راهبرد غرب در خاورميانه به گسترش خشونت ها دامن مي زند

تهران-ايرنا- ديپلمات پيشين معقتد است: غرب به دنبال بازگرداندن پول خريد نفت در ازاي فروش تسليحات به خاورميانه است و اين راهبرد به گسترش خشونت و درگيري در اين منطقه دامن مي زند.

«نصرت الله تاجيك» روز شنبه در گفت‌وگو با خبرنگار سياسي ايرنا اظهارداشت: ما در منطقه توسعه نيافته اي زندگي مي كنيم و سياست خارجي ما با روندهاي متعدد، پيچيده، چند لايه و پاردوكسيكالي روبرو است.
وي ادامه داد: يكي از جنبه هاي پيچيدگي شرايط اين است كه كشورهايي نظير عربستان فكر مي كنند هر چقدر مشكلات ايران در عرصه سياست خارجي كمتر باشد، به ضرر منافع و اهداف رياض در رقابت هاي منطقه اي با تهران است و اين امر بعد از برجام و حل نسبي مشكلات ما با غرب خود را نشان داد.
اين ديپلمات پيشين اضافه كرد: البته روند فاصله گرفتن عربستان سعودي از ايران از سال 2003 و حذف صدام از معادلات منطقه اي و قدرت گيري ايران و به محاق رفتن راهبرد مهار دوجانبه آمريكا آغاز شد.
تحليلگر مسائل سياست خارجي با بيان اينكه اين وضعيت از سال 2011 و وقوع بهار عربي كه رياض براي تقويت انسجام داخلي و از سر گذراندن نسيم اين خيزش عمومي دنياي عرب، نياز به دشمن خارجي داشت، شدت گرفت، تصريح كرد: برجام و پيروزي هاي منطقه اي ايران باعث تشديد جدايي دو كشور نشد، بلكه دليل اصلي غلط بودن راهبردها و اهداف منطقه اي عربستان سعودي است اما ما نيز براي كاهش تنش ها راهي نداريم جز آنكه به روش هاي علمي مديرت تعارض (Conflict Management) برگرديم.

**عربستان خواستار حل مشكلات منطقه نيست
تاجيك با اشاره به تلاش هاي ايران براي حل مشكلات و مسائل منطقه اي ادامه داد: اين در حالي است كه برخي از كشورهاي منطقه و مشخصا عربستان سعودي كه سياست هايش تاثير بسزايي بر ساير كشورهاي حاشيه جنوبي خليج فارس دارد، به خاطر رويكرد، منافع داخلي و اوج گرفتن گسل هاي داخلي خود و اهداف منطقه اي خويش و همچنين پشت گرمي به حضور و رويكرد ترامپ در آمريكا، خواستار گفت وگو با ايران براي حل مشكلات نيست.
وي با بيان اينكه عربستان سعودي به غلط به منافع و اهداف سياست خارجي ايران و نيز اختلافاتش با ما جهت امنيتي مي دهد و هم به ضرر خود مي داند، گفت: يكي از مهمترين اشتباهات استراتژيك سعودي ها اين است كه پس از حمله ايالات متحده به عراق در جنگ دوم خليج فارس، سعودي ها سقوط صدام را به ضرر خود تلقي كرده و احساس كردند توازن قدرت و توازن ژئوپولتيكي در خاورميانه به سود ايران و به ضرر آنها تغيير كرده است.
سفير اسبق ايران در اردن افزود: البته قدرت گيري ايران يك واقعيت است اما نه به دليل حذف صدام يا به وسيله آمريكايي ها، بلكه به دليل سرمايه گذاري ايران در مسير درست است.
تاجيك با اشاره به توافق هسته اي ابراز داشت: اين احساس سعودي ها پس از دستيابي ايران و گروه 1+5 به توافق هسته اي و بهبود نسبي روابط ايران با كشورهاي غربي تشديد شد و به همين خاطر، سعودي ها هرگونه تعامل و بهبود روابط ايران با غرب را به زيان خود و توازن موجود در خاورميانه مي دانند.
وي با بيان اينكه در مقابل عربستان سعودي، ما نيز در رسيدن به اين نقطه بي اشتباه يا بي اشكال نبوده ايم، عنوان كرد: هم در مسائل منطقه اي، هم دوجانبه و هم فرامنطقه اي همچون قضيه برجام ما اشتباهاتي داشته ايم. به طور مثال در تحليل هايمان در زمينه تاثيرات منطقه اي به برجام نسبت به پارامترهايي نظير توسعه نيافتگي و عوامل پاردوكسيكال در سياست خارجي كشورهاي منطقه غفلت كرديم.
اين كارشناس مسائل خاورميانه ادامه داد: ما در چارچوب برجام در زمينه نقش منفي ومخرب عربستان سعودي در اين خصوص بي توجه بوديم. شايد تصور مي كرديم با بهبود روابط ايران با غرب، يخ روابط تهران و رياض هم آب مي شود در حالي كه به موازت بهبود نسبي روابط با غرب، عربستان سعودي اين روند را به ضرر خود ديد و حجم زيادي تلاش و هزينه مالي كرد تا نگذارد روابط ايران و غرب بهبود يابد.
تاجيك اضافه كرد: سنگ اندازي در راه برجام با همكاري صهيونيست ها در دوران اوباما و كمك هاي مادي و معنوي به انتخاب شدن ترامپ بخشي از اين تلاش است. يعني سعودي ها روندي كه به برجام ختم شد و اين نقشه راه مشترك كاري را از خود ما جدي تر گرفتند!
وي اظهارداشت: سعودي ها براي تخريب برجام سرمايه گذاري سنگيني كردند و ما حداقل نه براي حفظش استراتژي داشتيم و نه تحليل مشخصي از روند و تاثيراتش بر داخل و خارج محيط سياست خارجي كشور.
اين كارشناس مسائل منطقه گفت: ما هيچ گاه نتوانستيم به اين سوال پاسخ دهيم كه آيا حفظ برجام صرفا حفظ يك توافقنامه منع گسترش تسليحات هسته اي است يا طرف هاي ما به چيزي بيش از يك توافقنامه هسته اي فكر مي كنند؟ و هم خود ما چه فكري مي كنيم و هر يك از دو حالت چه تاثيراتي بر محيط پيراموني ما و نيز روند و تحركات سياست خارجي ما دارد و ما چه كاري بايد بكنيم؟
وي گفت: متاسفانه در داخل كشور تمام توان مثبت و منفي ما صرف درگيري هاي داخلي و جناحي شد و نتوانستيم از برجام به عنوان فضاي تنفسي براي سياست خارجي كشور استفاده كنيم و مشكلات خود با غرب را سامان دهي كنيم، بلكه آن را به غلط چرتكه داده ها و ستانده ها دانستيم و فراموش كرديم كه چه عواملي كشور را به اين نقطه رساند.
تاجيك ادامه كرد: در اين چارچوب، عربستان سعودي نه تنها حاضر نبود با ايران وارد مذاكره شود بلكه براي استفاده از راهبرد امتيازگيري در جهت تخريب روابط ايران با غرب و مخصوصا آمريكا هم برآمد و بر اقدامات تخريبي خود در سوريه، لبنان، عراق و يمن افزود. در اين چارچوب با حضور ترامپ در كاخ سفيد، به دنبال خريدهاي عمده تسليحاتي برآمده و سرمايه گذاري هاي هنگفتي در اين رابطه انجام داد و در نتيجه مسائل نه تنها حل نشد بلكه حادتر هم شد.

** روابط منطقه اي ايران به موازت بهبود نسبي با غرب تخريب شد
وي با بيان اينكه به موازت بهبود نسبي روابط تهران با غرب روابط منطقه اي ايران تخريب شد، اظهار داشت: عامل عمده اين تخريب عربستان سعودي بود و البته بخشي از آن هم به خاطر عملكرد ماست چراكه عمده رويكرد سياست خارجي ما گرايش بين المللي پيدا كرد و كمتر بر مسائل دوجانبه و منطقه متمركز شد. يعني استنباط نادرستي كه تمام توجه و هم و غم كشور مصروف برجام شد، باعث چنين اشتباهي گرديد.
اين ديپلمات پيشين كشورمان در پاسخ به اين سوال كه دولت ترامپ از چه تواني در برهم زدن روابط خارجي ايران با كشورهاي منطقه برخودار است، تصريح كرد: وقتي عاملي خارجي به ويژه ايالات متحده به عنوان قدرت مسلم نظامي و اقتصادي به منطقه ورود مي كند، كشورهاي منطقه ديگر متغير مستقل نيستند بلكه به عنوان متغير وابسته ايفاي نقش مي كنند.

** ايران مي تواند با روش هاي مديريت اختلافات جلوي وقوع بحران را بگيرد
تاجيك در بخش ديگر از اظهاراتش گفت: آمريكا به كشورهاي منطقه فشار وارد مي كند و اين فشارها هم بي اثر نيست ولي ايران مي تواند با روش هاي كنترل بحران و مديريت اختلافات جلوي وقوع چنين زمينه هايي را بگيرد.
وي يادآورشد: عربستان سعودي به دليل سرمايه گذاري بالايي كه انجام داده و همچنين ذخيره و اندوخته ارزي داراي قدرت تخريبي زيادي بوده و اگر زمينه تقابل با كشوري را داشته باشد، مي تواند اين قدرت را عليه رقباي خود بكار گيرد به ويژه آنكه اهداف و منافع خود را از روندهاي سياسي به روندهاي نظامي و امنيتي منتقل كرده است.
اين كارشناس مسائل منطقه افزود: يكي از ضعف هاي ما به حوزه هاي مطالعاتي و دانشگاهي برمي گردد كه نتوانستيم اثرات تخريبي چنين اندوخته ارزي در دست دولتي كه داراي حداقل استانداردهاي حقوق بشري در داخل و خارج است، ارزيابي كنيم.
** خاورميانه به بشكه باروت تبديل شده است
اين تحليلگر مسائل سياست خارجي با تاكيد بر اينكه هر چقدر مشكلات و مسائل ايران با كشورهاي منطقه كمتر باشد، امكان وقوع مسائل ضد امنيت ملي ايران هم كاهش مي يابد، ابراز داشت: خاورميانه به دلايل مختلف به شدت آسيب پذير است واز طرف ديگر با رقابت ها و خريدهاي انبوه تسليحاتي توسط برخي از كشورها اين منطقه را به بشكه باروت تبديل كرده است.در اين شرايط هر چقدر تنش هاي داخلي و خارجي كاهش يابد، ميزان تخريب ها هم كمتر مي شود.
تاجيك عنوان كرد: اگر ايران بتواند دستاويزها را گرفته و زمينه هاي وقوع درگيري و تقابل را بگيرد، منطقه با تنش هاي كمتر روبه رو شده و مي تواند آرامش بيشتري به خود ببيند.در اين شرايط قدم اول چنين وضعيتي توجه كشورها به دغدغه هاي طرف مقابل و پيگيري تامين اهداف سياست خارجي از روش هاي سياسي و مصالحه به جاي روش هاي نظامي است.

**بايد منطقه را از فضاي نظامي و امنيتي نجات دهيم
وي با بيان اينكه قطع اميد از مفيد بودن دخالت خارجي مي تواند زمينه تحقق چنين وضعيتي را فراهم كند، يادآور شد: غرب به دنبال برگرداندن پول خريد نفت در ازاي فروش تسليحات است و اين راهبرد كمكي به توسعه منطقه نخواهد كرد زيرا اين راهبرد يعني فروش هرچه بيشتر تسليحات به كشورها و دور جديد از گسترش خشونت و درگيري براي مصرف اين تسليحات آغاز خواهد شد در حالي كه منطقه ظرفيت تنش جديدي را ندارد.
سفير اسبق ايران در اردن اضافه كرد: بايد تلاش كنيم كه بين ايران و اعراب به طور عام و با عربستان و مصر گفتمان غالبي در درون منطقه شكل بگيرد و منطقه را از فضاي نظامي و امنيتي نجات دهيم.
سيام*م.ا.ت*2021**