۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۸ - ۱۳:۵۹
کد خبر 83315549
۰ نفر
پيش نيازهاي موفقيت بازار متشكل ارزي

تهران- ايرنا- بازار متشكل ارز نسبت به ساير بازارهايي كه تاكنون ايجاد شده اند از سازوكاري مناسب تر برخوردار است، اما دست يابي به اهداف آن منوط به فراهم بودن شرايط پايه اي است.

به گزارش گروه تحليل، تفسير و پژوهش هاي خبري ايرنا، طبق نظر كارشناسان اقتصادي موضوع ارز همواره به عنوان يكي از متغيرهاي مهم در اقتصاد كشور مطرح بوده و در دولت هاي مختلف نيز تلاش هاي زيادي جهت سامان دهي بازار ارز انجام شده است.
در چند سال اخير و به ويژه طي يك سال و نيم گذشته بازار ارز با نوسانات و تكانه هاي زيادي همراه بوده و مسائل و مشكلاتي همچون چند نرخي بودن، چند بازاري بودن، افزايش چند برابري قيمت و مواردي از اين دست را تجربه كرده است. اين مشكلات باعث شده است كه اين بازار با ويژگي هاي يك بازار طبيعي، كه بر مبناي عرضه و تقاضا عمل كند فاصله زيادي پيدا كرده و پيوسته بر اين شكاف و فاصله افزوده مي شود.
طي مدت ياد شده، دولت راه هاي مختلفي را براي جلوگيري از رشد مشكلات ارزي و سرو سامان دادن به موضوع ارز و جلوگيري از اثرگذاري آن بر ساير بازارها به آزمون گذاشته است. براي مثال كارشناسان بر اين باورند كه تلاش هايي كه تاكنون براي محدود كردن كاركرد بازار آزاد ارز و جلوگيري از تعيين قيمت در اين بازار صورت گرفته چندان موفق نبوده است.
تشكيل بازار متشكل ارزي يكي ديگر از اقدامات مورد نظر صاحبنظران و دولتمردان كشور است. چند سالي از مطرح شدن اين موضوع مي گذرد. اما در چند ماه اخير تشكيل اين بازار با جديت بيشتري از سوي مسوولين بانك مركزي پيگيري مي شود. باور بر اين است كه بازار متشكل ارزي توانايي ساماندهي بازار پرفراز و نشيب ارز را خواهد داشت.

** تاريخچه بحث تشكيل بازار متشكل ارزي
طبق نظر كارشناسان، طرح بحث راه اندازي بازار متشكل ارزي به سال هاي 1391 باز مي گردد. با وجود اين، در اواخر سال گذشته بود كه به صورت جدي تري موضوع پيگيري شد. بدين ترتيب در 18 دي ماه 1397 در جلسه شوراي پول و اعتبار موضوع 'بازار متشكل معاملات ارزي' تصويب شد. به گزارش رسانه ها و به گفته عبدالناصر همتي، رئيس كل بانك مركزي اين بازار از روز شنبه 28 ارديبهشت راه اندازي مي شود.
در اين مصوبه هدف از تشكيل چنين بازاري ساماندهي و توسعه بازار شفاف، منصفانه و كارا اعلام شده است. همچنين از نظر فني نيز قرار بر اين است كه ارزها بصورت نقد و مطابق مقررات مصوبه ياد شده و ساير مقررات مرتبط با آن در بستر الكترونيكي مورد معامله قرار گيرند.

** بازار متشكل معاملات ارزي و قانون عرضه و تقاضا
به گفته كارشناسان، سازوكار بازار متشكل ارزي مانند بازار سرمايه بوده و تحت نظارت بانك مركزي از تابلوي معاملاتي مستقلي برخوردار خواهد بود. همچنين، نرم‌افزار معاملاتي اين بازار مبتني بر بستر نرم‌افزار بومي شركت فرابورس ايران است. قرار بر اين است كه 5 يا 6 ارز در اين بازار داد و ستد شود. بازيگراني اصلي حاضر در آن عبارتند از صرافي هاي رسمي بانكي و غيربانكي، بانك‌ها، عرضه‌كنندگان عمده و همچنين بانك مركزي به عنوان بازيگر اصلي.
حضور بانك مركزي به عنوان يك بازيگر از نقاط قوت اين بازار خواهد بود. با وجود اين، از آنجايي كه اين بانك عرضه كننده عمده ارز و همچنين سياست گذار اصلي آن در كشور است، نمي توان از عدم تكرار تجربه هاي پيشين مانند راه اندازي بازار نيما و غيره مطمئن بود.
درواقع هيچ يك از تجارب پبشين نتوانسته است بازار ارز را از چند نرخي بودن كه يكي از معضلات اصلي است رهايي بخشد. يكي از اهداف اصلي بازار متشكل ارزي تبديل شدن به مرجعي براي تعيين نرخ ارز است. به گفته ي كارشناسان قرار بر اين است كه معاملات ارزي كه هر روز صبح در بازار متشكل ارزي انجام مي شود تعيين كننده نرخ ارز باشد. يعني قانون عرضه و تقاضا بر بازار حاكم بوده و نرخ ارز از اين طريق مشخص مي شود.
واقعيت اين است كه قانون عرضه و تقاضاي در جايي حاكم مي شود كه امكان ورود و خروج به آن بازار براي همه بازيگران ارز فراهم باشد. بدين ترتيب امكان شكل گيري بازارهاي موازي از بين مي رود. مشكل اينجا است كه بخش قابل توجهي ارز در دست بازيگراني است كه در بازار آزاد ارز به عنوان يك بازار موازي فعاليت مي كنند. تا زماني كه تفاوت قابل ملاحظه اي بين نرخ ارز در بازار آزاد و نرخ ارز در بازارهاي رسمي و دولتي و از جمله بازار متشكل وجود داشته باشد قانون عرضه و تقاضا به درستي اعمال نخواهد شد.
با اين حال، كارشناسان اميد دارند كه عملكرد بازار متشكل ارزي به گونه اي باشد كه منجر به كاهش تعداد نرخ‌هايي شود كه اينك براي ارز وجود دارد. به عبارت ديگر، انتظار مي رود كه با ايجاد اين بازار، قيمتي در معاملات توافقي كشف ‌شود كه عميق‌تر و با اعتبارتر از نرخ‌هاي صرافي، سنا، بانكي، غيررسمي و … بوده و بتواند جايگزين آنها شود.

** بازار متشكل ارز و مقدار عرضه
باور شماري از كارشناسان اقتصادي بر اين است كه سازوكار بازار متشكل ارز تا حدود زيادي شفاف و مشخص بوده و در صورتي كه همه چيز درست پيش برود و عناصر موجود وظايف خود را به خوبي انجام دهند اهداف اين بازار دست يافتني است. تنها نكته مهم ميزان ارز موجود براي عرضه در اين بازار است.
كارشناسان اقتصادي معتقدند صادرات مهمترين منبع درآمد ارزي كشورها به شمار مي رود. بر اساس واقعيت‌هاي بازار اقتصادي، حدود 80 درصد از صادرات كشور به گروه‌هاي پتروشيمي، معدني‌ها و ميعانات گازي تعلق دارد. اين امر نشان‌دهنده قدرت نفوذ گروه‌هاي مواد خام در بخش صادرات ‌محور اقتصاد ايران است‌. بنابر اين هرگونه عرضه ارز در بازار متشكل ارزي وابسته به عملكرد صادركنندگان و ميزان صادرات در اين سه گروه است.
دو موضوع قابل طرح است. از يك طرف، سياست ارزي و سياست پولي در ايران، در وهله ي اول تحت تاثير بازار نفت و مشتقات نفتي و سپس متأثر از بازار ساير مواد خام صادراتي است. لذا مشكل نرخ‌هاي ارز در ايران ثابت بودن يا شناور بودن آن نيست، بلكه مساله اين است كه چگونه بايد شوك‌هاي نفتي و صادراتي را از بازار ارز جدا يا حداقل تضعيف كرد.
از طرف ديگر موضوع پيمان سپاري ارزي در بازار متشكل ارز نيز به نوعي مطرح است. آيا بازيگران اصلي بازار متشكل حاضر خواهند شد ارز خود را وارد بازار متشكل ارزي كنند.
اقتصاددانان معتقدند كه مشكلي كه در حال حاضر وجود دارد عدم بازگشت كامل ارز حاصل از صادرات به اقتصاد كشور است. بانك مركزي بر آن است منابع ارزي محدود خود را از طريق ارز صادركنندگان تامين كند. به همين خاطر دولت سامانه هاي مختلفي را براي مديريت ارز راه اندازي كرده و مصوباتي نيز در اين خصوص داشته است. با اين حال تاكنون موفق نشده است كه ارز صادر كنندگان را به طور كامل به اقتصاد بازگرداند.
در اين مورد طبق گفته هاي رئيس بانك مركزي در اواخر سال گذشته، هشت ميليارد يورو عرضه صادركنندگان در نيما بوده است كه هفت ميليارد و 400 ميليون يورو فروش و 600 ميليون يورو واردات در مقابل صادرات و واگذاري امتياز به غير بوده است‌. به گفته همتي صادرات غيرنفتي كشور 40 ميليارد دلار بوده كه اگر سهم شركت گاز هم كه بخشي از آن بوده را كم كنيم، تا آن زمان 30 تا 35 درصد ارز حاصل از صادرات به كشور بازگشته و حدود 65 درصد هنوز بازنگشته بود. اين رقم در بروز مشكلات ارزي سهم بسزايي دارد.
بنابر اين هر بازاري كه ايجاد شود نيازمند عرضه كالا، در اينجا ارز، به مقدار كافي است. از اين رو، كارشناسان موفقيت بازار متشكل ارز را از يك طرف، به حضور همه بازيگران بازار ارز و از طرف ديگر، به عرضه ارز به مقدار كافي وابسته مي دانند.
پژوهشم**س-م**1552