۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۸ - ۱۷:۳۱
کد خبر 83321441
۰ نفر
تحقق نجات برجام با ماموریت همگانی

تهران- ایرنا- به دنبال خروج آمریكا از برجام و كارشكنی های كاخ سفید در برابر اجرای آن، گام های محسوس و عملی قابل توجهی از سوی اعضای توافق برای نجات این توافق برداشته نشد؛ موضوعی كه در نهایت ایران را نیز به سمت كاهش برخی تعهدات سوق داد.

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش های خبری ایرنا، آمریكا به عنوان بازیگر ناهمسوی برجام، سرانجام پارسال در همین ماه (اردیبهشت) توافق هسته ای 1+5 با ایران را ترك كرد. در این مدت كه برجام بیش از پیش نیازمند یكپارچگی اعضا و اتخاذ رویكرد تقابلی با اقدامات زیاده خواهانه «دونالد ترامپ» رئیس جمهوری آمریكا بوده اما در عمل این مهم تحقق نیافته است.
«محمدجواد ظریف» وزیر امور خارجه كشورمان چند روز پیش در جریان تور آسیایی خود به به چهار كشور تركمنستان، هند، ژاپن و چین به این موضوع پرداخت. در بین كشورهای مذكور، از آنجا كه كشور چین عضوی از گروه 1+4 به شمار می رود، در سفر آسیایی ظریف اهمیت فزاینده ای یافت.
از این رو بخش قابل توجهی از گفت وگوهای وزیر امور خارجه ایران در چین به توافق هسته ای اختصاص یافت و وی در دیدار با مقامات پكن خواستار اقدام محسوس و عملی برای نجات برجام شد. همچنین وزیر امور خارجه كشورمان به ضرورت همفكری و همكاری جهانی برای مقابله با سیاست های یكجانبه گرایانه ترامپ پرداخت و اظهار كرد: ایران و چین باید برای حفظ نظم چند جانبه جهان و جلوگیری از تحمیل نظم یكسویه به صورت مشترك با یكدیگر همفكری و همكاری كنند.
جدا از اینكه چین یكی از اعضای برجام است، پكن از عمده ترین خریداران نفت ایران محسوب می شود. سیاست فشار حداكثری آمریكا بر ایران كه «صفرسازی» صادرات نفت نیز در زیرمجموعه آن جای می گیرد، بی تاثیر بر روابط تهران و پكن نبوده است. ظریف در گفت وگو با همتای چینی خود، تاكید كرد «منافع ایران باید از برجام تامین شود و پكن اگر مایل به حفظ برجام است بایست اقداماتی عملی در راستای منافع ایران انجام دهد.»
صادرات نفت ایران به خریداران عمده همچون چین در فضای پسابرجام افزایش چشمگیری یافت و حتی با خروج آمریكا از این توافق نیز به دلیل معافیت های نفتی برای هشت خریدار بزرگ نفت ایران، این تجارت همچنان پر رونق باقی ماند. به طوری كه بر پایه گزارش های انتشاریافته از اداره گمرگ چین، پكن در ماه مارس ( اسفند97- فروردین 98) روزانه 541 هزار و 100 بشكه نفت از ایران خریداری كرده كه نسبت به ماه قبل آن (فوریه - بهمن1397) روزانه رشدی 31 هزار و 400 بشكه ای داشته است.
پس از اتمام دوره شش ماهه معافیت های نفتی و اجتناب ترامپ از تمدید مجدد آن، چین از جمله نخستین كشورهای معترض به این اقدام بود. در روزهای گذشته اما برخی منابع از كاهش و توقف خرید نفت ایران از سوی چین خبر می دهند؛ خبری كه در صورت صحت، انگشت اتهام جهان را به سمت سران پكن نشانه می رود كه با وجود عضویت در برجام و حمایت سیاسی مداوم از توافق هسته ای، گامی عملی برای خنثی سازی توطئه های آمریكا و نجات برجام برنداشته اند.
بخش دیگر از ماموریت نجات برجام بر عهده طرف های اروپایی آن شامل آلمان، فرانسه و انگلیس است كه جای خالی اقدامات ملموس آنها همچنان احساس می شود. بازی طرف های اروپایی با سازوكارهایی همچون «اس پی وی» و «اینستكس» كه بارها مطرح شده و تنها در سطح شعار باقی مانده اند، در نهایت تهران را به اقدام متقابل ناگزیر ساختند.
ایران حتی بعد از خروج رسمی آمریكا از برجام تا یكسال خویشتنداری پیشه ساخت و به طرف اروپایی مهلت داد تا برای نجات توافق، اقدامی جدی و عینی انجام دهد. ناامیدی تهران در سالروز یكسالگی خروج ترامپ از برجام، شورای عالی امنیت ملی را به این نتیجه رساند تا همان روز در اجرای تعهدات خود بازنگری كند.
در بیانیه ای كه شورای مذكور انتشار داد بندهای 26 و 36 برجام به چشم می خوردند كه به ایران اجازه توقف كلی یا جزئی اجرای تعهدات را در صورت عدم پایبندی طرف مقابل به تعهدات خود می دادند.
تصمیم تهران برای كاستن از حجم تعهدات خود به ویژه در زمینه آب سنگین و غنی سازی اورانیوم پس از آن اتخاذ شد كه ترامپ از تمدید معافیت انتقال آب سنگین مازاد به عمان و مبادله اورانیوم غنی شده با كیك زرد سر باز زد. علاوه بر كاستن جزئی و كلی از میزان تعهدات، شورای عالی امنیت ملی به گروه 1+4 فرصتی 60روزه داد تا به تعهدات برجامی خود بخصوص در زمینه بانكی و نفتی جامه عمل بپوشاند.
اقدام متقابل ایران در اجرای تعهدات برجامی از یك سو و افزایش تنش ها بین تهران و اشنگتن در روزهای اخیر از سوی دیگر، رهبران اتحادیه اروپا را به تكاپو انداخته است. وزرای خارجه سه كشور اروپایی چند روز پیش بلافاصله با گردهمایی در بروكسل به بررسی تبعات و پیامدهای این رخداد پرداختند؛ نشستی كه حمایت كامل از برجام و وعده اجرای اینستكس در هفته های آتی برایند آن بود.
این نخستین باری نیست كه مقامات اروپایی برای امیدوارساختن تهران به نجات برجام چنین وعده هایی را مطرح می كنند. برخی كارشناسان این اقدام اروپا را تكنیكی برای خرید زمان ارزیابی می كنند و در مقابل، شماری نیز نگاهی عكس دارند و معتقدند خنثی سازی تحریم های آمریكا و متقاعدسازی شركت های اروپایی برای همكاری با تهران امری زمان بر است.
مشكلات اروپا در مسیر اجرایی سازی سازوكارهای مالی هر چه كه باشد به خود آنها ارتباط می یابد كه بر پایه برجام باید همانند ایران به تعهدات خود جامه عمل بپوشانند. تهران معتقد است كه اروپا نیز باید برای حفظ توافق هسته ای هزینه بپردازد و تا زمان خلف وعده طرف مقابل، ایران گام به گام از تعهدات خود عقب خواهد نشست.
پژوهش**9242**1552