مجمع گفت وگوی منطقه ای مقابله هوشمند با فتنه جویی خارجی

نیویورك- ایرنا- جمهوری اسلامی ایران نامه ای را به دبیركل سازمان ملل متحد فرستاد كه در آن به خواسته دیرینه خود برای تحقق مجمع گفت وگوی منطقه ای در هیاهوی فتنه جویی های خارج از منطقه رسمیت بخشید و هوشمندانه به جهان اعلام كرد مهمان ناخوانده در منطقه ما جایی ندارد.

شاید در بحبوحه مذاكرات هسته ای و توافق وین بود كه 'محمدجواد ظریف' وزیر امور خارجه برای نخستین بار طرح گفت وگوی منطقه ای را مطرح كرد. او ابتدا در نیویورك تایمز و سپس در 12 مرداد 1394 طی یادداشتی كه بطور همزمان در چهار روزنامه الشروق مصر، السفیر لبنان، الرأی كویت و الشرق قطر منتشر شد، به ضرورت گفت وگوهای منطقه ای تاكید كرد و نوشت: امروز به تأسیس یك مجمع گفت وگوی منطقه ای نیاز داریم.
وی توضیح داد: تاسیس یك مجمع گفت وگوی منطقه ای در منطقه ما و در مرحله بعدی بین كشورهای مسلمان خاورمیانه به منظور تسهیل تعاملات، نیازی اساسی است كه می بایست از مدت ها قبل به آن پرداخته می شد. این گفت وگوی منطقه ای باید براساس اهداف مشترك و برخی اصول عمومی پذیرفته شده بین كشورهای منطقه صورت گیرد كه مهمترین آنها عبارتند از؛ «احترام به حاكمیت، تمامیت ارضی و استقلال سیاسی تمامی كشورها؛ مرزهای غیرقابل نقض؛ عدم دخالت در أمور داخلی سایر كشورها؛ حل و فصل مسالمت آمیز اختلافات؛ ممنوعیت تهدید یا استفاده از زور؛ و اشاعه صلح، ثبات، پیشرفت و سعادت در منطقه».
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران بار دیگر در اردیبهشت ماه 1396، با انتشار مقاله ای در روزنامه كویتی «الرای» پیشنهاد كرد كه برای كمك به حل مشكلات منطقه از جمله رفع دو «پدیده سرطانی» تروریسم و افراط گری، «مجمع گفت وگوی منطقه ای» تشكیل شود..
ظریف در این یادداشت افزود: تاریخ و نمونه‌های مشخص در مناطق دیگر — به ویژه در اروپا و آسیای جنوب شرقی — به ما می‌آموزد كه كشورهای منطقه‌ای برای غلبه بر وضعیت كنونی تفرقه و تنش و حركت جایگزین در مسیر شكل دادن به یك ساز وكار كارآمد، متعادل و واقع بینانه منطقه‌ای نیازمند هستند؛ ساز وكاری كه می‌تواند با یك مجمع گفت وگوی منطقه‌ای آغاز شود.
وی ادامه داد: چنین مجمعی می‌تواند به ترویج درك و تعامل در سطوح حكومتی، بخش خصوصی و جامعه مدنی كمك كند و منجر به توافق در طیف گسترده‌ای از مسایل، از جمله تدابیر اعتمادساز و امنیت ساز؛ مبارزه با تروریسم، افراط گرایی و فرقه گرایی، تضمین آزادی كشتیرانی و جریان آزاد نفت و سایر منابع و حفاظت از محیط زیست شود.
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در این یادداشت راهكاری هم برای شكل گیری این مجمع ارائه می دهد كه آن نقش سازمان ملل متحد بر اساس قطعنامه 598 شورای امنیت است.
قطعنامه ای كه به هشت سال جنگ تحمیلی علیه ایران پایان داد و رژیم بعث را به عنوان یك متجاوز شناسایی كرد.
در بند هشتم این قطعنامه از دبیر كل درخواست می‌كند از طریق مشورت با ایران و عراق و سایر كشورهای منطقه، راه‌های افزایش امنیت و ثبات منطقه را بررسی كند.
شاید دلیل طرح این مساله را به خوبی از سایر اظهارات ظریف دریافت و اینكه نامه 'مجید تخت روانچی' سفیر و نماینده دائم جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل متحد به 'آنتونیو گوترش' دبیركل این سازمان و همچنین به رئیس شورای امنیت چگونه هوشمندانه حضور آمریكا در منطقه را بی اعتبار كرده است.
ظریف در 27 بهمن 1397 زمانی كه در كنفرانس امنیتی مونیخ سخنرانی می كرد، به واقعیتی اشاره كرد و گفت: ایالات متحده هرگز با این واقعیت كه ایران از حق ابتدایی تعیین سرنوشت برای خود استفاده كرد، كنار نیامده است. به همین دلیل برای مدت طولانی است كه به طرز بیمارگونه ای بر روی ایران متمركز شده و یك اشتغال ذهنی وسواس گونه نسبت به ایران پیدا كرده كه تاكنون نیز ادامه یافته است.
وی افزود: مشوه كردن چهره كشور من سیاست در دسترسی بوده كه توسط 7 رئیس جمهور قبلی آمریكا مورد بهره برداری قرار گرفته است ؛ سیاستی كه در دولت های اقماری آمریكا خود را در پشت آن مخفی نموده اند. آمریكا بسیار پیش تر از این می بایست این بیماری بدخیم خود را مداوا می كرد، چرا كه امروز تبدیل به یكی از بزرگترین خطرات حتی برای منافع خودش و البته صلح و امنیت بین المللی شده است.
این اظهارات كه پس از خروج آمریكا از توافق هسته ای و بازگرداندن تحریم های یكجانبه و غیرقانونی علیه كشورمان ایران شد، به تكرار مداوم اتهام مقامات كاخ سفید علیه ایران پرداخت و اظهار كرد: ایالات متحده ادعا می كند و برخی نیز طوطی وار و چشم بسته این اتهامات مطروحه را تكرار می كنند كه ایران در منطقه دخالت می كند؛ اما هیچكس تاكنون از آنكه كشور پرسیده است كه منطقه چه كسی؟ فقط یك نگاه كوتاه به نقشه بیندازید. بنابراین، چه كسی واقعا ناامنی را به منطقه صادر می كند؟ و چه چیزی منطقه را بیشتر تهدید می كند؟
جمهوری اسلامی ایران كه بنیان آن بر نفی استبداد و سلطه گری استوار است، همواره مخالف ظهور تمایلات سلطه جویانه از سوی قدرت های خارجی یا منطقه ای بوده است و بر همكاری و چندجانبه گرایی تاكید مداوم دارد.
این مساله در بعد منطقه ای، از اهمیت بیشتری برخوردار است چرا كه ایران، امنیت همسایگان را امنیت خود می داند و با همه آنها قرابت های فرهنگی، دینی و تاریخی دارد. از این رو، به گفته ظریف 'یك منطقه قوی در تعریف ساده به معنی اعتماد، تجارت و تعامل بیشتر بین كشورهای منطقه در مقایسه با قدرت های بیرون منطقه است'.
اختلاف و تفرقه كه خواست سلطه جویان و از سیاست های قدیمی استعمارطلبان است، منطقه غرب آسیا را به انواع بحران ها و درگیری ها كشانده كه در قطع روابط برخی همسایگان و تنازع بین كشورهای اسلامی نمود ویژه ای یافته است و می تواند خود، خاستگاه خشونت، افراط گرایی و ناامنی شود.
منشا این اختلاف ها هم فقدان خویشتنداری و كاستی گفت وگو در تمام سطوح است به گونه ای كه ظریف در بهمن ماه 96 در روزنامه فایننشیال تایمز می نویسد: ابعاد این كاستی در سطح بین حاكمان و افراد تحت حكومت، بین دولت‌ها و بین ملت‌ها قابل مشاهده هستند. گفت‌وگو باید با هدف شفاف كردن این امر صورت پذیرد كه همه ما نگرانی‌ها، بیم‌ها، آمال و آرزوهای مشابه داریم. چنین گفت‌وگویی می‌تواند و باید جایگزین لفاظی و پروپاگاندا شود.
وی افزود: گفت‌وگو باید در كنار سایر اقدامات اعتمادساز قرار گیرد: تسهیل گردشگری، كارگروه‌های مشترك در موضوعات مختلف از امنیت هسته‌ای گرفته تا مبارزه با آلودگی و مدیریت محیط زیست، دیدارهای مشترك نظامی، اعلام تمرینات نظامی از قبل، اقدامات شفاف‌ساز در حوزه تسلیحات، كاهش هزینه‌های نظامی و همه اینها باید در نهایت به توافق عدم تجاوز منجر شوند.
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در این زمینه به صراحت می نویسد: 'به عنوان گام نخست، جمهوری اسلامی ایران پیشنهاد می‌كند كه یك مجمع گفت وگوی منطقه‌ای در خلیج فارس شكل گیرد. دعوت دیرپای ما برای گفت وگو همچنان پابرجا است و ما منتظر روزی هستیم كه همسایگانمان این دعوت را بپذیرند و متحدین آنها در اروپا و غرب، آن را تشویق كنند.
از این رو، نامه ایران به سازمان ملل متحد در تاریخ 27 اردیبهشت 98 با توجه به شرایط ویژه منطقه كه می تواند با یك اشتباه محاسباتی، منطه را به آشوب بكشاند، اهمیتی مضاعف می یابد كه تاكید دارد 'با توجه به وضعیت آشفته كنونی منطقه كه چشم‌انداز روشنی نیز برای آن متصور نیست، جامعه بین المللی به خصوص سازمان ملل متحد نمی‌توانند و نباید نسبت به برخورد با ریشه های آن بی‌تفاوت باشند'.
در نامه تخت روانچی تصریح شده است: اگر این مسائل به طور كامل حل نشود، دامنه هرگونه درگیری احتمالی به سرعت از سطح منطقه‌ای فراتر رفته و با اطمینان پیامدهای جدی و گسترده‌ای بر صلح و امنیت بین المللی خواهد داشت.
نماینده ایران در سازمان ملل متحد هرگونه رهیافت باخت- باخت در منطه را فاجعه بار دانسته و تصریح كرده است: تنها راه حل، اتخاذ رویكرد برد ـ برد از طریق مشاركت فعالانه است. بر این اساس، از نظر جمهوری اسلامی ایران، مسائل امنیتی پیچیده فعلی منطقه فقط از طریق تعامل سازنده و گفت وگو میان كشورهای حوزه خلیج فارس مهار و حل و فصل شدنی است.
تخت روانچی خطاب به دبیركل سازمان ملل متحد آورده است: در همین راستا و با توجه به اینكه بند 8 قطعنامه 598 (1987) شورای امنیت، دبیركل را به بررسی «اقدامات لازم جهت تقویت امنیت و ثبات در منطقه» فراخوانده است، می‌توانید با اجرایی كردن این بند، چتر بین‌المللی لازم را برای راه اندازی چنین گفت وگوی منطقه‌ای را فراهم سازید.
اگرچه پیش از این نامه، ظریف در مقالات، سخنرانی ها، مصاحبه ها و حتی دیدارها پیشنهاد مجمع گفت وگوی منطقه ای را مطرح كرده بود اما به صورت رسمی و مكتوب از دبیركل سازمان ملل متحد، چنین خواسته ای مطرح نشده بود.
این نامه را می توان در امتداد اظهار نظر تخت روانچی در گفت وگو با خبرنگار ایرنا ارزیابی كرد كه وقتی پرسید آیا می خواهید از ظرفیت دبیركل سازمان ملل متحد برای موضوعات دوجانبه استفاده كنید یا خیر، پاسخ داد ما روابط خوبی با دبیركل داریم و او هم به نقش مهم ایران در منطقه اذعان دارد، از این رو در ظرفیت ساز وكار سازمان ملل متحد، این روابط ادامه خواهد یافت.
علیرضا میریوسفی سخنگوی نمایندگی ایران در سازمان ملل متحد هم در پاسخ به سوال خبرنگار ایرنا كه آیا نامه اخیر ایران به گوترش ساز وكار مشخصی را دنبال می كند، گفت: طرح مجمع گفت و گوی منطقه ای، نخستین بار در آوریل ٢٠١٥ در مقاله دكتر ظریف در نیویورك تایمز مطرح و بعد در اكثر مقالات و مطالب تكرار شد.
وی ادامه داد: البته پیش از آن هم رایزنی های غیر رسمی با برخی كشورهای منطقه صورت گرفته بود.
این دیپلمات جمهوری اسلامی ایران درباره تاكید ایران به قطعنامه 598 هم اظهار كرد: در قطعنامه ٥٩٨ تكالیفی به عهده دبیركل در رابطه با پیشنهاد ساز وكاری برای حفظ امنیت خلیج فارس گذاشته شده بود كه این مجمع هم در همان راستا از طریق دبیركل پیگیری می شود.
میریوسفی خاطرنشان كرد: در واقع ملاك، قطعنامه 598 است كه به ایران و عراق و كشورهای منطقه اشاره دارد. بنابراین، تمركز روی منطقه خلیج فارس است. درخواست ما از دبیركل فعال شدن در این زمینه در چارچوب مفاد نامه است اما هنوز پاسخی از دبیركل دریافت نكرده ایم.
اروپام*1429**2040