۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۸،‏ ۱۶:۳۹
کد خبر: 83321387
۰ نفر
ايران، براي روباه ها امن نيست

قشم- ايرنا- روباه ها موجوداتي زيبا و دوست داشتني هستند كه به علت برخي باورهاي غلط از جمله مكار بودن و همچنين داشتن پوست و دمي زيبا، در ايران رو به نابودي هستند. اين در حالي است كه وضعيت روباه ها به طور كلي در دنيا جاي نگراني ندارد.

بدون شك شعر روباه و زاغ در كتاب فارسي كلاس چهارم را همگي به خاطر دارند كه به علت حيله گري روباه، زاغ قالب پنير خود را از دست داد. در واقع از همان زمان كودكي مكار و حيله گر بودن روباه در اذهان نقش بست و به نماد دروغگويي تبديل شد اما يك بوم شناس معتقد است اينكه روباه را نماد فريبكاري مي دانيم باور غلطي است، تمام حيوانات هدفشان بقا است و براي اين راه از امكاناتي كه دارند استفاده مي كنند، روباه هم از هوش خود براي طي كردن اين مسير بهره مي برد.
به گفته جليل ايماني وضعيت جمعيتي روباه هاي ايران مناسب نيست و براي ادامه زندگي و بقا به حمايت نياز دارند؛ وي در گفت و گو با خبرنگار علمي ايرنا افزود: روباه ها جزو راسته گوشتخواران و از خانواده سگ سانان محسوب مي شوند، 6 گونه سگ سان در كشور داريم كه روباه ها چهار تا از آن گونه ها را تشكيل مي دهند. گرگ و شغال از ديگر گونه سگ سانان هستند.
وي درباره ويژگي هاي عمومي روباه ها توضيح داد: روباه ها گوش هاي مثلثي شكل، دم پرمو، 42 دندان، پنج انگشت در دست و چهار انگشت در پا دارند، از ويژگي خاص اين حيوان اين است كه ناخن هايشان جمع نمي شود از اين رو رد ناخن هايشان در رد پايشان مي افتد، همچنين حس بويايي و شنوايي بسيار قوي دارند.
عضو هيات علمي دانشگاه آزاد اسلامي واحد علوم تحقيقات ادامه داد: در ايران 4 گونه روباه معمولي، شاه روباه، روباه شني و روباه تركمن زيست مي كند كه در وضعيت مناسبي قرار ندارند، در واقع طبق فهرست سرخ اتحاديه‌ بين‌المللي‌ حفاظت از طبيعت و منابع طبيعي ( IUCN ) هر چهار گونه روباه ايران در سطح جهاني در وضعيت كمترين نگراني قرار دارند اما در ايران وضعيت آنها متفاوت است.

*** شاه روباه
ايماني درباره وضعيت شاه روباه در كشور گفت: شاه روباه جزو گونه هاي در خطر انقراض سازمان محيط زيست است و در پيوست شماره 2 كنوانسيون سايتيس ( منع تجارت گونه هاي گياهي و جانوري در معرض خطر انقراض) قرار دارد، در اين پيوست گونه هايي قرار دارند كه اگر روي تجارت آنها نظارت جهاني صورت نگيرد، تحت خطر انقراض قرار خواهند گرفت.

** روباه تركمني
وي افزود: روباه تركمني در كمترين شرايط نگراني جهاني قرار دارد اما در ايران در زمره گونه هاي در خطر انقراض سازمان محيط زيست است، حتي دو بار اعلام كردند كه منقرض شده اما دوباره به ليست برگشته است، در كنوانسيون سايتيس در هيچ طبقه بندي قرار نگرفته چون اطلاعات زيادي از اين گونه در ايران در دست نيست.

** روباه شني
ايماني درباره روباه شني گفت: اين روباه از نظر جهاني كمترين نگراني را دارد و در زمره گونه هاي حمايت شده سازمان محيط زيست است.

*** روباه معمولي
وي افزود: اين روباه در سطح جهاني كمترين نگراني را دارد و در ايران نيز در سازمان محيط زيست وضعيت خاصي براي آن پيش بيني نشده و از نظر اين سازمان وضعيت خوبي دارد.

*** برآورد جمعيتي از روباه ها نشده است
ايماني درباره جمعيت روباه ها در كشور گفت: تاكنون هيچ فعاليتي درباره برآورد جمعيت روباه ها انجام نشده به طور كلي كارهاي زيادي بر روي سگ سانان صورت نگرفته است، از اين رو آمار دقيقي از جمعيت روباه ها در كشور نداريم.
وي به انجام دو پايان نامه درباره روباه ها اشاره كرد و افزود: يك پايان نامه بر روي ارزيابي زيستگاه شاه روباه و يك پايان نامه ديگر بر روي ژنتيك روباه ها در كشور انجام شده است در حاليكه بررسي شرايط روباه ها به مطالعات و كار بيشتري نياز دارد.

*** وضعيت ژنتيكي روباه ها در كشور بد نيست
متخصص بوم شناسي و مديريت تنوع زيستي گفت: نتايجي كه درباره ژنتيك روباه ها به دست آمد، نشان داد كه وضعيت تنوع ژنتيكي روباه معمولي مطلوب است و از اين لحاظ مشكلي ندارد. دو گروه عمده ژنتيكي در كشور موجود است كه به نوعي با گروه هاي جهاني همخواني دارد، بر اين اساس، درباره روباه معمولي مي توانيم بگوييم كه تنوع و وضعيت خوبي از لحاظ ژنتيكي دارد.
وي افزود: روباه شني هم كه بيشتر در استان هاي يزد، كرمان، تا حدودي سيستان و بلوچستان و اصفهان متمركز است، مي شود گفت اين تحقيقات نشان داد تفاوت هاي ژنتيكي خوبي در ميان آنها وجود دارد و تنوع ژنتيكي اين گونه در داخل كشور در سطح مطلوبي است يعني هنوز اميد براي حفظ اين گونه وجود دارد.
وي درباره شاه روباه گفت: شاه روباه با وجود اينكه دستيابي به اطلاعات اين گونه بسيار سخت است اما مي شود گفت بر اساس داده هايي كه داريم وضعيت اين گونه هم از لحاظ ژنتيكي تقريبا مناسب است و ارتباطات مناسبي را با ساير جمعيت هاي ديگر در داخل كشور برقرار كرده و اين ارتباطات هنوز قطع نشده است.
ايماني به وضعيت روباه تركمني اشاره كرد و افزود: روباه تركمني هم سالها گزارش نشده بود اما توانستيم در سال 94 نمونه هايي از آن به دست آوريم و مشخص شد به رغم كمبود نمونه ها اما تنوع ژنتيكي اين گونه مطلوب است. به نظر مي رسد اين گونه با وجود اينكه گزارش هاي كمي از آن داريم توانسته خودش را با شرايط سازگار كند.
وي تاكيد كرد: در حال حاضر اطلاعات درباره روباه تركمني بسيار كم است. اينكه بخواهيم بگوييم وضعيت چگونه است نياز به كار بسيار دقيق تر و حساب شده تري دارد، بر اين اساس در حال طراحي تز دكتراي ديگري بر روي شاه روباه و روباه تركمني هستيم تا اطلاعات بيشتري را جمع آوري كنيم.
وي اظهارداشت: اما در نهايت بر اساس آناليزهايي كه داشتيم، وجود اين 4 گونه روباه فقط بر اساس گزارش هايي كه بر روي مورفولوژيك استوار بود تعيين شده بود. مطالعه ما نشان داد قطعا تبارهاي ژنتيكي اين چهارگونه در كشور حضور دارند، وضعيت ژنتيكي آنها فعلا با توجه به اطلاعاتي كه داريم بد نيست اما نياز است كه مطالعات تكميلي هم انجام شود تا بتوانيم وضعيت حفاظتي مطلوبي را براي آنها در آينده داشته باشيم.

*** تعارض با انسان عامل تهديد
عضو هيات علمي دانشگاه آزاد اسلامي واحد علوم تحقيقات ادامه داد: يكي از مهمترين عوامل تهديدي كه براي بسياري از گونه ها وجود دارد، از دست دادن زيستگاه است، همچنين استفاده از سموم كشاورزي باعث شده كه بسياري از طعمه هاي آنها از بين برود، جاده كشي ها نيز كيفيت زيستگاه ها را كاهش داده و سگ هاي ولگرد و گله نيز عامل ديگر تهديد اين حيوان است به طور كلي مي توان گفت تعارض با انسان تهديد اصلي روباها است.
ايماني افزود: روباه ها از حيوانات كوچك مانند موش ها تغذيه مي كنند اما انسان طي چند سال گذشته مراتع را به زمين هاي كشاورزي تبديل كرده كه براي محافظت از محصولات خود اقدام به استفاده از آفت كش ها مي كند، اين مساله موجب نابودي موش ها كه غذاي روباه است شده، بنابراين انسان موجب از بين رفتن طعمه و غذاي روباه ها شده است.
وي گفت: به عنوان مثال در يكي از استان هاي مركزي فردي طعمه اي را با هدف از بين بردن گرگ هاي آن منطقه به سم آلوده و در طبيعت رها كرده بود كه باعث از بين رفتن تعداد زيادي روباه شد، در همان منطقه حدود 16 لاشه روباه پيدا كرديم كه همه با خوردن اين طعمه تلف شده بودند، اين ميزان تلفات براي يك منطقه عدد بسيار بالايي است.
وي ادامه داد: از سوي ديگر تصادفات جاده اي نيز تلفات زيادي به جمعيت اين گونه وارد مي كند. به عنوان مثال جاده اي در قشم وجود دارد كه به راحتي در جاده ساحلي جنوبي آن بخش، روزانه يك تا دو روباه بر اثر تصادفات جاده اي تلف مي شود.

*** باورهاي غلط آفت جان روباه ها
اين متخصص بوم شناسي و مديريت تنوع زيستي اظهار داشت: در برخي از استان ها مثلا دم روباه را نشانه خوش شانسي، سعادت، پول و زيبايي مي دانند از اين رو اقدام به شكار حيوان مي كنند، يا از پوست آن براي تهيه لباس استفاده مي كنند.

*** آيا روباه مكار است؟
ايماني تاكيد كرد: اين باورهاي خرافي كه ما نسبت به برخي حيوانات داريم درست نيست، مثلا گرگ را نماد بي رحمي و روباه را نماد فريبكاري مي دانيم باورهاي غلطي هستند، تمام حيوانات هدفشان بقا است و براي اين راه از امكاناتي كه دارند استفاده مي كنند.
وي افزود: روباه ها موجوداتي به شدت محافظه كار ، باهوش و انسان گريز هستند. اگر نزديك شويد و بوي انسان را حس كنند تا مدتها از لانه هايشان بيرون نمي آيند و در آن پنهان مي شوند اما اينكه روباه را نماد حيله گري بدانيم باور غلطي است، حفاظت از آنها واقعا ضروري است و نبايد با اين باورهاي غلط ارزش حفاظتي آنها را پايين بياوريم.

*** روباه ها تك همسر هستند
وي گفت: روباه ها معمولا تك همسر هستند، اين خصلت اصولا در سگ سانان ديده مي شود و بارها مشاهده شده كه مثلا يك روباه در چند فصل با يك جفت مي گردد، البته اين رفتار با توجه به گونه هاي مختلف متفاوت است.
ايماني درباره زادآوري روباه ها توضيح داد: دوره بارداري روباه تركمني 52 تا 60 روز است كه سه تا 8 نوزاد به دنيا مي آورد و در يك سالگي بالغ مي شوند، شاه روباه نيز 50 تا 60 روز، يك تا سه نوزاد با وزن تقريبي بين 50 تا 100 گرم به دنيا مي آورد و در يك سالگي بالغ مي شوند.
وي ادامه داد: دوره بارداري روباه شني نيز حدود 50 تا 65 روز است كه 3 تا 6 نوزاد با وزن تقريبي 50 تا 100 گرم به دنيا مي آورد در يك سالگي بالغ مي شود، روباه معمولي نيز 50 تا 55 روز دوره بارداري دارد كه تا 7 نوزاد با وزن 50 تا 150 گرم به دنيا مي آورد و زمان بلوغ آنها نيز يك سالگي است.
اين متخصص بوم شناسي و مديريت تنوع زيستي گفت: روباه ها هر سال زادآوري دارند اما ممكن است همه فرزندان زنده نمانند، مثلا در يكي از مناطق به علت سمپاشي هوا 6 توله روباه تلف شده از سم پيدا كرديم.
علمي 9014**1485 /7500