۱ خرداد ۱۳۹۸،‏ ۸:۱۰
کد خبر: 83323265
۰ نفر
سیلاب، تاوان تخریب طبیعت

شهركرد- ایرنا- در یك چشم بر هم زدن مال و اموال مردم را آب برد و كسی نتوانست در برابر قهر طبیعت ایستادگی كند.

به گزارش ایرنا، رودخانه مسیر اصلی خود را نمی رود، چون آنقدر در طول مسیرش كنده كاری و خانه های بی پای بست بنا شده كه مجبور است از مسیر دیگری برود.
جنگل نیمه عریان است و توان ایستایی در برابر رودخانه خروشان را ندارد و در نهایت آب به خانه ها می زند و در یك لحظه مانند زلزله ویرانگر می شود.
فروردین سال 98 را باید ماه سیلاب دانست، زیرا در یك هفته بیش از 350 هزار میلیارد ریال به تاسیسات و زیربناها و خانه های كشور آسیب زد، این برآورد فقط در حوزه های زیربنایی است، چرا كه خسارت به منابع طبیعی و روح انسان ها قابل قیاس و اندازه گیری نیست.
سیل یكی از پیچیده ترین و مخرب ترین رویدادهای طبیعی است و بیش از هر بلای طبیعی دیگر جان و مال انسان و شرایط اجتماعی و اقتصادی جامعه را به مخاطره می اندازد، هرچند مدیریت صحیح آن می تواند منبع بزرگی جهت تامین نیازهای آبی یك منطقه باشد.
بررسی مجموعه عوامل محیطی كه موجب ایجاد سیل است، نشاندهنده دخالت انسان در چرخه طبیعی آب از طریق تخریب پوشش گیاهی در عرصه های آبخیز، كاربری غیراصولی اراضی، توسعه سطوح نفودناپذیر و اقداماتی از این قبیل و امكان وقوع سیل را در مناطق گوناگون افزایش می دهد.
برهمین اساس بطور قطع و یقین می توان گفت كه وجود پوشش جنگلی و مرتعی غنی، می تواند از جاری شدن آبهای سطحی جلوگیری كند.
درختان و پوشش گیاهی این قابلیت را دارند كه تا حد قابل توجهی سرعت آب را كنترل و باعث نفوذ آب به سفره های زیرزمینی شوند. در واقع زمانی كه شاخه ها و برگ های درختان به صورت انبوه و فشرده در كنار هم قرار می گیرند سایه بانی ایجاد می كنند كه جلوی ضربات باران به خاك را خواهد گرفت و از جاری شدن آب جلوگیری خواهد كرد، از طرف دیگر برگ های درختان نیز در سطح جنگل ها، حكم اسفنج را داشته كه آب را در خود نگهداری می كند. اما متاسفانه زمانی كه درختان از بین می روند و پوشش گیاهی غنای خود را از دست می دهد آب باران بدون آنكه جذب خاك شود روی زمین راه افتاده و پدیده ای به نام سیل را بوجود می آورد.
سیلاب های اخیر فرصتی را فراهم كرده است تا ضمن بررسی علل وقوع این رخداد ویرانگر، توجه به محیط زیست و منابع طبیعی و حراست بیش از پیش از آن را بار دیگر به مسئولان و مردم گوشزد كند.
چهارمحال و بختیاری جزو 5 استان اول پربارش و سیل خیز از نظر حجم خسارت در فروردین ماه امسال با سیلاب های مخرب مواجه شد.
این در حالی است كه این استان در زاگرس مركزی قرار دارد و بخشی از پوشش گیاهی جنگل های زاگرس در این استان قرار دارد، اما بنابر نظر كارشناسان مربوطه تخریب پوشش گیاهی این استان ارتباط مستقیمی با وقوع سیلاب های اخیر داشته است.
در همین راستا با برگزاری میزگردی با حضور مسئولان منابع طبیعی، محیط زیست و كارشناسان و محققان این حوزه ضمن تشریح وضعیت فعلی این استان در حوزه تخریب پوشش گیاهی در سالهای اخیر، میزان اثرگذاری این موضوع در وقوع سیلاب های اخیر بررسی شد.
كارشناسان حاضر در میزگرد ایرنای مركز شهركرد تاكید كردند؛ وقوع سیلاب های اخیر پیامد ناگوار تخریب پوشش گیاهی و جنگلی و بی توجهی در حراست از منابع ارزشمند طبیعی است.

**فشار بیش از حد بر جنگل ها و مراتع
رئیس مركز تحقیقات و آموزش كشاورزی و منابع طبیعی چهارمحال و بختیاری در این میزگرد به تشریح وضعیت فعلی پوشش گیاهی استان و تغییراتی كه در سالهای اخیر بوم سازگان این استان را دستخوش تغییر كرده است، پرداخت و اظهار داشت: تحقیقات علمی و پایش های صورت گرفته حاكی از آن است كه تخریب اكوسیستم ها یا به عبارت دیگر بوم سازگان در استان نشان از فشار بین از حد بر جنگل ها و مراتع دارد كه این امر فرایند طولانی را طی سالهای متمادی طی كرده است و مربوط به پنج یا 10 سال اخیر نیست.
حسین جهانبازی ادامه داد: با رجوع به مطالعات موجود در می یابیم كه 2 اتفاق مهم در حوزه منابع طبیعی و محیط زیست استان شامل تخریب كمی و تخریب كیفی طی سالهای گذشته رخ داده كه آثار و پیامدهای تخریب كیفی بسیار بیشتر از تخریب كمی بوده است.

**انقراض گونه های مرتعی و جنگلی در سالهای اخیر
وی با اشاره به تخریب كیفی پوشش گیاهی استان، تصریح كرد: در سالهای دور در جنگل های استان، بوم سازگان یا اكوسیستم متنوعی داشتیم و انواع گونه های درختی و درختچه ای در جنگلهای استان وجود داشته اما غنای گونه ای این جنگلها در چند دهه اخیر بسیار كمتر از گذشته شده است.
جهانبازی با بیان اینكه در گذشته یك هزار و 400 گونه گیاهی در مراتع و 80 گونه درختی و درختچه ای در جنگل های استان شناسایی و ثبت شده است، افزود: در حال حاضر اگرچه به سبب نبود سیستم های پیشرفته پایش نمی توان بطور دقیق آماری از انقراض این گونه ها را اعلام كرد اما بسیاری از آنها از بین رفته و از تنوع گونه های درختی و درختچه ای نیز محروم شده ایم بطوریكه هم اینك 90 درصد جنگل های استان توده های خالص بلوط است.

**كاهش 30 هزار هكتاری سطح جنگلهای استان
رئیس مركز تحقیقات و آموزش كشاورزی و منابع طبیعی استان در خصوص تخریب كمی جنگلهای استان نیز گفت: سطح جنگلهای استان درگذشته 340 هزار هكتار بوده است، اما طی سه دهه اخیر با تخریب 30 هزار هكتار از آن هم اینك عرصه جنگلی در استان به 315 هزار هكتار كاهش یافته است.
جهانبازی ادامه داد: همچنین جنگلهای استان به شدت از تخریب تاج پوشش رنج می برند، به گونه ای كه در گذشته درصد تاج پوشش جنگلها 50 درصد اما با تخریب های صورت گرفته تراكم تاج پوشش جنگلها به 5 درصد رسیده است.

**عامل انسانی علت 95 درصد تخریب ها
این محقق و پژوهشگر، عامل 95 درصد تخریب های صورت گرفته در پوشش گیاهی استان را عامل انسانی اعلام كرد و گفت: وابستگی مردم به جنگل و مرتع، زراعت، چرای بیش از حد دام، قطع درخت برای سودجویی و رشد پدیده قاچاق چوب و زغال، توسعه فعالیتهای عمرانی و آتش سوزی های عمدی از جمله علل انسانی تخریب جنگلها و مراتع به شمار می رود.
جهانبازی افزود: سهم عوامل طبیعی نیز همچون صاعقه، آتش سوزی طبیعی و خشكیدگی های ناشی از تغییر اقلیم در این تخریب های صورت گرفته بسیار ناچیز است و تنها 5 درصد را به خود اختصاص داده است.
وی خاطرنشان كرد: منابع طبیعی و محیط زیست استان در شرایط خوبی قرار ندارد و غنای گونه ای و تنوع زیستی در بسیاری از نقاط استان از بین رفته و در واقع امانت دار خوبی برای طبیعت نبوده ایم.

**تخریب پوشش گیاهی در آینده فاجعه می آفریند
رئیس دانشكده منابع طبیعی و علوم زمین دانشگاه شهركرد نیز در این میزگرد با تایید وضعیت ناگوار پوشش گیاهی استان به پیامدهای ناشی از این وضعیت پرداخت و گفت: این موضوع نه تنها در زمان حال ما را با چالش های بسیاری مواجه كرده بلكه اگر همین روند در خصوص تخریب پوشش گیاهی استان تداوم داشته باشد در آینده با فاجعه روبرو خواهیم شد.
عطاء‌الله ابراهیمی، وقوع سیلاب های اخیر را از مهمترین پیامدهای تخریب پوشش گیاهی در استان عنوان كرد و افزود: نتیجه مطالعات انجام شده در دانشگاه شهركرد گویای این است كه اگر سطح جنگلها تاج پوششی كمتر از 10 درصد داشته باشند، 55 درصد بارش هایی كه در این مناطق رخ می دهد به شكل رواناب خارج می شوند اما چنانچه تاج پوشش درختان 50 درصد باشد میزان خروج رواناب ها به 17 درصد كاهش می یابد.
وی تصریح كرد: طبق این تحقیقات باید اعلام كرد، هم اینك كه درصد تاج پوشش جنگلهای استان به 5 درصد رسیده است، پس بخش بسیار زیادی از بارش ها به شكل رواناب خارج می شود و سیلاب های اخیر نمونه بارز این پیامد است.
ابراهیمی با اشاره به نقش پوشش گیاهی در تعادل بخشی به منابع آب زیرزمینی، اظهار داشت: مطالعات انجام گرفته نشانگر آن است كه یك جنگل تنگ در یك بارش متوسط 105 مترمكعب آب را ذخیره می كند، یك جنگل نیمه انبوه 150 مترمكعب و یك جنگل انبوه 188 مترمكعب آب را می توان در خود ذخیره كند.
وی تصریح كرد: از همین رو اگر بخواهیم در بخش مقابله با خشكسالی از یك سو و از سوی دیگر در مهار سیلاب ها و رواناب ها موفق عمل كنیم ، چاره ای جز توجه به پوشش گیاهی و محیط های طبیعی اطراف خود داریم، این موضوعی است كه در سالهای گذشته مورد غفلت و كم توجهی قرار گرفته كه تبعات آن را نیز شاهد هستیم.
عضو هیات علمی دانشگاه شهركرد به وضعیت خشكسالی و كمبود آب در استان اشاره كرد و گفت: آبرسانی سیار به 150 روستای استان، خشكیدگی 50 تا 60 هزار هكتار از جنگلها، بحرانی شدن دشت ها و خشك شدن چشمه ها، قنات ها و كم شدن آب رودهای خروشان استان همگی ریشه در تخریب جنگلها و پوشش گیاهی استان دارد .
ابراهیمی یادآور شد: اگر در طبیعت دستكاری نمی شد و می گذاشتیم طبیعت بصورت خودجوش به تعادل برسد با چنین بحران هایی مواجه نمی شدیم.

**سیلاب، انتقام طبیعت از بشر
ابراهیمی سیلاب اخیر را انتقام طبیعت از بشر عنوان كرد و گفت: در این مساله می توان به طور قطع و یقین اظهار نظر كرد كه اگر بارش های اخیر در كشور در بازه زمانی 20 سال گذشته رخ می داد هیچگاه منجر به وقوع سیلاب نمی شد.
وی خاطرنشان كرد: تخریب جنگلها كه تعادل اكولوژیكی را به هم می زند تاثیر زیادی روی خروجی آب از استان داشت و ما نه تنها نتوانستیم از این منبع آب برای نیازهای خود و احیای دشت ها استفاده كنیم بلكه با تبدیل آن به سیلاب متحمل خسارت های بسیاری شدیم.
وی افزود: در این میان علاوه اینكه حفظ و حراست از منابع طبیعی یك وظیفه ملی است و بر همه ما انسانها واجب است كه به رغم وظیفه دینی، شرعی، انسانی و به خاطر حفظ جان و مال خود، از تخریب این منابع ارزشمند خودداری كنیم و در راستای حفاظت و صیانت از این منابع خدادادی كوشا باشیم اما نمی توان از نقش سیستم مدیریت و عوامل آن چشم پوشی كرد.

**وظیفه سنگین اداره كل منابع طبیعی در صیانت از جنگلها
یكی از نهادهایی كه تصمیمات و فعالیت های آن در ارتباط مستقیم با این موضوع است، اداره كل منابع طبیعی و آبخیزداری است كه بیش از هر نهادی باید در حفظ و حراست از جنگلها و منابع طبیعی دقت و توجه لازم را داشته باشد.
از آنجا كه طبق گفته نظر كارشناسان در حدود 95 درصد تخریب هایی كه در خصوص پوشش گیاهی استان شكل گرفته عامل انسانی، به نظر می رسد این نهاد باید بیش از پیش به وظایف و رسالت خود در این حوزه اشراف داشته باشد و درصدد جبران غفلت هایی كه در گذشته رخ داده برآید.

**حراست از منابع طبیعی فراسازمانی است
معاون اداره كل منابع طبیعی و آبخیزداری چهارمحال و بختیاری در میزگرد ایرنا، حفظ و حراست از منابع طبیعی را یك امر فراسازمانی دانست و گفت: برای بررسی عوامل تخریب منابع طبیعی باید قائل به تحلیل سیستمی باشیم و به بررسی یك یا چند عامل اكتفا نكرد.
برمك اسلامی، اتكای محض به اقدامات فیزیكی و قضایی برای جلوگیری از تخریب منابع طبیعی را نادرست دانست و گفت: گرچه اقدامات فیزیكی بطور مقطعی موثر است اما باید بر عواملی همچون فرهنگسازی بیشتر تاكید كرد.
وی با اشاره به نقش جنگلها در تهیه سوخت روستاییان جنگل نشین، اظهار داشت: این افراد نه از سر سودجویی بلكه از سر اجبار برای تامین معیشت خود اقدام به استفاده از چوب های جنگلی می كنند كه باید در این خصوص عزم ملی بری تعیین تكلیف معیشت این خانوارها شكل گیرد.
معاون حفاظت امور اراضی اداره كل منابع طبیعی و آبخیزداری چهارمحال و بختیاری، تعداد جنگل نشینان استان را 20 هزار خانوار برآورد و گفت: با این وجود هنوز اطلاعات دقیقی در این خصوص جمع آوری نشده است تا بتوان بر اساس آن مشخص شود كه خانوارهای جنگل نشین چه میزان در تخریب جنگلها نقش آفرین هستند.

**بی توجهی به پوشش گیاهی در طرح های عمرانی
اسلامی، فعالیت های عمرانی و توسعه ای را از دیگر عوامل تخریب جنگلها برشمرد و افزود: در مقابله با چنین اقداماتی، زمانی كه اجرای یك طرح عمرانی به تصویب برسد، اداره كل منابع طبیعی و آبخیزداری توان مخالفت یا رد این طرح را ندارد بلكه می تواند با مشاوره های خود از حجم خسارت های وارده بر منابع طبیعی بكاهد.
وی با بیان اینكه جرائم مرتبط با تخریب پوشش گیاهی در استان طی سالهای اخیر افزایش یافته است، خاطرنشان كرد: سال گذشته 512 فقره پرونده چرای بیش از حد دام، 179 فقره پرونده در حوزه قطع درختان، 141 مورد تصرف اراضی جنگلی و 269 فقره پرونده در خصوص قاچاق چوب و ذغال در استان تشكیل شد.
وی، فرهنگسازی را از مهمترین راهكارهای حفظ و حراست از جنگلها دانست و اظهار داشت: اگر چه یگان حفاظت این اداره كل با نظارت مستمر خود، متخلفان را شناسایی و به مراجع قضایی معرفی می كند اما فرهنگسازی موثرتر از اقدام های سلبی است.

**چالش محیط زیست در برابر تخریب كنندگان طبیعت
مدیركل حفاظت محیط زیست چهارمحال و بختیاری نیز در این میزگرد مهمترین چالش های فراروی این حوزه را اجرای طرح های عمرانی، آتش سوزی، چرای بیش از حد دام، زوال اكوسیستم، تغییر اقلیم و چرای بیش از حد دام برشمرد.
شهرام احمدی، با بیان اینكه بحث محیط زیست یك مقوله فراگیر است، افزود: یكی از خلاهایی كه در این حوزه وجود دارد موازی كاری دستگاه هاست با وجود اینكه قوانین مجزایی در این حوزه وجود دارد.
وی با تاكید بر شان بخشی به دستگاه های مرتبط با محیط زیست و منابع طبیعی، تصریح كرد: اگر به سلامت كشور و حیات انسان و محیط طبیعی اعتقاد داریم، باید در حفظ و حراست از محیط زیست قاطعانه و بدون هرگونه تسامحی اقدام كرد.
احمدی، معیشت ناپایدار روستاییان را از مهمترین آسیب های این حوزه عنوان كرد و گفت: باید در این خصوص سریع تر اقدام شود چراكه از بین رفتن محیط زیست امری است كه به راحتی جبران نمی شود.
مدیركل حفاظت محیط زیست چهارمحال و بختیاری با تاكید بر اینكه بر منابع طبیعی و محیط زیست باید ارزش گذاری معنوی انجام گیرد، اظهار داشت: در سیلاب اخیر نه تنها شاهد تخریب محیط زیست و خسارت های اجتماعی و اقتصادی آن بودیم بلكه خاك كه از ارزشمندترین منابع طبیعی به شمار می رود فرسایش پیدا كرد و بخش زیادی از آن از بین رفت.

**ضرورت پیوست زیست محیطی در طرح های عمرانی
مدیركل حفاظت از محیط زیست استان، توجه به تهیه پیوست زیست محیطی در اجرای طرح های عمرانی را از ضروریات این حوزه عنوان كرد و گفت: بایستی تصمیماتی كه در حوزه عمرانی گرفته می شود منطبق با حفظ محیط زیست باشد.
احمدی ، با بیان اینكه حفاظت از محیط زیست یك امر دستوری نیست، تصریح كرد: مشاركت دهی مردم می تواند در حراست از محیط زیست موثرتر از سایر عوامل عمل كند.

**برخورد دستگاه قضا با تخریب كنندگان طبیعت
معاون دادستان چهارمحال و بختیاری نیز در این میزگرد به ابعاد حقوقی حفظ و حراست از منابع طبیعی و محیط زیست اشاره كرد و گفت: قوانین مجزایی در این حوزه وجود دارد كه پس از تغییر و تحولاتی در سال 95 رای وحدت رویه ای از سوی دیوان عالی كشور صادر شد كه می توان آن را نقطه عطفی در حمایت از ذخایر جنگلی و مسائل زیست محیطی به شمار آورد.
علی خسروی ادامه داد: برای هریك از تخلفاتی كه در حوزه تخریب منابع طبیعی شكل گیرد قانون مجازات هایی در نظرگرفته اما در استان ما تخلفاتی نظیر قاچاق چوب و زغال و چرای غیرمجاز دام بیش از سایر تخلفات ثبت شده است.
وی با بیان اینكه پرونده های مربوط به تخریب منابع طبیعی، فصلی است، تصریح كرد: رسیدگی به تخلفات قاچاق چوب و زغال در صلاحیت تعزیرات حكومتی و قطع درخت در صلاحیت دادسرا است.
معاون دادستان عمومی و انقلاب مركز چهارمحال و بختیاری با بیان اینكه برخورد قضایی برای جلوگیری از تخلفات حوزه منابع طبیعی كافی نیست، اظهار داشت: آنچه باید بیش از هر امر دیگری به آن پرداخته شود، فرهنگسازی است.
خسروی خاطر نشان كرد: ایجاد اشتغال برای روستاییان جنگل نشین، اطلاع رسانی به مردم در راستای آگاهی بخشی درخصوص تبعات تخریب منابع طبیعی و بی نیاز كردن مردم بومی به سوخت های فسیلی از مهمترین اقداماتی است كه در این حوزه باید به آن توجه داشت.
به گفته وی، دستگاه قضا در استان در خصوص برخورد با ساخت و ساز در حریم رودخانه با قاطعیت ورود پیدا كرده است و در این زمینه نیز دستور عقب نشینی برخی از ساخت و سازهای درون حریم رودخانه را صادر كرد.
به گزارش ایرنا، در سیلاب اخیر بیش از 6 هزار میلیارد ریال به چهارمحال و بختیاری خسارت وارد شد.
7363/2097/6021