در ذخيره درآمدهاي نفتي، از عربستان و كويت جلوتريم

تهران-ايرناپلاس- يك كارشناس اقتصادي مي‌گويد: اگر چه هنوز سهم زيادي از درآمدهاي نفتي در بودجه مصرف مي‌شود، اما وضعيت ايران در اين خصوص از كشورهاي مشابه مانند عربستان و كويت بهتر است.

درآمد‌هاي نفتي و نحوه هزينه آن همواره يكي از دغدغه‌هاي مهم تاريخ معاصر ايران بوده و صاحب‌نظران علوم اقتصادي و سياسي بار‌ها از تأثيرات اين درآمد‌ها بر اقتصاد سياسي و حكومت‌داري سخن گفته‌اند. فارغ از اين سطوح كلان، اقتصاددانان معتقدند بدترين شكل هزينه درآمد‌هاي نفتي زماني صورت مي‌گيرد كه عوايد حاصل از فروش اين دارايي به‌جاي سرمايه‌­گذاري مجدد، در امور جاري كشور مانند پرداخت حقوق و دستمزد كارمندان دولت و امثال آن هزينه شود. زيرا پول نفت يك درآمد محسوب نمي‌شود، بلكه يك عايدي حاصل از فروش سرمايه ملي و بين‌نسلي است كه تنها سرمايه‌گذاري در امور عمراني مي‌تواند آن را منطقي، اقتصادي و سالم سازد. برخي حتي از اين نيز فراتر مي‌روند و مي‌گويند پول نفت بايد تنها در يك صندوق ذخيره شده و در سرمايه‌گذاري‌هاي خارجي مانند خريد اوراق قرضه كشور‌هاي ديگر هزينه شود، چرا كه هزينه اين عوايد در كشور به هر شكلي به اقتصاد لطمه مي‌زند؛ همانند مواقعي كه وفور و هزينه بدون منطق اين درآمد‌ها موجب ايجاد بيماري هلندي شده است.

آيت‌الله سيد مصطفي محقق داماد، فقيه و عضو هيئت علمي دانشگاه شهيد بهشتي اخيراً اعلام كرده است: «به نظر فقهي اينجانب استفاده از درآمد‌هاي نفتي براي هزينه‌هاي جاري و عمراني كشور يا ارزان‌فروشي فرآورده‌هاي نفتي و ساير حامل‌هاي انرژي فاقد وجاهت شرعي است. »

سيد حميد حسيني، عضو اتاق بازرگاني و از بنيانگذاران اتحاديه صادركنندگان فرآورده‌هاي نفتي در گفت‌وگو با ايرناپلاس در اين رابطه اظهار كرد: طبق قانون، در حال حاضر هم حدود نيمي از منابع به دست آمده از فروش نفت و گاز براي سرمايه‌هاي بين نسلي ذخيره مي­‌شود. حدود 34 درصد از اين منابع به صندوق توسعه و 14 درصد به خود شركت نفت داده مي‌شود. اما دولت ناگزير شد با توافق مجلس، 20 درصد از درآمد‌هاي نفتي را به صندوق بپردازد و به‌عنوان بدهي دولت منظور شود تا در سال‌هاي آتي آن را برگرداند.

وي گفت: از همين رو در حالي كه مي‌بينيم در اين زمينه تلاش مي‌شود، اما هنوز بودجه كشور به ميزان 142 هزار ميليارد تومان به درآمد‌هاي نفتي وابسته است.

اين فعال اقتصادي حوزه انرژي افزود: ممكن است جامعه آن‌چنان به درآمد‌هاي نفتي وابسته نباشد، اما حداقل بودجه دولت به‌شدت به اين درآمد‌ها وابسته است؛ هم درآمد‌هايي كه به‌صورت مستقيم از نفت مي‌آيد و هم عوايدي كه به‌صورت غيرمستقيم از نفت حاصل مي‌شود. مانند برخي درآمد‌هاي گمرك كه از واردات كالا‌هايي اخذ شده كه با ارز‌هاي نفتي خريداري شده است، يا بخشي از ماليات‌هايي كه از بانك مركزي گرفته مي‌شود.

حسيني در اين رابطه افزود: حرف آقاي محقق داماد درست است، چون نفت يك سرمايه بين نسلي است و ما با اين كار داريم ثروت را مي‌فروشيم و خرج امور جاري مي‌كنيم. اگر درآمد‌هاي نفتي را براي ساخت اقتصاد غيرنفتي هزينه كنيم، توجيهي دارد، زيرا با اين كار يك سرمايه‌گذاري كرده‌ايم كه عوايد و درآمد‌هاي آن براي نسل‌هاي آينده هم باقي مي‌­ماند. ولي واقعيت اين است كه بخشي از اين درآمد‌ها در بودجه عمراني پيش‌­بيني مي‌­شود، اما در پايان سال هر چقدر از بودجه جاري كسر مي­‌آيد، به همان ميزان از بودجه عمراني كم مي‌­شود.

حسيني در خصوص تجربه كشور نروژ در زمينه ذخيره درآمد‌هاي نفتي­ خود گفت: نروژ صندوق ذخيره ارزي خود را در دهه 70 ميلادي يعني زماني كه اقتصادش شكوفا بود و نيازي به درآمد نفتي نداشت، برپا كرد. بنابراين نفت براي آن‌ها يك منبع درآمدي جديد بود كه اقتصادشان به آن نيازي نداشت. اما اقتصاد ايران از گذشته به نفت وابسته بود، بنابراين ما بايد خود را با كشور‌هاي همسايه‌اي مانند عربستان، كويت، الجزاير و... مقايسه كنيم. درآمد‌هاي نفتي اين كشور‌ها به‌طور كامل در بودجه هزينه مي‌شود، بنابراين ايران از اين نظر نسبت به آن‌ها مترقي‌تر است.

وي در ادامه اضافه كرد: كنترل حساب ذخيره ارزي به‌طور كامل دست دولت بود، اما صندوق توسعه از دولت مستقل است و اساسنامه و هيئت مديره ويژه خود را دارد. هدف از ايجاد اين صندوق اين بود كه تنها يك حساب ذخيره براي برداشت نباشد و از درآمد‌هاي آن براي توسعه كشور استفاده شود. هر چند اين صندوق نتوانست سرمايه‌گذاري خارجي و داخلي درستي انجام دهد و عملاً در اين زمينه‌ها ناكام بوده است، اما هدف آن سرمايه­‌گذاري خارجي و داخلي و استفاده از بخش خصوصي بوده است.

حسيني افزود: منابع اين صندوق در طول اين سال‌ها براي بسياري از پروژه‌هاي بهداشتي و آبرساني هزينه شد. با شرايط تحريمي كشور ناگزيريم فكري به حال منابع نفت در بودجه كنيم كه بسياري از آن‌ها مي‌تواند از طريق كاهش يارانه‌ها و... انجام شود.