابل توجهی است كه نسبت به سال زراعی گذشته، بستر بهتری را برای تولید در این بخش فراهم كرد. تنها در استان فارس، میزان بارش ها به حدی بود كه پس از 10 سال خشكسالی، دریچه های سد درودزن با هدف تامین آب مورد نیاز كشاورزان پایین دست گشوده شد.
اما این وضعیت از نظر صاحب نظران شركت كننده در میزگرد ایرنا، پایان راه نیست و با وجود افزایش حجم بارش ها، باید همچنان راهكارهای ارتقای بهره وری در مصرف آب را در دستور كار داشت، از نگاه جزیره ای در موضوع كشاورزی پرهیز و به جای هندوانه و صادرات آب مجازی، محصولات با ارزش افزوده بالا با میزان مصرف كمتر آب را راهی بازارهای داخلی و خارجی كرد.
رونق تولید در بخش كشاورزی نویدبخش دمیدن تحرك و پویایی به دیگر بخش های اقتصاد و اشتغالزایی است كه بهره گیری حداكثری از آن در گروی وجود صنایع تبدیلی با هدف جذب ارزش افزوده ناشی از محصولات كشاورزی در محل تولید است.

** چشم انداز تولید
مدیر امور زراعت سازمان جهاد كشاورزی استان فارس در این میزگرد تخصصی گفت: در استان فارس سالانه 330 هزار هكتار كشت دیم و 550 هزار هكتار كشت آبی صورت می گیرد كه هدف از این كشت ها، علاوه بر تامین امنیت غذایی استان، تامین نیازهای كشور است و این موضوع پیروی اهدافی است كه در اقتصاد مقاومتی در بخش كشاورزی در نظر گرفته شده است.
احمد دهقان افزود: یكی از اهدافی كه در اقتصاد مقاومتی دستیابی به آن در نظر گرفته شده است رسیدن به ضریب خود اتكایی 100 درصدی در تولید گندم است البته علاوه بر گندم 9 محصول از گروه های گندم، جو، برنج، حبوبات و سیب زمینی نیز افزایش ضریب خوداتكایی دارند.
مدیر باغبانی سازمان جهاد كشاورزی فارس نیز در ادامه این میزگرد گفت: بیش از 400 هزار هكتار باغ در استان فارس وجود دارد كه 150 هزار هكتار از این باغات به صورت دیم ایجاد شده اند.
محمدرضا پاكاری افزود: تنوع آب و هوایی در فارس باعث شده تا استان فارس وضعیت خوبی در این حوزه در كشور داشته باشد و بتواند بیش از سه میلیون 200 هزار تن اتوا محصولات باغی در كشور تولید كند.
وی اقتصاد پایدار بخش باغبانی را یكی از اهداف این حوزه در استان برشمرد و عنوان كرد: پایدار و استمرار در تولید محصولات باغی در فارس به علت تنوع آب و هوایی است از این رو تنوع بخشی به تولید محصولات باغی یكی از مواردی است كه در دستور كار جهاد كشاورزی قرار گرفته است.
پاكاری در خصوص افزایش میزان باغات نیز گفت: یكی از سیاست های كلی نظام، كاستن از مهاجرت روستاییان به شهرها است، از این رو، وجود باغات و افزایش سطح این بخش می تواند علاوه بر جلوگیری از مهاجرت روستائیان به شهرها و تخلیه روستا ها زمینه ساز تولیدات گیاهان دارویی در روستاها شود.
مدیر باغبانی جهاد كشاورزی استان فارس بیان كرد: یكی از بحران هایی كه كشاورزی استان با آن مواجه است بحران كم آبی است لیكن یكی از اصلی ترین سیاست هایی كه جهاد كشاورزی به دنبال آن است مدیریت مصرف آب در این بخش است.
او در خصوص زنجیره های مرتبط با بخش كشاورزی نیز بیان كرد: توسعه زنجیره تولید و صادرات جز مواردی است كه می توان منجر به بهبود وضعیت كشت و افزایش دهنده بهره وری این بخش است و اگر زنجیره های تولید كه حلقه های وابسته بخش كشاورزی هستند در نظر گرفته نشوند این بخش با مشكل مواجه می شود.

** نگاهی به وضعیت منابع كنونی آب
مدیر بهره برداری و نگهداری از تاسیسات آبی و برقابی شركت آب منطقه ای استان فارس نیز در میزگرد ایرنا گفت: هم اكنون حدود سه میلیارد مترمكعب آب در هفت سد واقع در این استان ذخیره است.
وحید صالحی افزود: از میان آب هایی كه در سدهای استان فارس ذخیره شده است بیش از یك میلیارد و 600 میلیون متر مكعب آن قابل استفاده و بهره برداری است و 492 میلیون متر مكعب آن نیز به عنوان حجم آب پایدار برای بقای سدها باید همواره در پشت سد باقی بماند.
وی ادامه داد: در مجموع، میزان آب مفیدی كه هم اینك در سدهای استان فارس ذخیره و امكان استفاده مفید از آن فراهم است افزون بر یك میلیارد و 156 میلیون متر مكعب است.
مدیر بهره برداری و نگهداری از تاسیسات آبی و برقابی آب منطقه ای استان فارس در خصوص بارندگی های اخیر در استان فارس نیز گفت: این بارش ها سبب شد افزون بر 450 میلیون متر مكعب آب راهی سدهای استان فارس شود.

** تخصیص كم سابقه آب سدها؛ جهاد كشاورزی: كافی نبود
وی در خصوص تخصیص آب سدهای استان به كشاورزان نیز گفت: كارگروه كشاورزی میزان تخصیص آب سد های استان به كشاورزان را مشخص می كند و این تخصیص براساس فعالیت های كشاورزان و نوع كشت صورت می گیرد البته امسال میزان تخصیص آب متاثر از میزان بارندگی های اخیر نیز هست.
صالحی در خصوص آب تخصیص یافته به بخش كشاورزی طی یكماه گذشته اظهار داشت: 120 میلیون متر مكعب آب به كشاورزی تخصیص داده شد كه از این میزان تاكنون 111 میلیون متر مكعب در حوزه های مختلف كشاورزی ، احیا و پایداری كانون ها اختصاص یافته است.
از سوی دیگر، دهقان مدیر امور زراعت سازمان جهاد كشاورزی استان فارس با بیان اینكه آب تخصیص یافته سدهای استان بسیار ناچیز بوده است، اظهار داشت: طی سه سال گذشته تخصیص آب از سدهای استان صورت نگرفت كه به علت كمبود آب بود.
وی ادامه داد: امسال كه آب سدهای استان فارس به بخش كشاورزی تخصیص یافت، این میزان برطرف كننده نیازهای این بخش نبود.

** لزوم تغییر نگاه دولت ها به كشاورزی
رئیس دانشكده كشاورزی دانشگاه شیراز نیز در این میزگرد گفت: باید جو روانی و فرهنگی جامعه را از زیان بار بودن كشاورزی بیرون بیاوریم، متاسفانه از هر تریبونی در هرجای این كشور هر ویران گری كه اتفاق افتاده اولین انگشتمان را به سمت كشاورز و كشاورزی و حوزه های مرتبط با آن می بریم.
محسن عدالت افزود: اگر كشاورزی مخرب است پس چرا آن را ادامه می دهیم؟ اگر نمی خواهیم آن را ادامه دهیم پس راهكار جایگزین چیست؟ متاسفانه جوانان از كشاورزی گریزان شده اند، آنها را از این بخش فراری داده ایم.
وی ادامه داد: مدام می گوییم كشاورزی آب مصرف می كند، خب این آب مصرف می شود چون 90 درصد گیاه آب است، مثل این است كه بگوییم چرا صنعت ساختمان، سیمان مصرف می كند، البته این انتقاد كه چرا آب را بد مصرف می كنیم درست است.
این عضو هیات علمی دانشگاه شیراز گفت: تا زمانی كه نگاه سیستمی به معضلات كشاورزی نداشته باشیم و بخواهیم جزیره ای به كشاورزی نگاه كنیم هیچ مشكلی در این زمینه حل نمی شود و تا زمانی كه در تمام تصمیم گیری ها معاش كشاورز را درنظر نگیریم هر قانونی كه به بهترین شكل در بهترین مراكز آكادمی اجرایی نیز نوشته شده باشد قابل اجرا نخواهد بود.
عدالت با تاكید بر اینكه دولت باید بازار صادراتی را برای كشاورزی فراهم كند، اظهاركرد: اگر تمام نگاه ها به اقتصاد و معاش كشاورز نباشد قوانین هیچ كدام برخورد واقعی خود را نخواهد داشت، به جای اینكه بیاییم محصولات كشاورزی را سركوب كنیم بازار صادراتی این محصولات را تقویت كنیم.
وی ادامه داد: دولت ها قیمت ها را همیشه پایین نگه می دارند و این سركوب شدن قیمت باعث می شود كه كشاورز توانمند نشود، كشاورزی كه توانمند نشود سفارش پژوهش نخواهد داد و آموزش برای او اهمیتی ندارد چون پولی ندارد در این زمینه هزینه كند.
وی اضافه كرد: اما اگر كشاورز توانمند شد دانشگاهیان نیز از نظر پژوهشی و آموزشی توانمند می شوند.
رئیس دانشكده كشاورزی دانشگاه شیراز گفت: دولت ها قیمت محصولات كشاورزی را به صورت دستوری پایین نگه می دارند و از جیب كشاورز سوبسید به مصرف كننده عادی می دهند ولی مصرف صنعتی را رها كرده اند تا می توانند افزایش قیمت دهند، قیمت خودرو را ببینید كه چه شد.
عدالت تاكید كرد: باید سیاست های كلی كشور در ارتباط با كشاورز و كشاورزی اصلاح و الگوهای دنیا پیاده شود.
وی ادامه داد: دنیا سراغ كشاورزی رفت و كشاورزی را توسعه داد و ثروتی كه از این راه بدست آورد را در صنعت، سرمایه گذاری كرد و كار توسعه صنعتی را دنبال كرد اما ما كشاورزی را سركوب و به خاك سیاه نشاندیم.
رئیس دانشكده كشاورزی دانشگاه شیراز گفت: گفتیم تنها به سمت صنعتی شدن حركت كنیم، آیا صنعتی داریم؟ ما 2 كارخانه خودروسازی داریم كه تنها مونتاژ می كنند و بقیه صنایع نیز از یارانه انرژی استفاده می كنند و روی پا ایستاده اند، اگر قرار باشد انرژی را به قیمت آزاد و جهانی به آن ها ارائه دهیم، هیچ كدام توان ایستادگی نخواهند داشت.
عدالت افزود: كالای كشاورزی ما امروز در كشورهای اطراف مشتری دارد و ما خیلی راحت می توانیم صادرات كنیم و ارز به مملكت بیاوریم اما چند درصد كالاهای صنعتی ما توان صادراتی دارند؟

** كسری آب های زیرزمینی در 130 دشت فارس و لزوم بهره وری در آب
صالحی مدیر بهره برداری و نگهداری از تاسیسات آبی و برقابی آب منطقه ای استان فارس در ادامه این میزگرد با اشاره به اینكه كشاورزان ملزم به نصب كنتورهای هوشمند در مزارع خود هستند بیان كرد: 135 دشت در استان فارس ثبت شده كه از این میزان 130 دشت فارس دارای كسری آب است و اگر برداشت آب در این دشت ها مدیریت شده نباشد شرایط بسیار سختی پیش روی كشاورزان و اهالی فارس قرار می دهد.
مدیر زراعت جهاد كشاورزی استان فارس درباره سیاست كشت در استان و كشور نیز گفت: یكی از سیاست هایی كه در كشور به دنبال آن هستیم افزایش بهره وری و كاهش مصرف آب است اكنون می توان گفت كه طی یك دهه اخیر با توجه به فعالیت هایی كه در استان روی داده است بهره وری بخش كشاورزی 2 برابر شده است.
دهقان افزود: كاهش ضایعات تولیدات كشاورزی، بهبود الگوی كشت و مصرف و افزایش میزان بهره وری كشاورزی از جمله اهدافی است كه پس از بهبود كشاورزی حاصل می شود.
مدیر زراعت جهاد كشاورزی استان فارس در خصوص میزان مصرف بخش كشاورزی از آب های استان فارس اظهار داشت: با توجه به اینكه در استان فارس بیش از هفت میلیون تن انواع محصولات كشاورزی تولید می شود و سیاست كلی نیز بر حفظ منابع آبی و مدیریت مصرف آب در كشاورزی است لیكن بخش كشاورزی سالانه نزدیك به سه میلیارد و 500 میلیون متر مكعب آب مصرف می كند.
وی درباره تامین آب كشت های دیم نیز بیان كرد: كشت گندم، جو و كلزا در فارس به صورت دیم صورت می گیرد و سالانه یك میلیارد متر مكعب آب مصرف داشته كه پیشتر 30 درصد آن توسط باران تامین می شد اما با بارندگی های اخیر شاهد تامین 60 درصدی نیاز آبی كشت های دیم در فارس هستیم.
وی گفت: علاوه بر این، می توان گفت روش های آبیاری در استان فارس ارتقا یافته است و محصولات سبزی ، صیفی و جالیز با روش های نوین، آبیاری می شوند از این رو بهره وری آب افزایش داشته و مصرف، كاهش قابل توجه ای یافته است.

** گلایه های كشاورزان از نبود عزم ملی و فراگیر در بهره وری آب
دبیر اجرایی خانه كشاورز استان فارس نیز در این میزگرد با بیان اینكه این تشكل كار پیگیری مسایل و مشكلات كشاورزان را دنبال می كند، گفت: كشاورزان متناسب با شرایط بحرانی كه كشور با آن مواجه است، پذیرفته اند در جهت صرفه جویی در مصرف آب فعالیت كنند.
محمدحسین فخیمی افزود: به عنوان مثال، كشاورزان پذیرفته اند كه كنتورهای حجمی را نصب كنند اما توان پرداخت هزینه نصب كنتور را ندارند، ما موافق نصب كنتور هستیم اما خواستار آن هستیم كه دولت هزینه آن را پرداخت كند.
وی ادامه داد: همچنین كشاورزانی كه كنتور دارند این گلایه دارند كه كسانی كه كنتور ندارند آزادانه برداشت می كنند اما حجمی برای ما مشخص شده كه بیشتر از آن امكان برداشت نداریم؛ این شرایط باید برای همگان برابر باشد و روند اصلاح شود.
دبیر اجرایی خانه كشاورز استان فارس گفت: بحث عدالت در توزیع آب بین كشاورزان مساله ای است كه باید مورد توجه قرار گیرد، در بحث رهاسازی آب از سدها كشاورزان این گلایه را دارند كه چرا این رهاسازی به موقع صورت نمی گیرد.
عضو شورای مركزی خانه كشاورز استان فارس نیز در این میزگرد گفت: تشكیلات ترویجی تلاش می كنند یك كشت را از فصلی به فصل دیگر منتقل و یك زراعت پرآب را به زراعت كم آب تبدیل كنند.
محمد جعفری افزود: در مناطق گرمسیری، چغندر را به جای تابستان در زمستان كشت می كنند، سطح كشت از 200 هزار هكتار، پنج هزار هكتار می شود، محصول بعد از تولید به مراكز خرید داده می شود اما بعد از 9 ماه پول كشاورز را نمی دهند.
وی ادامه داد: گندم كه قیمت واقعی آن را از كشاورز نمی خرند، را تحویل می گیرند اما تا ماه ها پول آن پرداخت نمی شود؛ در كنار ما، عراق گندم را تا بیش از چهار هزار تومان و افغانستان تا بیش از 6 هزار تومان خریداری می كند.
عضو شورای مركزی خانه كشاورز استان فارس با تاكید بر اینكه سیاست ها نمی گذارد قضیه اقتصاد بخش كشاورزی به خوبی روان كار كند، گفت: محصولات كشاورزی و باغداری ایران بهترین جایگاه را در دیگر كشورها دارد اما من توان آن را ندارم، این محصولات را به آنجا ببرم.
جعفری در مورد نصب كنتورهای حجمی كشاورزی نیز بیان كرد: ما كشاورزان آمادگی نصب كنتور را داریم اما می دانیم عزم ملی دنبال این قضیه نیست و تنها حرف زده می شود.

** كاهش فرسایش خاك در دستور كار
در ادامه این میزگرد، جانشین معاونت تولیدات گیاهی جهاد كشاورزی فارس گفت: آب و هوا ، اقلیم و نیروی انسانی عناصر اصلی كشاورزی است اما سعی شده تا با افزایش ارتباط دانشگاه با صنعت به دنبال افزایش بهره وری كشاورزی در هر واحد باشیم.
محمد محمدی افزود: در حوزه سخت افزاری سعی شده تا با تغییر روش های ابیاری و ابیاری تحت فشار شاهد افزایش عملكرد مصرف آب در هر واحد كشاورزی بوده البته در كنار مصرف آب به نوع كشت و بذر استفاده شده در این بخش نیز توجه ویژه ای صورت گرفته است. وی افزود: كاهش طول مدت كشت ، تغییر الگوی و روش های كشت مواردی است كه مورد توجه است تا فرسایش خاك نیز كاهش داشته باشد.
محمدی در خصوص تغییر الگوی كشت در فارس بیان كرد: یكی از سیاست های كلی كه در استان فارس به دنبال آن هستیم ایجاد هفت هزار هكتار گلخانه در فارس است. ایجاد گلخانه در فارس نه تنها تنش های آبی- خاكی را كاهش می دهد بلكه بستری برای تولیدات محصولات گیاهان دارویی را فراهم می كند.
او معیشت كشاورزان را یكی از موضوعاتی می داند كه مورد توجه جهاد كشاورزی است و عنوان كرد: استان فارس به 600 پهنه تقسیم بندی شده است و برخی از پهنه ها به علت اینكه دارای تنش های آبی هستند امكان كشت در آنها نیست از این رو با تغییر الگوی كشت به كشاورزان كمك می شود تا معیشت مناسبی در تمامی طول سال داشته باشند.

** چرایی كاشت برنج در شرایط كم آبی
در ادامه میزگرد تخصصی خبرگزاری جمهوری اسلامی، دهقان مدیر زراعت جهاد كشاورزی استان فارس در پاسخ به این سوال كه باتوجه به محدویت مصرف آب چگونه همچنان در فارس كشت برنج وجود دارد گفت: كشت برنج جز الگوی كشت استان فارس نیست و تنها دو استان شمالی كشور می توانند به كشت برنج مبادرت ورزند و به جرات می توان گفت اگر كشت برنج در این استان وجود دارد تماما با استفاده از آب های سطحی است و از منابع آبی زیر زمینی هیچ استفاده ای نمی شود.
رئیس دانشكده كشاورزی دانشگاه شیراز در این باره گفت: باید بررسی كنیم كه چرا با وجود اینكه همه فشار می آوریم و قانون تصویب می كنیم كه كشاورز برنج نكارد اما باز كشاورز برنج می كارد، چرا كشاورز این همه به كشت برنج علاقه دارد؟ آیا این كشت یك كشت راحتی است؟ كشاورز به این دلیل به دنبال كشت برنج است چرا كه معاش او از برنج بیرون می آید.
عدالت افزود: ما نسخه دیگری دست كشاورز نداده ایم و تلاش نكردیم به كشاورز بگوییم اگر این محصول را نكاشتی به جای آن این محصول را بكار و مطمئن باش درآمد تو معادل برنج خواهد بود.
وی ادامه داد: به عنوان مثال مشاهده كردیم امسال بازار صادراتی پیاز باز شد و قیمت دلار به گونه ای بود كه پیاز تا 12 هزار تومان افزایش یافت و هر كس پیاز كاشته بود، وضعیتش خوب شد، پیاز را با چند لیتر آب می توانیم تولید كنیم؟ برای كشت هر كیلو پیاز در مزرعه بین 300 تا 400 لیتر آب مصرف می شود اما برای كشت برنج حدود هشت هزار لیتر آب مصرف می شود.
وی اضافه كرد: اگر بازار صادرات را داشته باشیم و كشاورز به جای برنج پیاز بكارد و با مصرف آب كمتر همان درآمد را پیدا كند، هیچ كشاورزی به سمت كشت برنج نمی رود.

** كشت فراسرزمینی و مشكلات فرارو
طی سالیان گذشته، موضوع كشت فراسرزمینی به عنوان یكی از راهكارهای تامین منابع غذایی كشور در سرزمین هایی كه مشكل آب ندارند، مورد توجه بوده است.
دهقان مدیر امور زراعت سازمان جهاد كشاورزی استان فارس گفت: گام نخست این اقدام در استان فارس برداشته شد و فعالیت های خوبی در این زمینه شكل گرفت اما در كشت فراسرزمینی واردات محصول و انتقال ادوات كشاورزی به كشور هدف مشكلاتی را برای كشاورزان به وجود آورد.

** صادرات آب مجازی
كشت هندوانه از موارد مورد انتقاد در شرایط كم آبی سالیان گذشته بوده است.
اما مدیر امور زراعت سازمان جهاد كشاورزی استان فارس از منظری دیگر دراین باره سخن گفت.
دهقان در پاسخ به سوالی مبنی بر اینكه با صادرات هندوانه آب مجازی صادر می كنیم، اظهار داشت: با توجه به مدیریت مصرف آب و افزایش بهره وری آب، كشت هندوانه در استان فارس سالانه به طور متوسط چهار هزار متر مكعب آب مصرف می كند اما قیمت صادراتی این محصول افزایش خوبی داشته و نسبت به هزینه تمام شده كشت چندین برابر ارزآوری كرده است.

** لزوم سرمایه گذاری در بخش نوآوری كشاورزی
رئیس دانشكده كشاورزی دانشگاه شیراز در ادامه این میزگرد گفت: در بخش تولیدات كشاورزی ایران رتبه 16 جهان را دارد اما در بخش تولید نوآوری و فناوری در حوزه كشاورزی رتبه 75 هستیم، این فاصله نشان می دهد سرمایه گذاری كافی در زمینه نوآوری كشاورزی اتفاق نمی افتد و تا زمانی كه این سرمایه گذاری اتفاق نیفتد معضل كم آبی، خشكسالی، اقتصاد زندگی كشاورز و مشكلات زیست محیطی همچنان پابرجاست.
عدالت افزود: ما در دانشگاه به این نتیجه رسیده ایم كه پلتفرم آموزش و پژوهش را باید تغییر دهیم و باید به سمتی برویم تا كسانی كه از دانشگاه فارغ التحصیل می شوند حداقل هایی از مهارت كشاورزی را بدانند.
وی ادامه داد: خوشبختانه در پنج سال گذشته با فعالیت های خوبی كه به كمك سازمان فنی و حرفه ای صورت گرفت كارگاه های بسیار خوب مهارت آموزی برای دانشجویان برگزار كردیم، در حال حاضر بسیاری از آن ها خودشان مولد شدند و برای دیگران شغل ایجاد می كنند و برای استخدام تكیه ای به دولت ندارند.
بنا بر آنچه كه در این میزگرد تخصصی گذشت، تحقق رونق 'پایدار' تولید در بخش كشاورزی نیازمند توجه به مولفه های مختلفی در حوزه اجرا، بهبود الگوی كشت، تغییر سیاستگذاری ها، ارتقای فناوری تولید و ... است و در این صورت است كه می توان چشم انداز درخشانی را فراروی این بخش متصور شد.
9254/ ع پ/ 2027