۲۴ اردیبهشت ۱۳۹۸ - ۱۱:۵۷
کد خبر 83313948
۰ نفر
تَرك خوردگي زمين تهديد بزرگ در سمنان- محمدرضا يوسف نژاد*

سمنان- ايرنا- رفع پديده تَرك خوردگي و فرونشست زمين به عنوان زلزله خاموش در جنوب سمنان نيازمند عزم ملي و جلوگيري از برداشت غيراصولي آب از سفره هاي زيرزميني و افزايش پوشش گياهي است.

اگر تنها چهار كيلومتر از مركز شهر به مناطق جنوبي سمنان سفر كنيد مي بينيد كه در اين مناطق زمين شكاف هاي بزرگ برداشته و در تصور خود بي اختيار مي انديشي كه زمين مي خواهد تو را ببلعد.
غم كم آبي و تكرار پي در پي خشكسالي اين روزها حال كوير سمنان را ناخوش كرده و برداشت غيراصولي آب و كاهش چشمگير پوشش گياهي در سال هاي گذشته سبب گسترش تَرك خوردگي زمين در اين مناطق شده است.
در عصر دانش و علم ، تَرك خوردگي زمين در كوير غم بار سمنان روبه افزايش است و در اين چند سال هيچگونه برنامه ريزي هدفمند براي مهار اين پديده شوم از سوي مسئولان اتخاذ نشد.
فرونشست زمين رويداد تلخ طبيعي است كه به صورت تدريجي روي مي دهد اما با اتخاذ راهبردهاي عملي و كارشناسي مي توان براي مهار آن اقدام كرد.
بسياري از كارشناسان علت اصلي تَرك خوردگي و فرونشست زمين در مناطق جنوب سمنان را كاهش رطوبت خاك عنوان مي كنند چراكه برداشت غيرمجاز آب از سفره هاي زيرزميني در دهه هاي گذشته و كاهش پوشش گياهي سبب خشكي خاك شده است.
سالخوردگان ديار سمنان مي گويند در 40 سال پيش در جنوب سمنان انواع گونه هاي پستاندار مانند شوكا و آهو زيست مي كرد كه نشان از پوشش گياهي گسترده و آب كافي در منطقه بود اما اين روز نه تنها هيچ گونه حيواني در منطقه زيست نمي كند بلكه اين روزها به دليل ترس از فرونشست زمين كمتر كسي قصد سفر به جنوب سمنان را دارد.
تغيير اقيلم در كاهش بارندگي و پوشش گياهي در سال هاي گذشته در سمنان موثر بوده اما اين رويه به معني غفلت از اقدام نادرست شهروندان اين ديار با برداشت غير مجاز آب زيرزميني نيست.
جنوب سمنان كه روزگاري مملو از گونه هاي گياهي تاغ بود ، براساس آمار اداره كل منابع طبيعي و آبخيزداري استان سمنان در سه دهه گذشته بيش از 500 هكتار از تاغزارهاي اين منطقه به دليل سوءاستفاده سودجويان در قاچاق اين گونه درختي براي توليد زغال از بين رفت.
براساس آماري كه طبيعت دوستان سمناني ارايه مي دهند سالانه بيش از 20 تُن تاغ از جنوب سمنان قاچاق مي شود كه اين اقدام در كاهش پوشش گياهي و در وراي آن كاهش رطوبت خاك و فرونشست زمين تاثيرگذار است.
براساس آمار تاكنون در 150 كشور جهان پديده فرونشست رخ داده و اين پديده تنها مختص ايران نيست.
براساس تحقيقات پديده فرونشست زمين 209 دشت از دشت‌هاي كشور از جمله دشت‌ هاي كاشمر، تهران، مشهد، كاشان، سمنان، دامغان، گرمسار و رفسنجان را با مشكل مواجه كرده و بيشترين نرخ فرونشست زمين 30 سانتيمتر بر سال مربوط به دشت هاي رفسنجان و كاشمر و كمترين نرخ فرونشست زمين چهار و سه دهم سانتيمتر بر سال متعلق به دشت‌هاي جمكران قم و كاشان است.
آمار تكان دهنده ديگر نشان مي دهد در حالي كه در جهان نشست زمين بيش از چهار ميليمتر در سال بحران ناميده مي شود، به طور سالانه 10 تا 12 سانتيمتر در دشت سمنان، در گرمسار هشت سانتيمتر و 12 سانتي متر در دشت اِيوانَكِي نشست زمين رخ مي دهد.
اصلاح الگوي مصرف و تعديل و استفاده بهينه در مصرف آب مي تواند به بالا آمدن سطح آب هاي زير زميني كمك كند و با توجه به اينكه بيش از 90 درصد از آب مصرفي سمنان در بخش كشاورزي است با اجراي طرح سامانه هاي نوين آبياري براي اصلاح بهينه آب در اين ديار مي توان اقدام كرد.
به باور كارشناسان تنها راه مهار فرونشست زمين جبران كسري آب سفره هاي زيرزميني و افزايش رطوبت خاك است.
از سوي ديگر اجراي طرح هاي الزام آور براي جلوگيري از قاچاق تاغ در مناطق جنوبي سمنان و افزايش پوشش گياهي مي تواند در كاهش تَرك خوردگي زمين در منطقه جلوگيري كند.
به گفته كارشناسان اكنون يك سوم عرصه هاي طبيعي كشور درگير چالش فرونشست زمين و تَرك خوردگي است كه رفع چالش زلزله خاموش در نقاط مختلف كشور نيازمند عزم ملي است.
همچنين اجراي طرح هاي آبخوان داري براي كنترل و جلوگيري از هدررفت آب در مناطق جنوبي سمنان از رويكردهاي اساسي براي افزايش سطح آب هاي زير زميني است كه مسئولان براي اجراي اين طرح ها اقدام كنند.
بايد پذيرفت كه فرونشست زمين يكدفعه اي روي نمي دهد و وضعيت كنوني زمين بيانگرعملكرد و اقدام نادرست مردم و مسئولان به واسطه برداشت غيرمجاز و بي برنامگي در جلوگيري از پوشش گياهي در ساليان متوالي است.
اجراي طرح هاي علمي و تحقيقاتي براي مهار زلزله خاموش بايد در اولويت قرار گيرد و استفاده از ظرفيت نخبگان دانشگاهي براي مهار تدريجي اين بلاي طبيعي بايد در اولويت قرار گيرد.
به گزارش ايرنا، از 9.7 ميليون هكتار وسعت استان سمنان، 55 درصد را نواحي بياباني و خشك، 38.5 درصد را مراتع، 2 درصد را اراضي كشاورزي و 3.6 درصد را هم جنگل تشكيل مي دهد.
13 دشت از 26 دشت سمنان ممنوعه بوده و سهم آب هاي زيرزميني از تامين آب بيش از 70 تا 80 درصد است در شرايطي كه اگر اين ميزان 40 درصد باشد بحران محسوب مي شود.
خبرنگار ايرنا در سمنان