علل وقوع سيل گلستان از منظر استادان دانشگاه گنبدكاووس

گنبدكاووس - ايرنا - نشست تخصصي تحليلي، بررسي علل وقوع سيل مخرب اوايل امسال در برخي شهرهاي گلستان توسط چند تن از استادان گروه مرتع و آبخيزداري دانشگاه گنبدكاووس درشرق اين استان برگزار شد.

به گزارش خبرنگار ايرنا، دراين نشست تخصصي كه روز شنبه درسالن آمفي تئاتر دانشگاه گنبدكاووس برگزار شد، چهار تن از استادان اين واحد آموزش عالي، هر كدام از زاويه اي به بررسي علل وقوع سيل مخرب اوائل امسال گلستان پرداختند.
نقش پوشش گياهي و تاثير آن بر روي سيل، تحليلي بر علل وقوع سيل، روش هاي كنترل سيل و بررسي عوامل تشديد كننده سيل چهار زاويه بررسي علل وقوع سيل فروردين امسال توسط استادان دانشگاه گنبدكاووس بود.
استاديار گروه مرتع و آبخيزداري دانشگاه گنبدكاووس كه موضوع سخنانش، نقش پوشش گياهي و تاثير آن بر روي سيل بود، گفت: پوشش گياهي شامل جنگل و مرتع نقش موثري در جلوگيري فرسايش خاك و وقوع سيل دارند.
دكتر مجيد محمداسماعيلي افزود: پوشش گياهي سبب مي شود تا قطرات باران پس از برخورد با پوشش گياهي درخاك و ريشه گياه كه به صورت اسفنجي عمل مي كنند، فرو رود اما درمناطقي كه عاري از پوشش گياهي باشد، قطرات باران پس از برخورد با زمين، با كندن بخشي از خاك به شكل روان آب در مي آيند.
وي از كاهش 43 درصدي سطح جنگل ها و مراتع كشور در 100 سال اخير خبر داد و اضافه كرد: قاچاق چوب، آتش سوزي، ويلا سازي، آلودگي هاي زيست محيطي، چراي مفرط دام در جنگل و مراتع، خشكسالي ها و تبديل مرتع به زمين زارعي از جمله عوامل تخريب اين منابع خدادادي در كشور و استان گلستان بوده است.
دكتر محمداسماعيلي با بيان اينكه گلستان هم اكنون 452 هزار هكتار جنگل و يك ميليون و 120 هزار هكتار مرتع دارد، گفت: 50 درصد وسعت 20 هزار كيلومتري استان را مراتع تشكيل مي دهند كه از اين مقدار 850 هزار هكتار آن مراتع قشلاقي و بقيه مراتع ييلاقي هستند.
ي افزود: به دليل چراي مفرط دام در سال هاي گذشته 73 درصد مراتع گلستان فقير محسوب مي شوند كه مي بايست با بوته كاري فقر آن را از بين برد.
اين استاديار دانشگاه گنبدكاووس همچنين با يادآوري اينكه در 27 سال گذشته 128 سيل در استان گلستان رخ داده است، گفت: متاسفانه كاهش پوشش گياهي و رُسي بودن نوع خاك مهمترين ريشه اين رخداد طبيعي بوده اند كه مي بايست نسبت به تقويت پوشش گياهي اقدام كرد.
وي ادامه داد: البته در سيل اخير گلستان تغييرات اقليمي و بارش بيش از حد نيز حجم و ميزان خسارت آن را افزايش داد.
استاديار ديگر گروه مرتع و آبخيزداري دانشگاه گنبدكاووس نيز كه موضوع سخنانش تحليلي بر وقوع سيل در گلستان بود، گفت: از مجموع 43 بلاي طبيعي درجهان 33 نوع آن در كشور ما رخ مي دهد كه از اين حيث جزو 10 كشور اول بلاخير در كره زمين هستيم.
دكتر نادر جندقي افزود: گلستان نيز از استان هاي حادثه خيز كشور است كه درحوزه سيل رتبه اول و در زلرله رتبه دوم را در بين استان ها دارد و سيل اوايل امسال درحوزه گرگانرود به دليل تعداد زياد سكنه اطراف آن و تجاوزهاي انجام شده در حريم آن، بيشترين خسارت را به بار آورد.
وي اضافه كرد: البته حجم سيل حوزه آبخيز رودخانه مرزي اترك، يك و نيم برابر سيل حوزه گرگانرود بود اما به دليل كمي سكنه و وسعت منطقه خسارات آن كمتر بود.
دكتر جندقي تصريح كرد: براساس آمار هواشناسي گلستان، كل بارش ها روزهاي پاياني سال 97 و اوايل امسال دراين استان 3.9 ميليارد متر مكعب بوده كه دو ميليارد متر مكعب آن درحوزه آبخيز گرگانرود بوده است.
وي ادامه داد: حجم سه سد بوستان، گلستان و وشمگير كه مجموعا 110 ميليون مترمكعب حجم ذخيره داشتند و بخش قابل توجه آنان نيز براثر بارش هاي خوب فصل زمستان 97 پر شده بود، امكان ذخيره اين ميزان آب را نداشتند.
دكتر جندقي افزود: ميزان دو ميليارد متر مكعب آب حوزه گرگانرود تقريبا 20 برابر حجم سدها بودند كه همين امر سبب طغيان اين رودخانه و جاري شدن سيل در شهرهاي گنبد، آق قلا و گميشان شد.
استاديار دانشگاه گنبدكاووس، كم بودن شيب رودخانه گرگانرود، لايروبي نشدن آن، اشباع بودن خاك براي جذب آب، ذوب برف روي كوه هاي بالادست، ساخت و سازهاي غيرمجاز در حريم رودخانه ها، لايروبي نشدن مصب دريا و ورود آب از استان هاي همجوار را از مهمترين عوامل در وقوع سيل امسال برشمرد.
وي گفت: براي پيشگيري از خسارات احتمالي سيل هاي آينده مي بايست نسبت به انجام فوري لايروبي رودخانه ها بويژه در مناطقي كه سكنه زيادي اطراف آن هستند، اقدام شود.
استاديار ديگر گروه مرتع و آبخيزداري دانشگاه گنبدكاووس نيز كه سخنانش درخصوص روش هاي كنترل سيل بود، گفت: خالي گذاشتن بخشي از ذخيره سدها كه از اصول اوليه بهره برداري از مخازن است، در سيل امسال رعايت نشد.
دكتر سيدمرتضي سيديان افزود: مخزن هر سه سد بوستان، گلستان و وشمگير تا قبل از بارش روزهاي پاياني سال گذشته و اوايل امسال پر شده و بعضا سرريز كرده بودند بنابراين اين سدها خيلي در جلوگيري از سيل تاثيرگذار نبودند.
وي گفت: همه اقداماتي كه مي بايست قبل از وقوع سيل انجام مي شد مانند احداث كانال هاي فرعي، لايروبي و بهسازي آبراه ها در زمان سيل انجام شد كه اين امر تا حدود كمي جلوي خسارت ها را گرفت.
دكتر سيديان با بيان اينكه احداث كانال فرعي در رودخانه ها هزينه بسيار كمي دارد و بايد قبل از سيل انجام شود، اضافه كرد: به عنوان مثال 10 سال قبل مطالعات احداث كانال فرعي بند ولي و كال شور، توسط وزارت نيرو انجام شده اما به دليل نداشتن بودجه اجرايي نشده بود.
وي تصريح كرد: اين كانال در زمان سيل با هزينه بالاتري انجام و موفق شد 100 ميليون متر مكعب آب را منتقل كند كه اگر اين ميزان آب وارد دو شهر آق قلا و گميشان مي شد، قطعا حجم خسارت ها بيشتر مي شد.
اين استاديار دانشگاه گنبدكاووس، تخريب چند نقطه راه آهن را براي هدايت آب ها موثر ندانست و بهسازي آبراه ها، حذف پيچ و خم هاي رودخانه ها بويژه در مناطقي كه اطراف آن سكنه وجود دارد البته با حفظ عرض رودخانه، جلوگيري از ساخت و سازهاي حريم رودخانه ها، لايروبي رودخانه ها و حذف درختچه هاي گز، ني ها و نخاله ها از مسير اصلي آن و آگاهي بخشي به مردم را از مهمترين راهكارها در پيشگيري از حوادث احتمالي سيل در گلستان برشمرد.
دكتر ابوالحسن فتح آبادي ديگر استاديار گروه مرتع و آبخيزداري دانشگاه گنبدكاووس نيز كه موضوع سخنانش در اين نشست 'بررسي عوامل تشديد كننده سيل بود'، گفت: شرايط اقليمي و بارش هاي كم سابقه در 100 سال اخير، طراحي نادرست پل ها و ابنيه ها در مسير جاده ها و رودخانه ها و لايروبي نشدن رودخانه ها از مهمترين علل تشديد كننده سيل اخير در گلستان بود.
وي گفت: مسير رودخانه ها در مناطقي كه شيب كمتري دارند بايد صاف و هموار شده و اصلاح مسير در حومه شهرها بايستي انجام شود ضمن اينكه تمام رودخانه هاي گلستان كه هم اكنون حجم رسوبات بالايي دارند، در اسرع وقت لايروبي شوند.
به گزارش ايرنا، دكتر علي ستاريان معاون آموزشي و پژوهشي دانشگاه گنبدكاووس نيز در ابتداي مراسم، برگزاري اين نشست را در راستاي دستور رييس محترم جمهوري به دانشگاه تهران مبني بر بررسي علمي رخداد سيل در كشور دانست و گفت: دانشگاه علوم كشاورزي و منابع طبيعي گرگان نيز در اين راستا تفاهم نامه اي را با دانشگاه تهران براي انجام بخشي از اين بررسي ها انجام داده است.
وي افزود: گروه مرتع و آبخيزداري گنبدكاووس نيز با احساس مسئوليت، اقدام به برگزاري اين نشست با هدف كمك به پروژه ملي بررسي علمي وقوع سيل در كشور نمود و تا پايان امسال نيز همايش ملي در اين زمينه برگزار مي كند.
دكتر ستاريان اضافه كرد: دانشگاه ها بايستي با انجام مطالعات مناسب به دستگاه هاي اجرايي درخصوص رخدادهاي طبيعي و راهكارهاي پيشگيري و كاهش خسارات آن مشاوره داده و كمك كنند.
شهرستان گنبدكاووس با 350 هزار نفر جمعيت درشرق استان گلستان واقع است.
1860/3039/