ديپلماسي فعال ظريف با شركاي سنتي ايران- داود مرادپور**
همزمان با تشديد سياست‌هاي خصمانه ترامپ عليه ملت ايران، تلاش هاي محمدجواد ظريف وزير امور خارجه هم براي بي اثر كردن برنامه هاي تيم موسوم به «تيم بي» و جريانات پشت آن دو چندان شده است.ايالات متحده در يك سال اخير تقريبا تمامي تحريم‌هاي يك جانبه اي كه قرار بود به موجب توافق هسته‌اي تعليق و يا لغو شود را دوباره در دو نوبت اعاده كرد.
با اين حال در يكي دو ماه اخير و به دنبال ناكامي تيم بي در سوق دادن جمهوري اسلامي به رفتارهاي احساسي براي خروج از برجام با هدف زمينه سازي براي ايجاد اجماع بين المللي و منزوي كردن ايران درعرصه بين المللي، ترامپ آخرين تيرهاي در تركش خود را در همين چند هفته اخير به سوي ملت ايران رها كرد.
آمريكا در هفته هاي اخير با تروريستي اعلام كردن سپاه پاسداران انقلاب اسلامي، عدم اعطاي معافيت به خريداران نفت ايران و سرانجام لغو معافيت هاي هسته اي مندرج در برجام سياست هاي خصمانه خود عليه ملت ايران را وارد فاز جديدي كرده است. جمهوري اسلامي ايران كه در تمام اين مدت خويشتن داري كرده و تلاش كرد به ديپلماسي و جامعه بين الملل فرصت داده باشد، نهايتا 18 ارديبهشت ماه جاري و در سالروز خروج آمريكا از برجام، طي بيانيه اي از سوي شوراي عالي امنيت ملي و نامه رئيس جمهوري به طرف هاي باقي مانده در برجام از كاهش تعهدات هسته اي خود خبر داد.
بر اساس اين بيانيه جمهوري اسلامي ايران ديگر خود را مقيد به رعايت سقف 300 كيلو اورانيوم غني شده و آب سنگين به ميزان 130 تن نمي داند. جمهوري اسلامي ايران با ارائه يك مهلت 60 روزه به شركاي باقي مانده در برجام اعلام كرد كه در صورت عدم اقدام عاجل از سوي آنها، ايران در مرحله بعدي در بخش ديگري از تعهدات هسته اي خود را كاهش خواهد داد.
در چنين شرايطي، دونالد ترامپ در يك رويكرد مزورانه بعد از اعمال سخت ترين محدوديت ها و تحريم‌ها عليه جمهوري اسلامي ايران و به راه انداختن جنگ رواني از سوي مشاور امنيت ملي وي با استفاده از عزيمت ناو هواپيمابر آبراهام لينكلن و هواپيماهاي بي 52 به منطقه خليج فارس بار ديگر از آمادگي خود براي مذاكره با ايران خبر داد و گفت كه منتظر تماس ايراني هاست. با اين حال تجربه يكي دو سال زمامداري ترامپ و تجربه گفت گوهاي وي با كره شمالي، بي ثمر بودن چنين گفت گوهايي را از قبل نشان داده است به طوري كه عملاً طي چشم‌اندازي براي موفقيت آميز بودن هرگونه گفت و گوي احتمالي با او متصور نيست كما اينكه رهبر انقلاب اسلامي هفته گذشته طي سخناني فرمودند كه مذاكره با دولت فعلي آمريكا «سم مضاعف» است.
همزمان با تشديد رويكردهاي خصمانه آمريكاي ترامپ عليه ايران، محمدجواد ظريف به عنوان زبان گوياي ايران در خط مقدم يك كارزار ديپلماتيك قرار گرفته است و با سفر به كشورهاي مختلف، همزمان با تشريح سياست هاي خصمانه آمريكا و اهداف تيم بي براي تنش آفريني و جنگ افروزي در منطقه، مواضع جمهوري اسلامي ايران را هم براي افكارعمومي دنيا تبيين مي كند.
در اين راستا در ابتداي ماه جاري، وزير امور خارجه در جريان سفر به نيويورك برگ ديگري از قابليت هاي ديپلماتيك خود را رو كرد و با رونمايي از تيم بي، جريان اصلي سياست هاي خصمانه آمريكا عليه جمهوري اسلامي ايران را براي افكار عمومي دنيا و به ويژه آمريكا فاش كرد و ترامپ را از افتادن در دام رفتارهاي غيرمسئولانه جان‌بولتون، بنيامين نتانياهو، بن سلمان و بن زايد بر حذر داشت. اقدامي كه به نظر مي رسد تا حد زيادي موفقيت‌آميز بود و توانست اين تيم چهار نفره و جريانات پشت آن را در موضع انفعالي قرار دهد.
طي هفته گذشته محمد جواد ظريف تور ديپلماتيك خود به كشورهاي تركمنستان، هند، ژاپن و چين را برگزار كرد؛ گذشته از تركمنستان به عنوان يكي از همسايگان مهم جمهوري اسلامي ايران، سه كشور ديگر از عمده ترين و بزرگترين شركاي اقتصادي و نيز خريداران سنتي نفت ايران هستند. شركايي كه لغو معافيت هاي خريد نفت از ايران از سوي آمريكا و تنش زايي هاي اخير اين كشور در منطقه شرايط پيچيده و آينده مبهمي را براي اقتصاد آنها رقم زده است.
سياست هاي خصمانه آمريكا از جهاتي ديگر قدرت هاي مهم در حال رشد را هدف قرار داده است؛ اعزم ناو هواپيمابر به خليج فارس و بهره برداري ناشيانه مشاور امنيت ملي ترامپ از اين اقدام روتين، امنيت آبراهه مهم تنگه هرمز را در معرض خطر قرار داده است. پر واضح است كه اقتصاد چين، هند و ژاپن به امنيت عرضه انرژي عبوري از تنگه هرمز گره خورده است و طبيعي است كه اين كشورها نگراني هايي از اين بابت داشته باشند. با اين حال جريان رسانه اي كه در اختيار تيم بي هست با معكوس نشان دادن شرايط ممكن است درصدد مقصر جلوه دادن ايران در هرگونه اختلال در امنيت عرضه انرژي از منطقه باشند. ظريف با هدف خنثي كردن اين رويه راهي هند، ژاپن و چين شد تا با تبيين شرايط منطقه و اقدامات خطرناك و تنش زايي هاي اخير آمريكا و برخي متحدان منطقه اي آن، مسئوليت پذيري تاريخي جمهوري اسلامي را براي رهبران اين كشورها متذكر شده باشد.
بخش ديگر از هدف رييس دستگاه ديپلماسي در اين سفر رايزني و گفت و گو درباره آخرين تحولات برجام بود. جمهوري اسلامي ايران بعد از يك سال خويشتنداري در مقابل بدعهدي ها و كارشكني هاي آمريكا و بي عملي ساير شركاي برجام، در سالروز خروج آمريكا از اين توافق چند جانبه، بالاخره وارد فاز جديدي در تعامل با شركاي برجام شد تا نشان دهند كه صبر ايران هم حدي دارد و قرار نيست ايران به صورت يكجانبه حافظ توافق چندجانبه اي باشد كه از ستون هاي امنيت بين الملل و نظام عدم اشاعه در دنياي كنوني است. به هر حال قرار بود ايران از بابت محدوديت هايي كه در برنامه هسته اي خود پذيرفته منافع اقتصادي داشته باشد و اگر قرار باشد ايران نتواند نفت خود را به فروش برساند عملا سازوكارهايي همچون اينستكس هم كارايي لازم را در تعاملات برجامي نخواهد داشت و شركاي برجام و كساني كه از اين توافق دفاع مي كنند، بايد تعهدات خود در قبال اين توافق را اجرايي كنند. اين شرايط نقش و جايگاه شركاي اقتصادي و خريداران سنتي نفت ايران را نشان مي دهد.
آمريكا از يك سال قبل نه تنها از اجراي تعهدات خود سرباز زد، بلكه در يك رويه غيرمتعارف جامعه جهاني را هم به نقض قوانين بين المللي و هنجارشكني دعوت كرد. مواضع اتحاديه اروپا هم از صادر كردن بيانيه هاي بي پشتوانه فراتر نرفته است.انتظار به حق و طبيعي ايران از جامعه جهاني اين است كه در مقابل قلدري هاي آمريكاي ترامپ ايستادگي كند. ايران امروز عملا تبديل به خاكريز دفاعي قدرت هاي بين المللي در مقابل زياده خواهي هاي ترامپ شده است در صورت هرگونه آسيب رسيدن به اين خاكريز، اين قدرت ها بايد هزينه هاي سنگيني بابت هرگونه اهمال در برابر اين رويكرد خصمانه ايالات متحده بپردازند.
هرچند اين كشورها خود به ماهيت بازي ناجوانمردانه اي كه آمريكا عليه ملت ايران در وهله نخست، ملت هاي منطقه در وهله دوم، و عليه رقباي خود در مرحله نهايي دارد، واقف هستند و ظريف هم در رايزني و گفت و گو با مقامات اين كشورها بار ديگر اين موارد را به تفصيل براي آنها تشريح كرده است با اين حال بايد ديد قدرت هاي آسيايي در نهايت در شرايط پيچيده منطقه در كدام مسير گام برمي دارند.
سيام**2021**