خطر نقاط حادثه خيز براي بازار تاريخي تبريز

تبريز - ايرنا- وقوع آتش سوزي در بازار تاريخي تبريز به عنوان بزرگ ترين سازه مسقف جهان كه علاوه بر فهرست آثار ملي كشورمان از طرف يونسكو نيز به عنوان ميراث جهاني ثبت شده است، اهميت ضرورت خطرزدايي از اين سازه معماري را دوچندان كرد.

به گزارش ايرنا، آنش سوزي گسترده در كاروانسراي «ايكي قاپيلار» بازار بزرگ تبريز به فاصله يك دهه از نخستين حريق در اين سازه تاريخي، زنگ هشدار را براي نهادهاي مسوول به صدر درآورد و ضرورت هم افزايي و تلاش جمعي براي برطرف كردن نقاط حادثه خيز جهت جلوگيري از تجربه تلخ ديگري را گوشزد كرد.
بديهي است كه نهادهاي مسوول در امر صيانت از بازار تاريخي تبريز پس از نخستين آتش سوزي كاروانسراي «ايكي قاپيلار» در مهر 1388 نيز به صرافت افتاده بودند كه بايد براي ايمن سازي اين بناي معظم تجاري به يادگار مانده از گذشتگان، اقدام كنند، اما بر طبق سنت رايج، اين ضرورت مشمول مرور زمان شد و اقدامات حفاظتي به ميزان كافي انجام نگرفت.
كم توجهي به اين امر، فارغ از ميزان سهم نهادهاي مسوول و اصناف و كسبه بازار، باعث تكرار حادثه تلخ آتش سوزي دوم كاروانسراي «ايكي قاپيلار» شد كه هر چند با تلاش و از جان گذشتگي آتش نشانان، حريق در كمتر از 5 ساعت مهار گشت، اما پابرجا بودن خطر در صورت رفع نكردن نقاط حادثه خيز را يادآور شد.
كارشناسان مي گويند اگر پس از وقوع نخستين آتش سوزي كاروانسراي «ايكي قاپيلار» در سال 1388 انجام اقدامات ايمن ساز به نهادهاي مسوول و بازاريان الزام مي شد، امروز شاهد تحميل خسارات دهها ميليارد توماني به اصناف و كسبه و آسيب 20 ميليارد توماني به معماري اين اثر تاريخي - تجاري نبوديم.
هر چه بود گذشت و اكنون وظيفه نهادهاي مسوول با اولويت ادارات كل مديريت بحران استانداري و ميراث فرهنگي آذربايجان شرقي، شهرداري، شركت برق و سازمان آتش نشاني و خدمات ايمني تبريز و هيات امناي بازار تبريزاست كه با تشكيل كارگروه دايمي، نسبت به شناسايي و رفع خطر نقاط حادثه خيز براي جلوگيري از وقوع هر گونه اتفاق تلخ احتمالي اقدام جدي و عملي كنند.
هر چند گفته مي شود كه نيم درصد از وسعت 270 هزار مترمربعي بازار تاريخي تبريز در حادثه حريق 2 هفته قبل كاروانسراي «ايكي قاپيلار» درگير بود، اما بديهي است كه هر گونه تعلل در رفع نقاط حادثه خيز مي تواند اين اثر تاريخي ثبت جهاني را در كام آتش فرو برد.

** ضرورت احياي سنت «اوداباشي»
آتش سوزي اخير سراي «ايكي قاپيلار» بازار تاريخي تبريز، هشداري جدي براي احياي سنت «اوداباشي» يا همان سرايداري در اين مكان مهم تجاري و اقتصادي بود كه در سال هاي اخير به بهانه ورود فناوري هاي مدرن، پايشان از اين محل بريده شده است.
«اوداباشي» ها (سرايدارها) كه زماني نه چندان دور در جاي جاي بازار بزرگ تبريز و حتي پشت بام اين گنجينه تجارت تبريز، ايران و آسيا، به سان چشم بيدار اصناف و كسبه نقش ايفا كرده و هر لحظه از اين اثر تاريخي و اموال و مغازه هاي مردم پاسداري مي كردند، با ورود دوربين ها، اينترنت و ابزارآلات فناورانه كه بازاريان را دچار توهم بي نيازي به اوداباشي كرده بود، در مدت كوتاهي كوله بارشان را بستند و از بازار رفتند.
تكرار آتش سوزي مهيب سراي «ايكي قاپيلار» به فاصله يك دهه ثابت كرد كه پشت پا زدن به برخي از سنت هاي اصيل بازار تبريز مي تواند عواقب وخيمي در پي داشته و علاوه بر به خطر افتادن اموال، اجناس و مغازه هاي كسبه، اين اثر تاريخي منحصر به فرد جهاني را نيز تحت تاثير قرار دهد و صدمات و لطمات جبران ناپذيري به بنيه هاي اقتصادي، تجاري، فرهنگي و گردشگري منطقه بزند.
زماني نه چندان دور هر يك از تيمچه هاي كوچك بازار تبريز كه شايد تعداد مغازه هاي آن به 25 عدد هم نمي رسيد، به دليل اهميت اقتصادي و علقه هاي عاطفي صاحبان صنوف مختلف داراي چهار - پنج «اوداباشي» بود تا كسبه شب ها بدون كوچكترين نگراني سر بر بالين گذاشته و فردا صبح با خيال آسوده و اطمينان از حفط اموال و اجناس خود روز كاري را شروع كنند.
چه بسا وجود تنها يك اوداباشي در سراي «ايكي قاپيلار» كه در آن 125 باب مغازه فعال است، مي توانست از آتش سوزي مهيبي كه ميلياردها ريال ضرر مالي و شايد چندين برابر آن زيان روحي و رواني به كسبه وارد كرد، جلوگيري كند.
بي ميلي كسبه به استخدام «اوداباشي» كه شايد هزينه هاي آن بسيار پايين تر از نصب سامانه هاي كنترل ديجيتالي باشد، ثابت كرد كه تلقي بازاريان بازار تاريخي و مسقف تبريز براي رصد و نگهباني از داشته هاي خود با تكيه بر فناوري ها نو پاسخگو نبوده و نوع مراقبت ها و حراست فيزيكي اين مكان با ساير واحدهاي تجاري و اقتصادي متفاوت است.
آتش سوزي بازار تبريز نمايان كرد كه تلقي بازاريان مبني بر محدود كردن فعاليت «اوداباشي» ها به باز و بسته كردن درهاي سراي ها، دالان ها و تيمچه ها خلاصه شود، اشتباه و بيراه است؛ كارشناسان نيز بر اين مبنا معتقدند اگر موقع آتش سوزي اخير يك «اوداباشي» در سراي «ايكي قاپيلار» وجود داشت تنها با يك تماس اوليه با آتش نشاني مانع از گسترش آتش و زيانه كشيدن مهيب آن مي شد و يا حداكثر خود وارد گود مي شد و آتش را خاموش مي كرد.
شهردار تبريز با تاكيد بر اينكه بازار تبريز آبرو، هويت و اساس فعاليت هاي اقتصادي و تجاري آذربايجان و ايران است، توسعه اقتصادي و فرهنگي شهر را مديون اين بناي عظيم تاريخي دانست و گفت: چنين مكان بزرگي با توجه به كاركردهاي مختلفش نيازمند وجود «اوداباشي» ها است كه امنيت و اطمينان را براي كاسبان به ارمغان مي آورند.
ايرج شهين باهر، آسيب شناسي حادثه آتش سوزي در «ايكي قاپيلار» را لازم و ضروري دانست و اضافه كرد: يكي از مهمترين اين آسيب ها مربوط به منسوخ شدن به كارگيري «اوداباشي» هاست.
وي نبود اوداباشي در سراي «ايكي قاپيلار» را از دلايل اصلي شعله ور شدن آتش بيان كرد و اظهار داشت: بدون ترديد اگر يك نفر در زمان شروع آتش سوزي در آن محل بود، به موقع اطلاع رساني مي كرد كه در اين زمينه بايد از هيات امناي بازار گلايه مند بود.
شهين باهر ادامه داد: وجود حتي يك نفر «اوداباشي» در پشت بام بازار بزرگ تبريز بسيار لازم و ضروري است تا در مواقع خطر نسبت به اطلاع رساني اقدام كند.
مديركل ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري آذربايجان شرقي نيز با اشاره به اينكه اداره سنتي و روش هاي قديمي داد و ستد در بازار تبريز مهمترين جاذبه گردشگري اين مكان جهاني است، به ايرنا، گفت: يكي از اين سنت هاي زيبا، قابل اتكا و اطمينان بخش در تامين امنيت بازار، بكارگيري «اوداباشي» ها در تيمچه ها، سراها و دالان هاي مختلف است.
مرتضي آبدار اظهار داشت: بازار تبريز در روزگاران قديم كه هنوز خبري از دوربين ها و فناوري جديد نبود، توسط «اوداباشي» ها مراقبت مي شد، به همت آنها داد و ستدها روال عادي خود را داشت و در اين مدت مديد كمترين حادثه و اتفاق ناگوار را در اين مكان شاهد بوده ايم.
وي اعتماد متقابل بين بازاريان و «اوداباشي» را اصل محوري در بازار تبريز بيان كرد و ادامه داد: به خاطر همين اعتماد بود كه بازاريان بدون كوچكترين نگراني قفل سراي ها و تيمچه ها را به «اوداباشي» مي سپردند تا پس از پايان فعاليت هاي روزانه با آسودگي سر به بالين نهند.
آبدار گفت: اما در سال هاي اخير كسبه بسياري از سراها و تيمچه ها با نصب دوربين ها مختلف امنيت مغازه و اموال و اجناس خود را به اين اجسام بي روح مي سپارند، غافل از اينكه اين سامانه ها هرگز كاركرد «اوداباشي» ها را ندارند.

** ضرورت ساماندهي شبكه برق
تاسيسات به هم ريخته شبكه برق بازار تبريز جزو آن دسته از معضلات زيربنايي اين مكان تاريخي است كه از مدت ها قبل نمود عيني يافته و با توسعه استفاده روز افزون از برق براي نورافشاني مغازه ها و وسايل سرمايشي و گرمايشي الكتريكي، وسعت و دامنه بيشتري به خود گرفته است.
استفاده از وسايل روشنايي و لامپ هاي پرشمار بزرگ و كوچك متعدد داخل مغازه ها، بهره مندي مغازه دارها از وسايل گرمايشي و سرمايشي كه مصرف برق بالايي دارند و ورود فناوري هاي جديد از جمله كركره هاي برقي، اينترنت، دوربين هاي مداربسته و ساير اقلام برقي كه به تناسب آنها حجم سيم كشي ها نيز افزايش يافته است، جزو مشكلات حاد و نقاط حادثه خيز بازار تبريز به شمار مي رود.
اظهارات بهروز مهدوي، فرماندار تبريز، مبني بر اينكه اتصال برق دليل اصلي آتش سوزي سراي «ايكي قاپيلار» بازار تبريز بوده است، درجه نابساماني شبكه برق در اين اثر ثبت جهاني و ضرورت تلاش براي بسامان كردن آن در اسرع وقت به خوبي را نشان مي دهد.
مهدوي گفت: بر اساس بررسي‌ هاي صورت گرفته توسط آتش‌نشاني و نظر كارشناسان دادگستري و اعلام كتبي آنان اتصال برق دليل آتش‌ سوزي در سراي «ايكي قاپيلار» بازار تاريخي تبريز بوده است.
وي ادامه داد: در حال حاضر سيم هاي برق متعدد و مختلفي در ديواره هاي بازار و ورود و خروج از داخل مغازه ها وجود دارد كه نه تنها به عنوان يكي از عوامل مهم حادثه به شمار مي رود، بلكه از نظر بصري نيز صحنه هاي بسيار زشت و نامناسبي را براي اين اثر تاريخي جهاني ترسيم مي كند.
مهدوي از مسئولان اداره برق شهرستان تبريز خواست تا در اسرع وقت نسبت به ساماندهي و ايمن سازي بازار تبريز در حوزه فعاليت خود وارد ميدان شده و عمليات هاي ساماندهي را آغاز كنند.
مديرعامل شركت توزيع نيروي برق شهرستان تبريز نيز با اشاره به اينكه سيستم حفاظتي برق در جريان حادثه آتش سوزي عمل كرده و فيدر تغذيه كننده پست كمپكت سراي «ايكي قاپيلار» قطع شده بود، گفت: همكاران اين شركت پس از حادثه نسبت به ايزوله كردن اطراف محل آتش سوزي اقدام كردند.
عادل كاظمي با بيان اينكه ساماندهي كامل شبكه برق بازار دغدغه شركت توزيع برق تبريز است، اظهار داشت: اين امر نيازمند تخصيص اعتبارات استاني و مشاركت كسبه و بازاريان است تا بتوان ساماندهي تاسيسات بازار را با سرعت بيشتري انجام داد.
به گفته وي تاكنون تعداد 8 پروژه اصلاح و ساماندهي شبكه برق بازار تاريخي تبريز به طول بيش از 17 هزار متر شبكه فشار ضعيف زميني به ارزش 5 ميليارد ريال در سال 97 توسط امور برق روشنايي اجرا شده است.
كاظمي ادامه داد: با تخصيص اعتبارات لازم، شركت توزيع نيروي برق تبريز آماده اجراي عمليات بهينه سازي است، ضمن اينكه تاكنون نيز همه ساله در بخش هايي از بازار در حد توان و منابع داخلي شركت توزيع، اصلاحات و ساماندهي شبكه برق انجام شده است.
وي با اشاره به اهميت فرهنگي، تاريخي و اقتصادي بزرگ ترين بازار مسقف جهان، افزود: با توجه به بافت تاريخي و قدمت بازار، شبكه هاي فرسوده نياز به تعمير و تعويض داشتند كه اجراي پروژه اصلاح شبكه در راسته هاي كفاشان، قيزبستي، راسته بازار، ميرزا شفيع، بازار امير، صادقيه، پنبه فروشان، بازار صفي و پيه فروشان انجام شده است.
كاظمي با رد هر گونه دخالت تاسيسات برقي در آتش سوزي سراي «ايكي قاپيلار»، گفت: سيستم هاي كنترلي و حفاظتي به صورت لحظه به لحظه وضعيت بار شبكه، جريان انرژي و برق دار بودن مدارها را كنترل مي كنند و در روز حادثه نيز با گسترش آتش سوزي، تغذيه بازار به صورت اتوماتيك قطع و از مدار خارج شده است.
وي سالم ماندن سركابل هاي برق محوطه سراي «ايكي قاپيلار» را از دلايل مهم مقصر نبودن تاسيسات برق در آتش سوزي مزبورعنوان كرد.
مديرعامل شركت توزيع برق شهرستان تبريز افزود: طبق برآوردهاي انجام شده تاسيسات برق اين مجموعه بر اثر آتش سوزي بازار تبريز 5 ميليارد ريال خسارت ديده است كه نامه آن را به استانداري ارايه كرديم.
كاظمي، خرابي 120 دستگاه كنتور برق، 2 هزار و 350 متر كابل، ذوب شدن ترانس خشك و آسيب ديدن تعداد 24 جعبه انشعاب را از ديكر خسارت هاي آتش سوزي به تاسيسات برق سراي «ايكي قاپيلار» اعلام كرد.

** ضرورت توسعه زيرساخت هاي آتش نشاني
بدون ترديد نخستين عنصر دخيل و تاثيرگذار در اطفاي حوادث آتش سوزي در هر مكاني مربوط به تجهيزات و امكانات زيرساختي آتش نشاني است كه بازار تبريز به دليل اهميت خاص جهاني و گردشگري و نيز شرايط خاص معماري آن به معناي باريك بودن تعدادي از تيمچه ها و سراها، نياز مضاعف به توسعه زيرساخت هاي آتش نشاني دارد.
هرچند در ساعات روز و زمان اوج فعاليت بازار تبريز تيم هاي سيار موتورسوار آتش نشاني در محل حضور دارند و آماده مقابله با هر گونه حادثه احتمالي هستند ،اما در ساعات شب از فعاليت اين تيم ها خبري نيست و احتمال وقوع حوادثي نظير آتش سوزي شبانه سراي «ايكي قاپيلار» در آينده نيز وجود دارد.
مديركل مديريت بحران استانداري آذربايجان شرقي، توسعه زيرساخت هاي آتش نشاني در بازار تبريز را ضروري دانست و گفت: به علت تعبيه شيرهاي هيدرات آتش نشاني در محل بازار تبريز سرعت اقدامات براي مهار آتش سوزي اخير افزايش يافت و بر خلاف برخي ادعاها در فضاي مجازي مبني بر اينكه شدت فشار آب پايين بود، بايد اعلام كنم كه فشار آب براي خاموش كردن حريق با حضور كارگروه و ماموران اداره آب و فاضلاب در همان دقايق اوليه تامين شد.
محمدباقر هنربر اظهار داشت: بايد مديريت پدافند غيرعامل آذربايجان شرقي در اين خصوص ورود پيدا كند و سيستم هاي پيشرفته هشدار دهنده حريق در بازار نصب شود و متناسب با نام بازار جهاني تبريز، اين مكان به امكانات به روز و مدرن تجهيز شود.
وي اضافه كرد: مديريت بحران استانداري آذربايجان شرقي براي جذب اعتبارات لازم جهت اقدامات پيشگيرانه حوادث مختلف و نيز نصب تجهيزات ويژه آتش نشاني پيگيري هاي لازم را انجام مي دهد.
مديرعامل سازمان آتش نشاني و خدمات ايمني شهرداري تبريز نيز گفت: كپسول هاي آتش نشاني تعبيه شده در مسيرهاي بازار براي پيشگيري از آتش سوزي كاربرد دارند و پس از برافروخته شدن و توسعه آتش ديگر كارايي خود را از دست مي دهند، اما ماموران ما براي جلوگيري از شعله ور شدن آتش در حادثه آتش سوزي اخير سراي «ايكي قاپيلار» 200 كپسول آتش نشاني نيز خالي كردند.
محمد قلي زاده با بيان اينكه 45 دستگاه خودروي سنگين آتش نشاني در اطراف حريق بازار تبريز مستقر شده بود، گفت: در شب آتش سوزي بازار، براي مهار شعله هاي سركش آتش پنج كيلومتر لوله گذاري انجام شد كه بسيار گسترده بود.
وي با اشاره به اينكه نخستين آتش نشاني كشور در تبريز تاسيس شده است و اكنون 22 ايستگاه آتش نشاني در اين كلانشهر فعاليت مي كند، يادآوري كرد: تنها در سال گذشته سه ايستگاه آتش نشاني جديد در سطح كهن شهر تبريز راه اندازي شد و امسال نيز 2 ايستگاه ديگر ايجاد مي شود كه نشان از وقوف شهرداري بر اهميت موضوع دارد.
قلي زاده ادامه داد: در سال هاي اخير اتفاقات خوبي در موضوع ايمن سازي بازار روي داد، دستگاه هاي خدمات رسان در بازار تبريز مستقر شدند و در قسمت غرب بازار تبريز نيز ايستگاه آتش نشاني ايجاد شد، ضمن اينكه در خيابان خاقاني نيزديك بازار نيز ايستگاه وجود دارد.
وي افزود: 33 شير اصلي تجهيزات آتش نشاني براي مهار آتش در بازار ايجاد شده است اما بايد براي ايمن سازي بيش از پيش بازار اين امكانات افزايش يابد و تيم هاي مستقر با تجهيزات كامل در محل به كارگيري شوند.

** مسووليت پذيري بيشتر اصناف و بازاريان
پابرجا ماندن و پويايي بازار تاريخي تبريز كه ساليان سال به همان منوال دوران هاي تاريخي گذشته همچنان به فعاليت خود ادامه مي دهد، تنها در سايه همت، پشتكار و تعصب ويژه بازاريان و اصناف به اين مكان ممكن شده است؛ به عبارت ديگر مسئوليت پذيري تنها ركن بقا، دوام و تقويت كاركردهاي مختلف اقتصادي، تجاري و گردشگري اين مكان ديدني است.
در طول تاريخ نيز اين اصناف و كسبه 40 صنف مختلف بازار تبريز بوده اند كه نسبت به مرمت، بهسازي و زيباسازي اين سازه بزرگ تمام آجري جهان اقدام كرده و همواره از دولت و حكومت ها در اين زمينه جلوتر حركت كرده اند.
مدير پايگاه ميراث جهاني بازار تبريز در گفت وگو با خبرنگار ايرنا، يكي از ويژگي هاي مهم و بارز بازار تاريخي تبريز را مشاركت مردمي و خود بازاريان در مرمت و نگهداري آن بيان كرد و گفت: از ديرباز بازاريان نقش محوري و اصلي را در زنده بودن و پويايي كسب و كار در بازار و همچنين رسيدگي به بناهاي جنبي و مغازه هاي داخل بازار را داشته اند.
حسين اسمعيلي اظهار داشت: توجه به مسايل ايمن سازي بازار، دقت در نوع كسب و كار و رعايت موازين اعلامي از سوي نهادهاي مسئول در بازار تبريز بايد همواره از سوي اصناف و كسبه رعايت شود.
وي بر اصل مشاركت مردمي در حفظ و مرمت بازار تبريز تاكيد و اضافه كرد: با توجه به اينكه واحدهاي تجاري اين مكان متعلق به مردم بوده و مالك خصوصي دارد، بايد اين افراد در بازسازي، مرمت و ساماندهي واحدهاي خود نيز احساس مسئوليت كرده و راه را براي بهسازي و ايمن سازي سريع اين اثر بي بديل هموار سازند.
اسمعيلي با تاكيد بر نقش مهم رسانه ها در ترميم مشكلات و معضلات بازار تاريخي تبريز، گفت: بايد توجه داشت كه بدون همراهي رسانه ها و مردم عمليات رسيدگي به وضعيت كنوني بازار تبريز ممكن نخواهد شد و رسانه ها با اطلاع رساني خود مي توانند مردم و به ويژه بازاريان را نسبت به اين امر حساس كرده و آنها را براي رسيدگي هر چه بهتر و بيشتر به بازار ترغيب و تشويق نمايند.
شهردار تبريز نيز مسئوليت پذيري بازاريان را بسيار مهم خواند و گفت: مغازه داري كه از مغازه خود به عنوان انبار استفاده و يا اجناس خود را در حياط بازار تلمبار مي كند، بايد بداند كه فضا را براي آتش سوزي آماده مي كند و به عبارت ديگر بديهي ترين نكات ايمني توسط خود بازاريان و كسبه رعايت نمي شود.
ايرج شهين باهر با تاكيد بر اينكه نبايد به بهانه فناورهاي مدرن برخي از سنت هاي خوب و تاثيرگذار را كنار گذاشت، احياي «اوداباشي» در بازار تبريز را لازم دانست و از هيات امنا و بازاريان درخواست كرد تا در اين زمينه اقدامات فوري به انجام برسانند و نسبت به آن احساس مسئوليت بيشتري نشان دهند.
وي ادامه داد: اهالي بازار و اصناف فعال در آن بايد به اين موضوع توجه و عنايت كنند كه اين مكان متعلق به آنهاست و در طول تاريخ چند صد ساله نيز چنين بوده است، بنابراين مسئوليت نگهداري خوب آن نيز بر عهده بازاريان است.
شهين باهر اضافه كرد: هرچه بازار تبريز پررونق شده و زمينه هاي لازم و كافي براي فعاليت هاي اقتصادي در آن فراهم شود بدون ترديد اولين و بيشترين سود مادي و معنوي آن نيز نصيب خود بازاريان مي شود، پس چه بهتر است كسبه جلوتر از دولت ها و نهادهاي متولي خود شرايط نگهداري مناسب بازار را ايجاد كنند.
وي يادآوري كرد: در همين حال اولين كساني كه از وقوع هر حادثه ناگوار همچون آتش سوزي اخير ايكي قاپيلار خسارت و ضرر ديدند، خود اصنافي بودند كه در آن مغازه ها فعاليت مي كردند، و اگر اين افراد به يكي از ابتداي ترين مسايل ايمني كه همان به كار گماردن اوداباشي بود، توجه كرده و آنرا استخدام مي كردند، به هيچ عنوان امروز گرفتار اين مشكلات نبودند.
به گزارش ايرنا، بازار مسقف تبريز بزرگترين بازار ايران و يكي از بزرگترين بازارهاي سرپوشيده جهان است كه در گذشته هاي تاريخي تاجران اروپايي پس از گذشتن از شهرها و بازارهاي تركيه به آن مي رسيدند.
بازار تبريز در دوره قاجار، يك چهارم از تجارت ايران را برعهده داشت و از اين حيث از بازار تهران فعال تر بود.
بازار تبريز يك مجموعه به هم پيوسته و داراي سقف مي باشد كه با يك كيلومتر وسعت بزرگترين بازار در نوع خود در دنيا است و در سال ۱۳۵۴ خورشيدي در فهرست آثار ملي ثبت شده است.
اين بازار شگفت انگيز به دليل ويژگي هاي خاص و ويژه اش در سال ۱۳۸۹ نيز در فهرست ميراث جهاني يونسكو ثبت شد.
بازار تبريز از تيمچه ها، راسته ها، دالان ها، سراها و كاروانسراهاي متعددي تشكيل شده است كه كاروانسراهاي كشميشچي‌ لر، امير، حاج سيدحسين كهنه، حاج ميرزا محمد و حاج ابوالحسن از جمله آنها است.
بسياري از گردشگران و جهانگردان نظير ابن بطوطه، ماركو پولو، جاكسن، اولياي چلبي، ياقوت حموي، گاسپار دروويل، الكسيس سوكتيكف، ژان شاردن، اوژن فلاندن، جان كارت‌رايت، جملي كاردي، كلاويخو، رابرت گرنت واتسن، حمدالله مستوفي و مقدسي از رونق و شكوه بازار تبريز تمجيد كرده‌اند.
بازار بزرگ تبريز با داشتن حدود ۵٬۵۰۰ باب حجره، مغازه و فروشگاه، ۴۰ گونه شغل، ۳۵ باب سرا، ۲۵ باب تيمچه، ۳۰ باب مسجد، ۲۰ باب راسته و راسته‌بازار، ۱۱ باب دالان، ۵ باب حمام و ۱۲ باب مدرسه، به‌عنوان اصلي‌ترين مركز داد و ستد مردم تبريز و ايران شناخته مي‌شود.
گزارش: سيديحيي مرتضائي
3038/518