پندهای حادثه آتش سوزی بازار تبریز

تبریز- ایرنا- آتش سوزی اواخر هفته گذشته بازار تاریخی تبریز، حادثه تلخی بود كه بنا بر برآوردهای غیررسمی اولیه 300 میلیارد تومان به اصناف و كسبه و 20 میلیارد تومان به كالبد این اثر تاریخی ثبت جهانی، خسارت زد و 19 آتش نشان را مصدوم كرد.

آتش سوزی سرای «ایكی قاپیلار» بازار تاریخی بزرگ تبریز كه در سایه حضور به موقع و هم افزایی مسوولان ارشد استانی و شهری از قبیل استاندار آذربایجان شرقی و امام جمعه تبریز و عملیات آتش نشانان از هفت جبهه مختلف در قالب 205 نفر نیروی انسانی و بكارگیری دهها خودروهای آتش نشانی در 4 ساعت مهار شد، تجربه تلخی بود كه درس های پندآموزی داشت.
ضرورت احیای سنت اصیل و چندصدساله استفاده از نگهبانان ویژه بازار موسوم به «اوداباشی»، ترك بدعت بد انبار كردن اجناس و كالا در مغازه ها و حیاط سراها و احساس مسوولیت بیشتر اصناف و كسبه در تقویت ایمنی بازار به همراه اقدامات نهادهای مسوول، از جمله درس های آتش سوزی در بزرگ بازار مسقف جهان بود.
خبرگزاری جمهوری اسلامی با آگاهی از دغدغه های مردمی و نگرانی های مسوولان در مقابل حوادثی مثل آتش سوزی بازار تبریز، میزگردی را با حضور مسوولان نهادهای ذیربط برای بررسی علت وقوع حادثه، چگونگی مدیریت آن و راهكارهای جلوگیری از وقوع حوادث مشابه برگزار كرد كه مشروح آن در زیر می آید:

** آتش سوزی بازار تبریز دیر به آتش نشانی اطلاع رسانی شد
مدیركل مدیریت بحران استانداری آذربایجان شرقی در این میزگرد گفت: با اعلام آتش سوزی بازار به آتش نشانی، آتش نشانان در چهار دقیقه به محل وقوع حریق رسیدند و ما نیز به عنوان عوامل مدیریت بحران استان نیز ظرف 6 دقیقه در مكان حادثه حاضر شدیم و از طریق مركز پیام به تمام اعضای كارگروه آماده باش دادیم.
محمدباقر هنربر با اشاره به اینكه بر اساس مشاهدات ما به طور مسلم وقوع آتش سوزی بیشتر از یك ساعت از آغاز آن به آتش نشانی اطلاع داده شده بود، افزود: آتش سوزی دیر اطلاع رسانی شده بود كه همین امر مهار آتش را سخت و خسارت ها را افزایش داد.
وی ادامه داد: از طرفی در تماس اولیه با آتش نشانی به اشتباه آدرس بازار شمس اعلام شد، سپس بازار تبریز و سرای ایكی قاپیلار عنوان شده بود.
مدیر كل بحران استانداری آذربایجان شرقی یادآوری كرد: به محض اطلاع رسانی، تمام مسوولان و دستگاه های امدادی، نظامی و انتظامی در اولین دقایق در محل حادثه حاضر شدند و كارگروه های برق و آب نیز به محل فراخوان شدند.
هنربر اظهار داشت: با حضور به موقع و موثر نیروهای انتظامی، حلقه امنیتی پیرامون بازار و خیابان دارایی ایجاد شد تا ماموران و امدادگران توانستند راحت تر به اطفای حریق و كمك رسانی بپردازند.
وی اضافه كرد: آتش سوزی كه حوالی ساعت 22 و 15 دقیقه شروع شده بود، با تلاش جانانه آتش نشانان حدود ساعت 2 و 45 دقیقه بامداد مهار شد، اما لكه گیری تا عصر فردای حادثه ادامه یافت.
وی همچنین تاكید كرد: مدیریت بحران استانداری برای جذب اعتبارات جهت اقدامات پیشگیرانه حوادث مختلف پی گیری های لازم را انجام می دهد.
شهردار تبریز نیز در این میزگرد با اشاره به اینكه 22 و 15 دقیقه شب با آتش نشانی تبریز جهت اطلاع رسانی آتش سوزی تماس و آدرس بازار شمس داده شده بود، گفت: پس از اصلاح آدرس، آتش نشانی در 4 دقیقه خود را به محل آتش سوزی رساند.
ایرج شهین باهر اظهار داشت: زمانی كه نیروهای آتش نشان به محل حادثه رسیدند، حجم عظیمی از آتش سوزی و انفجارها اتفاق افتاده بود و آتش نشانی تبریز و شهرهای مثل سردرود، سهند و ایلخچی با تمام قوا در محل حاضر شدند.
مدیر كل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی آذربایجان شرقی نیز گفت: شدت آتش در بازار تبریز بسیار بالا بود و به رغم این موضوع آتش در مدت كمتر از 4 ساعت مهار شد.
مرتضی آبدار اضافه كرد: ماموران آتش نشانی از چندین جبهه و با تلاش بسیار كار مهار آتش را انجام دادند و در زمان مناسبی آتش خاموش شد.
وی ادامه داد: مشابه این آتش سوزی در سال 1388 نیز اتفاق افتاده بود كه مهار آن 2.5 روز طول كشید، اما این بار با تلاش آتش نشانی در كمتر از 4 ساعت آتش خاموش شد.
رییس شورای هماهنگی بیمه های بازرگانی آذربایجان شرقی نیز در این نشست گفت: از ساعت 23 به بعد شب حادثه، در محل حاضر شدیم و صبح فردای آتش سوزی نیز پس از برگزاری جلسات مربوطه بازدید میدانی از محل به عمل آمد تا نحوه برآورد خسارت ها سنجیده شود.
فرامرز قهرمانی اظهار داشت: با هیات امنای بازار هماهنگی لازم انجام شد و بر این اساس محلی برای استقرار تیم كارشناسان برآورد خسارت در بازار تبریز اختصاص یافت.
وی افزود: از 120 مغازه خسارت دیده سرای «ایكی قاپیلار» بازار بزرگ تبریز در حادثه آتش سوزی 60 مغازه در بیمه ایران و 15 مغازه نیز در سایر شركت های بیمه ای، پرونده بیمه آتش سوزی دارند.
قهرمانی ادامه داد: منتظر اعلام علت حادثه هستیم و به محض مشخص شدن این موضوع خسارت ها پرداخت می شود.
مدیرعامل سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی شهرداری تبریز نیز در این میزگرد گفت: بر اساس بررسی تصاویری كه از دوربین های سازمان ترافیك شهر اخذ شد، درهنگام اعلام آتش سوزی به آتش نشانی حداقل یك ساعت از زمان آغاز حریق گذشته بود و شعله ها زبانه می كشید.
محمد قلی زاده افزود: ماموران آتش نشانی با محاصره كردن آتش از هفت جبهه اجازه سرایت شعله ها به سایر سرای های بازار را ندادند و اگر این اقدام صورت نمی گرفت، نصف بازار طعمه حریق می شد.
وی اظهار داشت: 205 مامور آتش نشان از پشت بام، از پایین، بالا و جهات مختلف برای مهار آتش وارد عمل شدند و پس از خنك كردن حریق، اقدام به مهار آتش سوزی كردند.
وی همچنین با اشاره به اینكه عده ای در فضای مجازی از قفل بودن محفظه های حاوی كپسول های آتش نشانی در محل وقوع حادثه انتقاد كرده بودند، گفت: كپسول های آتش نشانی برای پیشگیری از آتش سوزی كاربرد دارد و پس از افروخته شدن آتش دیگر كارایی خود را از دست می دهد؛ البته ماموران برای جلوگیری از شعله ور شدن آتش 200 كپسول آتش نشانی نیز خالی كردند.
وی با بیان اینكه 45 دستگاه خودروی سنگین آتش نشانی در اطراف حریق بازار تبریز مستقر شده بود، گفت: در شرایط بحرانی حریق بازار، امكانات چند ایستگاه آتش نشانی را كه در این عملیات شركت داده نشده بودند، در شهر توزیع كردیم تا سایر آتش سوزی های احتمالی شهر را رصد و مهار كنند كه به لطف خدا موردی پیش نیامد.
مدیرعامل سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی شهرداری تبریز همچنین گفت: در شب آتش سوزی بازار، برای مهار شعله های سركش آتش پنج كیلومتر لوله گذاری انجام شد و گستردگی لوله ها به اندازه ای بود كه باعث اشتباه عده ای شد و آنان با تصور اینكه زیر پای مسوولان در بازار فرش پهن كرده اند، از این موضوع انتقاد كردند.
قلی زاده افزود: 19 مامور فداكار آتش نشانی در این عملیات دچار جراحت شدند كه 17 نفر سرپایی مداوا و 2 مامور كه به علت ریزش سقف از بلندی سقوط كرده بودند، در بیمارستان بستری شدند.
وی همچنین با اشاره به شجاعت و تلاش ماموران آتش نشانی ادامه داد: تعدادی از همكاران بازنشسته و سربازان وظیفه قدیمی سازمان نیز به صورت خودجوش در این عملیات كنار ماموران آتش نشانی بودند.
وی ادامه داد: حضور به موقع و موثر نیروی انتظامی، ارتش، سپاه و نیروی هوایی در مهار حریق بازار تبریز نیز قابل تقدیر است.
قلی زاده همچنین یادآوری كرد: تجربه آتش سوزی بازار در سال 1388 و اقداماتی كه در داخل بازار تبریز در ان زمان انجام شده بود، آتش نشانی را در مهار سریع حریق كمك كرد.

** متناسب با نام بازار تبریز امكانات به روز آتش نشانی نصب شود
مدیركل بحران استانداری آذربایجان شرقی نیز گفت: بنا بر اظهار نمایندگان بازاریان، نگهبان سرای «ایكی قاپیلار» (اوداباشی) از ساعت 20.30 برای افطار محل كار خود را ترك كرده بود و در این زمان حادثه آتش سوزی اتفاق افتاد.
هنربر افزود: اگر نگهبان در محل حضور داشت و به موقع اقدام می كرد، در كمتر از چند دقیقه آتش مهار می شد و خسارت چندانی به بار نمی آمد.
وی ادامه داد: به علت تعبیه شیرهای هیدرات آتش نشانی در محل بازار تبریز، سرعت اقدامات برای مهار آتش افزایش یافت و بر خلاف اظهارات برخی در فضای مجازی مبنی بر اینكه شدت فشار آب پایین بوده، باید اعلام كنیم كه فشار آب برای خاموش كردن حریق نیز با حضور كارگروه و ماموران اداره آب و فاضلاب در همان دقایق اولیه تامین شد.
هنربر با تقدیر از امام جمعه تبریز و استاندار آذربایجان شرقی كه در اولین دقایق حادثه در محل حضور داشتند، گفت: با اقدامات به موقع از سرایت آتش جلوگیری و اقدام به مهار آتش شد، اما باید پدافند غیرعامل استان نیز در این خصوص ورود پیدا كند و سیستم های پیشرفته هشدار دهنده حریق نصب شود و متناسب با نام بازار جهانی تبریز، این مكان به امكانات تجهیز شود.
شهردار تبریز نیز در این میزگرد با بیان اینكه عزم همگانی برای ایمن سازی بازار تبریز لازم است، گفت: شهرداری و سازمان آتش نشانی در حد توان و حوزه وظایف خود می توانند در ایمن سازی بازار اقدام كنند و باید مردم و دیگر دستگاه های متولی همكاری كامل داشته باشند.
شهین باهر ادامه داد: در برخی موارد حتی در نصب شیرهای آتش نشانی بر دیوارهای بازار تبریز نیز با مشكل روبرو بودیم و كسبه اعتراض می كردند و بر این اساس تاكید داریم كه مشاركت مردمی اساس پیشرفت شهر است.
وی با اشاره به نبود نگهبان در بازار و اینكه در قدیم، حتی در پشت بام بازار افرادی بودند كه از وقوع حوادث جلوگیری می كردند، اما در این حادثه چنین امكانی وجود نداشته است، افزود: برخی رسانه ها در فضای مجازی فرافكنی كرده همه چیز را بر گرده دولت و نهادهای غیردولتی مثل شهرداری می گذارند.
شهین باهر با اشاره به اینكه نخستین آتش نشانی كشور در تبریز تاسیس شده است و اكنون 22 ایستگاه آتش نشانی در این كلانشهر فعالیت می كند، گفت: تنها در سال گذشته سه ایستگاه آتش نشانی جدید در سطح كهن شهر تبریز راه اندازی شد و امسال نیز 2 ایستگاه دیگر ایجاد می شود كه نشان از وقوف شهرداری بر اهمیت موضوع دارد.
وی ادامه داد: مغازه داری كه از مغازه به عنوان انبار استفاده و یا اجناس اش را در حیاط بازار تلمبار می كند، فضا را برای آتش سوزی آماده می كند؛ به عبارت دیگر بدیهی ترین نكات ایمنی توسط خود بازاریان و كسبه رعایت نمی شود.
مدیركل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی آذربایجان شرقی نیز گفت: در سه سال گذشته اتفاقات خوبی در موضوع ایمن سازی بازار اتفاق افتاده و دستگاه های خدمات رسان در بازار تبریز مستقر شدند، در غرب بازار تبریز ایستگاه آتش نشانی ایجاد شد و در خیابان خاقانی نیز ایستگاه وجود دارد.
آبدار افزود: 33 شیر اصلی تجهیزات آتش نشانی برای مهار آتش در بازار ایجاد شده، شبكه فاضلاب ایجاد شده و كف سازی و سبك سازی سقف ها نیز در حال انجام است.
وی همچنین گفت: سنگینی سقف های مغازه ها، آتش سوزی اخیر و فشار آب آتش نشانی برای خاموش كردن آتش موجب شده سقف برخی از مغازه ها حالت خود را از دست داده و امكان ریزش سقف وجود دارد.
وی اضافه كرد: برآوردهای اولیه نشان می دهد كه كالبد بازار 200 میلیارد ریال خسارت دیده است؛ در این حادثه 1200 مترمربع در 2 طبقه یعنی حدود 2500 مترمربع آتش سوزی اتفاق افتاده است.
مدیر كل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی آذربایجان شرقی ادامه داد: مرمت بازار تبریز از زمانی آغاز می شود كه كارهای كارشناسی به اتمام رسیده باشد، بیمه كارش پایان یابد، شهرداری مكان را آواربرداری و تخلیه و تحویل میراث فرهنگی استان بدهد.
آبدار افزود: دستورات لازم برای آغاز مرمت اخذ شده و دقت ویژه پیمانكار در مرمت طوری خواهد بود كه كارشناسان یونسكو آن را تائید كنند.
وی تاكید كرد: در آتش سوزی امسال بازار تبریز بناها و مكان هایی سالم ماندند كه میراث فرهنگی در سال 1388 آن را اصولی مرمت و ترمیم كرده است.
وی با اشاره به همدلی و هماهنگی مسوولان در مهار آتش سوزی بازار تبریز و در ادامه كمك به كسبه خسارت دیده، گفت: بر این اساس شهردار تبریز 125 مغازه در پاساژهای مشروطه، صدرا و صاحب الامر به مدت یكسال در اختیار مغازه داران و بازاریان خسارت دیده قرار می دهد.
رییس شورای هماهنگی بیمه های بازرگانی آذربایجان شرقی نیز گفت: آتش سوزی خسارت قابل توجهی به بار آورده است؛ بر این اساس برای برآورد خسارت ها كارشناسان بیمه از تهران حضور یافتند و بر اساس بررسی میدانی حدود 80 پرونده در بیمه ایران و سایر بیمه ها تشكیل شد.
قهرمانی با اشاره به اینكه 2 نوع بیمه ساختمان و تجهیزات و بیمه اموال، شامل بیمه گذاران است، افزود: در صورت وجود بیمه نامه و بر اساس برآوردهای كارشناسان بیمه غرامت خسارت دیدگان هفته پرداخت می شود.
مدیرعامل سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی شهرداری تبریز نیز گفت: برای گذر از دالان ها، گذرها و برخی سراهای بازار تبریز مشكل وجود دارد و در زمان حوادث مختلف مشكل ایجاد می شود.
قلی زاده ادامه داد: سقف های شیروانی بازار تبریز نیز زمینه آتش سوزی احتمالی آینده را فراهم می كند كه این مشكلات باید رفع شود.

**ساخت و ساز در نقاط معرض خطر ممنوع شده است
مدیركل مدیریت بحران استانداری آذربایجان شرقی در ادامه میزگرد ایرنا با اشاره به اقدامات اصلاحی و نیاز به انجام برخی اقدامات در بازار تبریز برای پیشگیری از وقوع آتش سوزی های احتمالی آتی گفت: مهمترین مرحله مدیریت بحران، مرحله پیشگیری و آمادگی است و قبل از هر كاری باید پدافند غیرعامل اقدامات خود را انجام دهد و با كمك دستگاه های متولی طرح های مورد نظر اجرا شود.
هنربر اظهار كرد: هر چه قدر بتوانیم در مورد پیشگیری هزینه كنیم، از وارد آمدن میلیاردها تومان خسارت جلوگیری خواهیم كرد.
وی با تاكید بر لزوم رعایت نكات ایمنی برای كاهش خسارت در مواقع حوادث مختلف در بازار تبریز افزود: ساخت و ساز در نقاط حادثه خیز، زلزله خیز و در معرض خطر ممنوع شده است.
وی همچنین ادامه داد: ساخت و ساز در خیابان های كم عرض ممنوع شده و در واقع در خصوص پیشگیری از حوادث مختلف اقدامات خوبی از طرف شهرداری انجام شده و شورای اسلامی كلانشهر تبریز نیز به صورت مستقیم به موضوع ورود كرده است.
وی افزود: با مساعدت شهردار تبریز 125 مغازه در مشروطه، صدرا و صاحب الامر ظرف 10 روز در اختیار خسارت دیدگان بازار قرار داده می شود و تلاش می كنیم ضمن ارایه تسهیلات بانكی به خسارت دیدگان، پرداخت وام های بانكی آنها نیز استمهلال می شود.
هنربر یادآوری كرد: آتش سوزی جزو حوادث طبیعی نیست كه از طریق ستاد بحران هزینه شود اما از سایر منابع می توان كمك كرد.
مدیركل بحران آذربایجان شرقی یادآوری كرد: بازار جهانی تبریز سرمایه اجتماعی كشور است و به عنوان برند به جز بعد اقتصادی از منظر فرهنگی و تاریخی نیز حایز اهمیت فراوان است و حریق در آن موجب تاثر همه شد.
شهردار تبریز نیز گفت: سقف و پشت بام بازار مسقف تبریز باید پهنه بندی شود و حضور نگهبان (اوداباشی) و راهنما در این مجموعه ضروری است؛ بر این اساس هیات امنای بازار تبریز باید مشاركت فعال تری داشته و در واقع مسئولیت پذیر باشند.
شهین باهر با تاكید بر اینكه بازاریان باید آموزش های لازم را برای تقویت ایمنی این محل بگذرانند، افزود: تاسیسات زیربنایی در بازار باید سامان یابد و چهره بازار به لحاظ بصری هم ترمیم شود؛ استفاده از تكنولوژی های جدید و سامانه های هشدار دهنده، فرهنگ سازی باز نگهداشتن راه برای ماموران و خودروهای آتش نشانی و اجتناب از نزدیك شدن به كانون حادثه در مواقع وقوع اتفاق از ضرورت های این امر است.
وی گفت: ناهنجاری بصری ناشی از عبور بی قاعده سیم های برق از سقف بازار تبریز به طور كامل مشهود است و همین وضعیت ناهنجار شائبه و احتمال آتش سوزی بازار را دامن می زند.
شهردار تبریز اضافه كرد: كف سازی بازار تبریز انجام شده و بارها تاكید كردیم كه تاسیسات زیربنایی از این مكان پیش بینی شده بگذرد.
شهین باهر ادامه داد: انبارهایی كه در بازار تبریز ایجاد شده باید برچیده شوند و هیات امنا نسبت به این موضوع حساسیت بیشتری نشان دهند، چون در مهار آتش سوزی اخیر بازار این موضوع به شدت مشكل آفرین شد.
آبدار، مدیركل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی آذربایجان شرقی نیز آموزش نگهبانان بازار، نحوه آموزش استفاده از كپسول آتش نشانی، تقویت سرمایه اجتماعی بازار جهانی تبریز به تاكید یونسكو، حذف انبارهای داخل بازار به خصوص كارگاه های كفاشی و مواد آتش زا، سامان دهی سیم های برق و حذف میوه فروشی ها در بازار سنتی را از جمله ضورت های صیانت از این مكان ثبت جهانی برشمرد.
قهرمانی، رییس شورای هماهنگی بیمه های بازرگانی آذربایجان شرقی نیز در این میزگرد به بیمه گذاران و اصناف و كسبه حمایت اطمینان داد كه حمایت لازم از آنها انجام خواهد شد و خسارت آنها پرداخت می شود.
قلی زاده، مدیر عامل سازمان آتش نشانی تبریز هم گفت: رعایت موارد ایمنی در اماكن عمومی باید جدی گرفته شود تا حادثه تلخی مثل حادثه آتش سوزی تبریز اتفاق نیفتد و مردم نیز با عدم تجمع در مكان حادثه اجازه دهند تا ماموران به خوبی اقداماتشان را انجام دهند.
نگارش: پیمان پاكزاد
3093/518