۲۶ اردیبهشت ۱۳۹۸ - ۰۸:۵۶
کد خبر 83316347
۰ نفر
برداشتن حصارهاي بي‌فايده

تهران- ايرنا- بي‌ترديد خانواده واحد بنيادين جامعه و كانون اصلي رشد و تعالي است و به تجربه ثابت‌شده كه كودك در محيط و فضاي خانوادگي سالم، بهتر رشد كرده و تكامل و تعالي مي‌يابد. بديهي است فرزنداني كه در محيطي خالي از عشق و با دلبستگي خانوادگي كمتر تربيت و بزرگ مي‌شوند در معرض بحران‌هاي عاطفي و روحي بسياري قرار خواهند داشت و بر اساس قانون اساسي كشور بايد توسط دولت ‌ها موردحمايت قرار گيرند.

از آنجا كه پديده‌ هاي رو به ‌فزوني جامعه نظير طلاق، اعتياد و مشكلات اقتصادي نيز باعث از هم پاشيدن زندگي‌هاي مشترك و بي‌سرپرست يا بدسرپرست شدن تعداد زيادي از كودكان مي‌شود، چگونگي نگهداري و سرپرستي از آن‌ها به يكي از دغدغه‌ هاي اصلي دولت تبديل‌شده است.

** سياست ‌هاي بهزيستي براي سپردن كودكان
آخرين آمار در رابطه با كودكان بي‌سرپرست يا بدسرپرست در سال 97 نشان مي‌دهد كه در ايران حدود 26 هزار كودك تحت‌پوشش سازمان بهزيستي وجود دارد كه از اين تعداد 9 هزار و 800 نفر در 640 مركز بهزيستي و مابقي در خانواده‌ ها به‌صورت فرزندخواندگي، خانواده‌هاي جايگزين و امين موقت تحت پوشش قرار گرفته‌اند. با توجه به گزارش‌هاي رسمي، تعداد كودكاني كه سرپرست ندارند هر سال رو به افزايش است.

يكي از سياست‌ هاي سازمان بهزيستي براي بهبود شرايط كودكان و رشد آن‌ها در كانون خانواده، اعطاي سرپرستي موقت و دائم به خانواده‌هاي واجد شرايط است. سالانه يك هزار و 600 كودك درقالب فرزندخواندگي يا امين موقت به‌ خانواده‌هاي جايگزين معرفي مي‌شوند.

** امين موقت يا فرزندخواندگي؟
امين موقت يكي از طرح‌هاي موفق و پرطرفدار سازمان بهزيستي كشور است. اما تفاوت امين موقت با فرزندخواندگي چيست؟ بنا بر گفته‌هاي محمد نفريه، مديركل امور كودكان و نوجوانان بهزيستي، در مورد فرزندخواندگي حمايت‌هاي بيشتري از كودك صورت‌ مي‌گيرد؛ اين نوع سرپرستي دائمي است و تغيير شناسنامه با نام سرپرستان انجام مي‌شود. اما امين موقت يك حكم قضايي است و براي كودكاني صادر مي‌شود كه پدر و جد پدري آن‌ها امكان سرپرستي‌شان را به‌صورت موقت ندارند.

از سوي ديگر، در امين موقت تغيير شناسنامه و هويت صورت نمي‌گيرد و تعهدات مالي به نفع كودك انجام نمي‌شود. ضمن آن‌كه اين نوع سرپرستي، موقت است و در صورت بازگشت شرايط پدر و جد پدري، حكم فسخ مي‌شود.

** سهولت روند سرپرستي كودكان
در گذشته به سرپرستي گرفتن كودكان كار بسياري سختي بود و خانواده‌هاي زيادي در نيمه‌ هاي اين راه پرفرازونشيب منصرف مي‌شدند و به‌اصطلاح عطاي فرزند داشتن را به لقايش مي‌بخشيدند. در سال‌هاي اخير با افزايش تعداد اين كودكان و سياست‌هاي سازمان بهزيستي و كميته امداد خميني، سپردن اين كودكان به زوج‌هاي واجد شرايط آسان‌تر شده است.

چند سال پيش با وجود مخالفت‌هاي مراجع و مسئولين؛ قانوني تصويب شد كه بر اساس آن دختران مجرد بالاي 30 سال طبق شرايطي بتوانند كودكان بي‌سرپرست را به سرپرستي قبول كنند. تصويب اين قانون حواشي زيادي با خود داشت، اما درنهايت دختران و زنان زيادي توانستند مادر بودن را تجربه كنند. در همان ابتداي تصويب قانون بيش از 435 دختر براي فرزنددار شدن برگه تقاضا پر كردند كه از اين تعداد 134دختر مجرد توانستند سرپرستي كودكي را به عهده بگيرند.

روال معمول براي دختران به اين صورت است كه متقاضي فرزندخواندگي بعد از ثبت تقاضا ابتدا از نظر سلامت روحي و رواني موردسنجش قرار مي‌گيرد و بعد از طي اين سنجش‌ها بايد در دوره‌هاي مهارت زندگي، مهارت فرزندخواندگي و... شركت كند. مرحله بعد از گذراندن اين كلاس‌ها؛ ارتباط گرفتن اين تازه مادرها با كودكي است كه از طرف بهزيستي به آن‌ها معرفي مي‌شود، به‌اين‌ترتيب كه اين دختران براي چندين جلسه با كودك موردنظر ارتباط مي‌گيرند و چنانچه هر دو طرف توانستند با يكديگر ارتباط برقرار كنند كودك به فرد متقاضي داده مي‌شود. مددكاران بهزيستي اما مادر و كودك را در ادامه راه تنها نمي‌گذارند و به‌طور دائم و با بازديد از منزل از شرايط كودك آگاهي پيدا مي‌كنند و پيگير مسائل مربوط به كودك خواهند بود همچنين بعد از مدتي شرايط كودك به‌طور تلفني و يا بازديدهاي اتفاقي و سرزده مورد ارزيابي قرار مي‌گيرد.

** فرزندخواندگي كودكان بيمار
حالا با توجه به اينكه پروسه به سرپرستي گرفتن كودكان آسان‌تر شده، داريوش بيات ‌نژاد، مديركل بهزيستي استان تهران به اين موضوع اشاره ‌كرده كه در سال 97 خانواده‌هاي صاحب صلاحيت را شناسايي و شرايط واگذاري كودكاني كه در شيرخوارگاه نگهداري مي‌شوند فراهم‌شده است كه در كوتاه‌ترين زمان ممكن به خانواده‌هاي صاحب صلاحيت، داده مي‌شوند.

او با اشاره به اينكه بيش از هزار و 800 متقاضي فرزندپروري و فرزندخواندگي در نوبت هستند؛‌ درخصوص اينكه چرا بيشترين متقاضيان فرزندپروري، دخترها هستند، گفت: اين مورد را بايد از خانواده‌ها جويا شد. به لحاظ فرهنگي اين‌چنين حساسيت‌هايي وجود دارد، البته با فعاليت‌ در سال‌هاي اخير، توانسته‌ايم خواسته‌هاي خانواده‌هاي متقاضي، به‌عنوان مثال اين خواسته كه كودكان حتماً زير 2 سال و ترجيحاً دختر باشند را تعديل كنيم، هرچند كه باز هم وجود دارد. در حال حاضر خانواده‌هايي هم هستند كه درخواست سرپرستي كودكان بيمار را دارند تا علاوه بر نگهداري از كودكان به مسائل درماني آنان نيز بپردازند.

** كودكان بدسرپرست در ليست فرزندخواندگي
همان‌ طور كه اشاره كرديم تا چندي پيش، به فرزندخواندگي كودكان بي‌سرپرست يا بدسرپرست كار راحتي نبود. روال قانوني طولاني وجود داشت و در انتهاي اين روال قانوني نيز مشخص نبود زوج متقاضي مي‌توانند كودكي را به فرزندخواندگي قبول كنند يا خير.

45 سال پيش بود كه براي نخستين بار قانون حمايت از كودكان بي‌سرپرست در ايران تصويب شد، اما به دليل ايراداتي كه داشت در سال 87 اصلاح شد، اما تصويب نشد و بالاخره پنج سال بعد پس از اظهارنظرهاي مختلف كارشناسان و البته تغييرات زياد مردادماه سال 92 به تصويب رسيد.

اين در حالي است كه قانون جديد بسياري از شرايط را براي فرزندخواندگي تسهيل كرده است. به گفته حبيب ‌الله مسعودي فريد، در قانون قبلي كودك تا 12سال فرزندخوانده مي‌شد، اما در قانون جديد تا 16سالگي است. همچنين در قانون قبلي افرادي كه بچه نداشتند مي‌توانستند فرزند خوانده داشته باشند، اما در قانون جديد با داشتن يك فرزند هم مي‌توان در اين زمينه اقدام كرد.

همچنين در قانون قبلي فقط اجازه واگذاري كودك بي‌سرپرست داده مي‌شد؛ اما اكنون كودكان بدسرپرست هم مي‌توانند به خانواده‌ها سپرده شوند البته به‌شرط آنكه قاضي اين موضوع برايش ثابت شود كه خانواده جديد مي‌تواند كودك را به سرپرستي بگيرد. در اين ميان لازم به ذكر است كه درگذشته يك‌سوم اموال متقاضي بايد به نام فرزندخوانده مي‌شد و اين در حالي بود كه خيلي از خانواده‌ها درآمد بالايي نداشتند. درنتيجه در قانون جديد آمده سپردن كودكان در چنين خانواده‌هايي با بررسي تمهيدات از سوي قاضي پرونده انجام شود و قاضي دراين‌زمينه تصميم بگيرد.

به گفته مسعودي فريد، قبل از انقلاب 12هزار كودك در مراكز بي‌سرپرست نگهداري مي‌شدند، اما اكنون اين تعداد 9هزار و 800 نفر شده است زيرا فرزندخواندگي بيشتر شده و به‌عنوان امين موقت هم كودكان واگذار مي‌شوند. از ديگر آماري كه اين مقام مسئول ارائه مي‌كند اين است كه بيشتر خانواده‌ها متقاضي دختر هستند. از سوي ديگر، طبق قانون صلاحيت متقاضي فرزندخواندگي در مدت 2ماه بررسي و پس از تأييد قاضي، كودك به او سپرده مي‌شود.

قانون فرزندخواندگي در سال 92 در قالب 37 ماده و 17 تبصره با عنوان حمايت از كودكان بي‌سرپرست و بدسرپرست به تصويب مجلس و آيين‌نامه اجرايي آن نيز 22سال بعد به تصويب هيئت‌وزيران رسيد و در حال حاضر ملاك واگذاري فرزند همين قانون است.

** ضرورت حمايت دولت از كودكان بي‌سرپرست
حمايت از كودكان بي‌سرپرست در قوانين و اسناد بالادستي كشور مورد تأكيد قرارگرفته است؛ ازجمله قانون تأمين زنان و كودكان بي‌سرپرست مصوب سال 1371 كه يكي از مشمولان اين قانون كودكان بي‌سرپرست (بند 4 ماده 2) را به‌منظور بهره‌مندي از حمايت‌هاي اين قانون شامل حمايت‌هاي مالي، حمايت‌هاي فرهنگي، اجتماعي شامل ارائه خدمات آموزشي، تربيتي، خدمات مشاوره‌اي و... . معرفي كرده است. همچنين در بند الف ماده 3 آيين‌ نامه چتر ايمني رفاه اجتماعي اولويت‌هاي ارائه خدمات به گروه‌هاي مختلف، كودكان بي‌سرپرست را به ‌عنوان نخستين اولويت مشخص كرده است كه از اقدامات حمايتي موضوع اين آيين‌نامه مي‌توان به تغذيه، بهداشت و درمان پايه و... اشاره كرد.

منبع: روزنامه توسعه ايراني؛ 1398،02،26
گروه اطلاع رساني **9117**1755