۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۸،‏ ۱۶:۱۸
کد خبر: 83321355
۰ نفر
بهار جمعیتی در ایران

ساری - ایرنا - جمعیت ایران با وجود نگرانی هایی كه درباره هرم سنی آن در آینده وجود دارد، در حال حاضر شرایط مطلوبی را سپری می كند كه به اعتقاد كارشناسان و صاحبنظران این حوزه، می تواند فرصتی طلایی برای توسعه جامعه باشد.

به گزارش خبرنگار ایرنا، 30 اردیبهشت با پیشنهاد سازمان ثبت احوال در سال 1394 به مناسبت سالگرد ابلاغ سیاست های كلی جمعیت از سوی رهبر انقلاب در سال 1393 به عنوان روز ملی جمعیت نامگذاری شد.
پس از این كه در دهه 80 برخی كارشناسان و صاحبنظران هشدارهایی مبنی بر نگران كننده بودن آینده جمعیتی ایران به دلیل رواج تك فرزندی در جامعه مطرح كردند، در اوایل دهه جاری، این موضوع با جدیت بیشتری مورد توجه قرار گرفت و برنامه ریزی برای افزایش فرزندآوری در جامعه آغاز شد كه ابلاغ سیاست های كلی جمعیت و تعیین روزی به نام جمعیت بخشی از این برنامه ها هستند.
** بیم و امیدهای جمعیتی
مدت هاست كه گفته می شود هرم سنی جمعیت ایران به سمت سالمندی در حال حركت است و این روند در برخی استان ها مانند گیلان و مازندران به دلیل پایین بودن نرخ باروری نسبت به بقیه استان های كشور بیشتر احساس می شود. در شرایطی كه میانگین جمعیت سالمند ایران حدود 10 درصد از جمعیت اعلام شده است، در گیلان 13 درصد جمعیت را سالمندان تشكیل می دهند و در مازندران 12 درصد جمعیت از قشر سالمند هستند. از سوی دیگر پایین بودن نرخ باروری و بالا بودن تعداد خانواده های تك فرزند در این دو استان تا حدودی این نگرانی را افزایش می دهد.
اما با وجود همه این مسائل، از دیدگاه جمعیت شناسان، شرایط سنی جمعیت ایران در حال حاضر مطلوب است و كشورمان یكی از بهترین موقعیت های جمعیتی را در دنیا دارد.
دانشیار گروه علوم اجتماعی دانشكده علوم انسانی و اجتماعی دانشگاه مازندران یكی از همین صاحب نظران است كه اعتقاد دارد وضعیت جمعیتی ایران در شرایطی عالی قرار دارد.
دكتر یعقوب فروتن با تأكید بر این كه نباید در حوزه مسائل جمعیتی، هراسان و هیجانی اطلاع رسانی كنیم، به خبرنگار ایرنا گفت: وقتی وضعیت جمعیتی كشور را در منطقه خاور میانه و حتی در عرصه جهانی با سایر كشورها مقایسه می‌كنیم می‌بینیم كه شرایط جمعیتی بسیار مطلوبی داریم.
وی افزود : خوشبختانه در كشور ما از نظر سایز و حجم جمعیت و روندی كه تا حدود یك الی دو دهه آینده داریم، وضعیت جمعیت ما بسیار مناسب است. بنابراین از رسانه ها می خواهم كه به این موقعیت عالی جمعیتی ایران در شرایط كنونی توجه ویژه ای داشته باشند.
** تركیب مناسب جمعیت ایران
وی ساخت و تركیب جمعیت ایران را از نظر سن، ساختی بسیار امیدوار و پویا برشمرد و افزود : ما در دانش جمعیت شناسی به این موقعیت كه در حال حاضر جامعه ایران از نظر هرم سنی جمعیت دارد، «بهار جمعیتی» می‌گوییم. یعنی یك پنجره جمعیت‌شناختی فرصت برای كشور ما به وجود آمده و از چند سال پیش كشور ما دقیقا در این پنجره جمعیت‌شناسی فرصت قرار دارد.
عضو هیأت علمی دانشگاه مازندران با اشاره به متولد شدن تعداد زیادی فرزند در ایران طی یك بازه زمانی ، توضیح داد : خوشبختانه اكنون در بهار جمعیتی ایران قرار داریم و پنجره جمعیت شناسی فرصت هنوز به روی كشور ما باز است ، به این معنا كه دو سه دهه قبل، بچه‌ هایی به دنیا آمدند و به مرور پا به سن گذاشتند. بچه های به دنیا آمده در سال های قبل، آرام آرام به سمت فعالیت های اقتصادی می روند. اگر به هرم سنی كشور نگاه كنیم، جمعیتی در حدود سنین 20 تا 35 سال برجستگی دارد. به این وضعیت این در اصطلاح جمعیت شناسی Golden Stage یا مرحله طلایی جمعیت گفته می شود. خوشبختانه كشور ما در این موقعیت قرار دارد و برنامه ریزی های دقیق تر و بیشتری نیاز است كه از این فرصت ها بیشتر استفاده شود.
به گفته این پژوهشگر جمعیت شناسی، همزمان كه این قشر رشد می كنند و بزرگتر می شوند، زاد و ولد جدید كاهش پیدا می كند و قاعده هرم سنی جمعیت محدود می شود.
فروتن به تجربه كشورهای موفق آسیای شرقی از بهره گیری از پنجره جمعیت شناختی فرصت و مرحله طلایی جمعیت اشاره كرد و گفت : این وضعیت دقیقا تجربه‌ای است كه كشورهای آسیای شرقی مانند كره جنوبی، هنگ‌كنگ، تایوان وسنگاپور در دو سه دهه اخیر از آن بهره بردند و امروز موفق هستند. سنگاپور با كمتر از 6 میلیون نفر جمعیت امروز یكی از قطب های بزرگ اقتصاد جهان است.
موقعیت طلایی توسعه
پرسش این است كه چطور یك كشور با این حجم جمعیت محدود توانست قطب اقتصادی بزرگ جهان شود؟ آن ها این تجربه و موقعیت كنونی كشور ما را در دهه 90 داشتند و توانستند از این پنجره جمعیت شناسی فرصت كه برای آن ها ایجاد شد به نحو مساعدی استفاده كنند.
این جمعیت شناس توضیح داد : این یك واقعیت است كه اگر جامعه ای نتواند قدر بهار جمعیتی را بداند، با چالش مواجه می شود. ما هنوز می توانیم خوشبین باشیم، چون هرم سنی جمعیتی بسیار مناسبی داریم. البته نگاه ما این نیست كه آینده را نبینیم. ما نیز بر این باوریم كه نباید به دوردست جمعیتی كشورمان بی تفاوت باشیم. قطعا همین جمعیت كه امروز در سنین جوانی قرار دارد، در سال های آینده به سمت سالخوردگی جمعیت می رود. اما نباید جامعه را تهییج و هراسان كنیم. ما می گوییم روی دیگر ماجرا جوان بودن جامعه ما در شرایط كنونی است.
این استاد دانشگاه گفت : ساخت سنی جمعیت ما بسیار خوب است كه بخش عمده آن ها دانش آموخته دانشگاه هستند. نباید این استعداد و پتانسیل بالقوه اولیه به لحاظ ساخت سنی را از دست بدهیم. این یك موقعیت طلایی برای جامعه است و باید فرصت هایی را برای اشتغال این نسل پویا ایجاد كنیم تا فرصت شكوفایی برای آنها فراهم شود.
عضو هیأت علمی دانشگاه مازندران با درخواست از رسانه ها مبنی بر پرهیز از تقویت كردن نگاه نگران كننده به شرایط جمعیتی ایران در حال حاضر، اظهار داشت: به عنوان یك معلم جمعیت شناسی عنوان می كنم كه اگر موقعیت هراسان را در جامعه ایجاد كنیم، مثل این است كه از موقعیت خوب به خاطر دغدغه های احتمالی چندین سال بعد بهره نگیریم. ما همین الان این موقعیت خوب را داریم و اگر همین را دریابیم می توانیم ذخیره خوبی را به لحاظ اقتصادی و سرمایه اجتماعی برای كشور ایجاد كنیم و از آن بهره بگیریم.
** امكان تبدیل فرصت به تهدید
فروتن وجود نگرانی برای سال های آینده و مسائلی مانند كاهش نرخ باروری را نیز منطقی دانست و تصریح كرد: به هر حال جمعیت یك پتانسیل بالقوه است و بستگی دارد كه چطور از آن استفاده كنیم. جامعه ایران با میانگین سنی حدود 30 سال به بلوغ جمعیتی رسیده و می تواند در مقابل تهدیدهای اجتماعی مختلف به خوبی بایستد ، اما در عین حال معتقدیم كه این موقعیت جمعیتی شبیه به كوه یخی است كه بخش اصلی آن را نمی بینیم.
وی افزود : وقتی ساختار سنی جمعیت جوان است، باید نیازهای این قشر برآورده شود و اگر برآورده نشود این فرصت به تهدید تبدیل خواهد شد و آسیب های اجتماعی متعددی ممكن است گریبان جامعه را بگیرد.
او ادامه داد : قابل انكار نیست كه این پنجره جمعیتی همیشه به روی ایران باز نخواهد بود و اگر به درستی از این فرصت استفاده و نیازها و امكانات مورد نیاز جمعیت جوان فراهم نشود، پدیده جمعیتی «رشد تورمی جمعیت جوانان» را ایجاد می كند كه پیامدهای اجتماعی منفی متعددی به بار می آورد.
دانشیار گروه علوم اجتماعی دانشكده علوم انسانی و اجتماعی دانشگاه مازندران درباره آمارهای نرخ باروری جامعه گفت: در حال حاضر میزان باروری كل كشور ما یك است كه بازتابی از شرایط اقتصادی و جامعه محسوب می شود. اگر نیازهای شغلی، اقتصادی و اجتماعی در جامعه به درستی فراهم شود، قطعا دیگر نیازی به دعوت جوانان به ازدواج و فرزندآوری نخواهد بود و در نهایت نگرانی های جمعیتی آینده هم از بین می رود. لازمه این وضعیت برنامه ریزی برای به كارگیری درست جمعیت جوان و پویای مازندران است.
فروتن با اشاره به در دست انجام بودن یك پژوهش جمعیتی با گستره ملی در دانشگاه مازندران، گفت: طبق پژوهش های انجام شده، بر خلاف برخی كشورهای غربی، در جمعیت ایران كه خوشبختانه امروز جمعیتی جوان است، در همین شرایط اقتصادی هم تمایل به فرزندآوری وجود دارد. چون در جامعه ما فرزندآوری یك ارزش است. تمایل مردم ایران فارغ از این كه چه سن و تحصیلاتی دارند به سمت بی فرزندی تقریباً صفر است. حتی تمایل به تك فرزندی هم در كل جامعه كم است و تمایل بیشتری برای دو فرزندی وجود دارد. دو فرزندی حد جایگزینی باروری محسوب می شود.
9927/1654